Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 28ο
1.9. Άρθρο 28 – ΑΝΕΚΤΟ ΒΙΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ
Το άρθρο 28 προστατεύει το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία για ένα ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης για τα ίδια και τις οικογένειές τους, καθώς και το δικαίωμα της συνεχούς βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσής τους. Παράλληλα, προβλέπει υποχρέωση από την πλευρά του Κράτους να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία και την προώθηση των ανωτέρω δικαιωμάτων, χωρίς διάκριση λόγω της αναπηρίας. Μεταξύ αυτών, πρέπει να υπάρχουν μέτρα που διασφαλίζουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους, που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, σε βοήθεια από το κράτος, όσον αφορά στις, σχετικές με την αναπηρία, δαπάνες, καθώς και μέτρα που διασφαλίζουν ίση πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε συνταξιοδοτικά επιδόματα και προγράμματα.
Α. Ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην έννοια του «ευάλωτου οφειλέτη»
Σοβαρά ζητήματα επιβίωσης προκύπτουν όταν επιβάλλονται μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης για χρέη προς το Δημόσιο σε οφειλέτες με αναπηρία, τόσο για τους ίδιους όσο και για τους φροντιστές τους. Στις περιπτώσεις αυτές, καθίσταται ακόμα πιο δυσχερής η συνεχής προσπάθεια φροντίδας και στήριξης της αναπηρίας, η οποία απαιτεί τη διάθεση σημαντικών οικονομικών, ψυχικών και σωματικών πόρων.
Ο Συνήγορος, απευθυνόμενος για το θέμα αυτό στο Υπουργείο Οικονομικών95, επισήμανε τις αδυναμίες του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τον περιορισμό των κατασχέσεων και τόνισε ότι στις περιπτώσεις κατάσχεσης ακινήτου από το δημόσιο, δεν εξετάζεται, κατά περίπτωση, ο αναλογικός ή ο υπέρμετρα επαχθής χαρακτήρας της κατάσχεσης. Επιπλέον, η ισχύουσα νομοθεσία περί ρύθμισης οφειλών προβλέπει περιορισμένο αριθμό δόσεων96, γεγονός που οδηγεί σε υπερβολικά υψηλά ποσά ανά δόση, και τελικά σε αδυναμία εξυπηρέτησης της ρύθμισης από τους οφειλέτες που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.
Κατά την άποψη του Συνηγόρου, τα άτομα με αναπηρία, λόγω των αυξημένων αναγκών τους σε φροντίδα και περίθαλψη, πρέπει να τυγχάνουν ειδικών προβλέψεων και ευνοϊκότερης μεταχείρισης, σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, τόσο σε ό,τι αφορά τις παροχές οικονομικής στήριξης, όσο και τις κάθε είδους οφειλές τους προς το δημόσιο. Η ανάγκη προστασίας τους, δε, καθίσταται πιο επιτακτική όταν πρόκειται να ασκηθούν σε βάρος τους μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, τα οποία θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην ήδη επιβαρυμένη καθημερινότητά τους.
Η Αρχή πρότεινε, ως εκ τούτου, την επανεξέταση του συνολικού πλαισίου, προς την κατεύθυνση της παροχής επί της ουσίας διευκολύνσεων για την αντιμετώπιση των αναγκών των οφειλετών με αναπηρία και την αποπληρωμή των χρεών τους. Ο Συνήγορος πρότεινε ειδικότερα τη σύσταση και λειτουργία επιτροπής στα Κέντρα Βεβαίωσης και Είσπραξης (ΚΕ.Β.ΕΙΣ.) της Α.Α.Δ.Ε., με αρμοδιότητα την εξέταση των οφειλών των ατόμων με αναπηρία κατά περίπτωση, πριν από την επιβολή οποιουδήποτε μέτρου αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος τους και τη δυνατότητα ρύθμισης ή ακόμα και διαγραφής οφειλών που είναι ανεπίδεκτες ρύθμισης.
