Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 1ο
Ειδική Έκθεση | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024
Η έκτη κατά σειρά έκθεση από την ανάθεση στον Συνήγορο του Πολίτη της ειδικής αρμοδιότητας για την εξωτερική, ανεξάρτητη παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης του Ο.Η.Ε. για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, εξετάζει πλημμέλειες, ελλείμματα και στρεβλώσεις, στο επίπεδο της κείμενης νομοθεσίας, των δευτερογενών κανονιστικών ρυθμίσεων, καθώς και της διοικητικής λειτουργίας και πρακτικής.
Καταγράφει τα πεδία πολιτικών, όπου έχει υπάρξει πρόοδος ως προς την εναρμόνιση του εθνικού πλαισίου με τις επιταγές της Σύμβασης, προβαίνει σε διαπιστώσεις καθυστερήσεων ή/και αλυσιτελών ρυθμίσεων, διατυπώνει, και συχνά επαναφέρει, προτάσεις για την ουσιαστική μετουσίωση των προνοιών της Σύμβασης σε κανονιστικού περιεχομένου ρυθμίσεις, σταχυολογεί προτάσεις της Αρχής που έγιναν αποδεκτές και διαμόρφωσαν επιμέρους νομοθετικές παρεμβάσεις, αποτιμά την αποτελεσματική εφαρμογή πολιτικών και αναδεικνύει τον βαθμό ετοιμότητας και ανταπόκρισης του διοικητικού μηχανισμού.
Ειδική Έκθεση | ΑΜΕΑ 2024: Λήψη Αρχείου
ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 2024
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ
H παρούσα έκθεση αποτελεί προϊόν επεξεργασίας υλικού το οποίο συγκέντρωσε η ομάδα που συγκροτήθηκε με σκοπό την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (αρ. 72 ν. 4488/2017).
Στην ομάδα συμμετέχουν οι ειδικοί επιστήμονες: Χρυσούλα Αντωνίου, Κατερίνα Βλάχου, Νίκος Βίττης, Θεοδώρα Βούλγαρη, Δήμητρα Γιαζιτζή, Άρτεμις Καλαβάνου, Ιωάννα Κουβαριτάκη, Κωνσταντίνος Μπαρτζελιώτης, Ευανθία Μπενέκου, Ευαγγελία Σκυλλάκου, Έλενα Σταμπουλή και Αργυρώ Τζώρτζη, υπό την εποπτεία των Bοηθών Συνηγόρων του Πολίτη Καλλιόπης Λυκοβαρδή και Ευανθίας Σαββίδη
Επιμέλεια σύνταξης: Καλλιόπη Λυκοβαρδή
Κεντρική σύνταξη: Ευανθία Μπενέκου
Κείμενα: Χρυσούλα Αντωνίου, Κατερίνα Βλάχου, Θεοδώρα Βούλγαρη, Ιωάννα Κουβαριτάκη, Κωνσταντίνος Μπαρτζελιώτης, Ευανθία Μπενέκου, Έλενα Σταμπουλή
Συντονισμός, Εκτέλεση και Εποπτεία Υπηρεσιών Έκδοσης: Ελένη Αδαμαντίδου, Βασιλική Δελέγκου (Τμήμα Βιβλιοθήκης, Αρχείου και Εκδόσεων Συνηγόρου του Πολίτη)
Σχεδιασμός, σελιδοποίηση: Δάφνη Μπέη, bei.daphne@gmail.com
Επιμέλεια κειμένων: Χρυσάνθη Γαλάτη, chrysanthigalati@yahoo.gr
Επιτρέπεται η δωρεάν αναπαραγωγή του κειμένου αυτής της έκδοσης σε οποιαδήποτε μορφή ή μέσο, υπό την προϋπόθεση ότι αναπαράγεται με τρόπο ακριβή και μη παραπλανητικό.
Είναι απαραίτητη η αναφορά στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας του Συνηγόρου του Πολίτη και στον τίτλο της έκδοσης. Σε περίπτωση που περιλαμβάνεται υλικό τρίτων, πρέπει να ζητηθεί η άδεια από τον αντίστοιχο κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων.