Οι προτάσεις του Συνηγόρου έγιναν μερικώς αποδεκτές. Το πλαίσιο προς το παρόν δεν επανεξετάστηκε μεν συνολικά, ούτε προχώρησε η πρόταση της σύστασης επιτροπής στα ΚΕ.Β.ΕΙΣ., όμως στο άρθρο 65 του ν. 5113/2024, προβλέφθηκε η προσθήκη των ατόμων με αναπηρία στην έννοια του «ευάλωτου οφειλέτη». Η διάταξη διαμορφώθηκε ως εξής: «ως “ευάλωτος οφειλέτης” νοείται ο οφειλέτης, στο πρόσωπο του οποίου πληρούνται σωρευτικά τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που ισχύουν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4472/2017 (Α’ 74), καθώς και άτομα με αναπηρία, εφόσον το ποσοστό αναπηρίας τους, σε συνδυασμό με το εισόδημα και την περιουσία τους, τους προσδίδουν τα χαρακτηριστικά του ευάλωτου οφειλέτη». Τα ειδικότερα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, καθώς και το ποσοστό αναπηρίας (67% και άνω) καθορίστηκαν με την υπ’ αρ. 106723 ΕΞ 2024 Υ.Α. (Φ.Ε.Κ. 4337 Β’).
Τα άτομα με αναπηρία που πληρούν τα κριτήρια αυτά μπορούν συνεπώς να έχουν τις ωφέλειες που προβλέπονται για τους ευάλωτους οφειλέτες, όπως η ένταξη στο Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Στήριξης της Πρώτης Κατοικίας97 ή οι ειδικές προβλέψεις στο πλαίσιο της ρύθμισης οφειλών μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού98 και του Κώδικα Δεοντολογίας των Τραπεζών99. Ακόμα πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η πρόβλεψη του άρθρου 25 του ν. 5143/2024, σχετικά με τη ρύθμιση των οφειλών προς Ο.Τ.Α. σε έως 60 δόσεις, βάσει της οποίας, για φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια του ευάλωτου οφειλέτη100 προβλέπεται επιπλέον η ποσοστιαία απαλλαγή από προσαυξήσεις και τόκους εκπρόθεσμης καταβολής, καθώς και από πρόστιμα λόγω εκπρόθεσμης υποβολής ή μη υποβολής ή ανακριβούς δήλωσης ή λόγω μη καταβολής τέλους101.
Ο Συνήγορος παρακολουθεί το θέμα και θα συνεχίσει να παρεμβαίνει προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της προστασίας των οφειλετών με αναπηρία.
- Έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 331779/3504/2024 του Συνηγόρου προς το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
- Τμηματική καταβολή από 2 έως 48 μηνιαίες δόσεις, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις διατάξεις της υποπαραγράφου Α2 του πρώτου άρθρου του ν. 4152/2013 (Α’ 107).
- Βλ. σχετικά: http://www.keyd.gov.gr/epidothsh-stegastikoy/.
- Βλ. σχετικά: http://www.keyd.gov.gr/ryumish_ofeilvn_ejvdik/.
- Βλ. σχετικά: http://www.keyd.gov.gr/kodikas-deontologias/.
- Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις απαιτείται η έκδοση βεβαίωσης ευάλωτου οφειλέτη μέσω της ψηφιακής πύλης gov.gr https://www.gov.gr/ipiresies/periousia-kai-phorologia/diakheiriseopheilon/bebaiose-eualotou-opheilete.
- Βλ. σχετικά: https://www.synigoros.gr/el/category/deltia-typoy/post/deltio-typoy-orproblepsh-neas-dynatothtas-ry8mishs-se-ews-60-doseis-ofeilwn-pros-ota-gia-eyalwtoysmheyalwtoys-ofeiletes-pro8esmia-ews-31.1.2025.