Για ερωτήματα σχετικά με την έκδοση, παρακαλούμε όπως επικοινωνήσετε στο press@synigoros.gr
Η Ειδική Έκθεση 2024 «Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες» τυπώθηκε το 2025 σε πεντακόσια (500) αντίτυπα στην ελληνική και εκατόν πενήντα (150) αντίτυπα στην αγγλική γλώσσα και είναι διαθέσιμη ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα: www. synigoros.gr
Διαστάσεις: 17×24 εκ., Σελίδες: 110 ISSN: 2732-8368
Χαλκοκονδύλη 17
104 32 Αθήνα
(+30) 213 1306 600
www.synigoros.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ – THE GREEK OMBUDSMAN
@Synigoros
ΠΕΡΙΕΧΌΜΕΝΑ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤ’ΑΡΘΡΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ
1.1. ΑΡΘΡΑ 1 ΕΩΣ 4 – ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ
1.2. ΑΡΘΡΟ 9 – ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ
- Προσβασιμότητα στο δομημένο και το φυσικό περιβάλλον
A.1. Προσβασιμότητα στο δομημένο περιβάλλον
A.1.1. Προσβασιμότητα σε παραδοσιακούς και ορεινούς οικισμούς
A.1.2. Κατάληψη των οδεύσεων τυφλών στην παλαιά πόλη του Ναυπλίου
A.1.3. Κατάληψη πεζοδρομίων από τραπεζοκαθίσματα
A.1.4. Προσβασιμότητα ατόμου με αναπηρία στις εγκαταστάσεις του Βασιλικού Θεάτρου Θεσσαλονίκης
A.2. Προσβασιμότητα στο φυσικό περιβάλλον – Θαλάσσια Προσβασιμότητα
- Πρόσβαση στο Ψηφιακό Περιβάλλον
Β.1. Πρόταση για λειτουργία θυρίδας Ψηφιακής Εξυπηρέτησης στα κατά τόπους Κ.Ε.Π.
Β.2. Ψηφιακός αποκλεισμός ευάλωτων ομάδων από το πρόγραμμα «ΤΌΥΡΙΣΜΌΣ ΓΙΑ ΌΛΌΥΣ 2024»
Β.3. Ψηφιοποίηση των γνωματεύσεων αναπηρίας των Ανωτάτων Υγειονομικών Επιτροπών των Ενόπλων Δυνάμεων
1.3. Άρθρο 15 – ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ Ή ΣΚΛΗΡΗ, ΑΠΑΝΘΡΩΠΗ Ή ΤΑΠΕΙΝΩΤΙΚΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ Ή ΤΙΜΩΡΙΑ
- Οικονομική ενίσχυση κρατουμένου με αναπηρία από τον Ο.Π.Ε.Κ.Α.
1.4. Άρθρο 18 – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ
- Αποκλεισμός ατόμων με αναπηρία από τη διαδικασία πολιτογράφησης
1.5. Άρθρο 20 – ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ
- Ζητήματα απαλλαγής από τα τέλη κυκλοφορίας λόγω αναπηρίας
A.1. Αναδρομική απαλλαγή από τα τέλη κυκλοφορίας
A.2. Απαλλαγή από τα τέλη κυκλοφορίας αναπηρικού οχήματος μετά από την καταστροφή προηγούμενου
A.3. Ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης απαλλαγής από τα τέλη κυκλοφορίας
- Πρόβλεψη για ατελή διέλευση των ΑμεΑ από τα διόδια στη σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Οδού
Γ. Η ψηφιακή κάρτα αναπηρίας γίνεται αποδεκτή ως δικαιολογητικό για την έκδοση δελτίου μετακίνησης ΑμεΑ
1.6. Άρθρο 24 – ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Α. Φοίτηση μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και αυτισμό στο γενικό σχολείο
Β. Πρόσβαση παιδιού με αναπηρία υπό καθεστώς αναδοχής στο γενικό σχολείο
1.7. Άρθρο 25 – ΥΓΕΙΑ
Α. Ειδικές θεραπείες – διαγνωστικοί έλεγχοι – αμφισβήτηση ιατρικών γνωματεύσεων – Ε.Ο.Π.Υ.Υ. 55
Β. Νομικό πλαίσιο λειτουργίας των «Κέντρων Ειδικών Θεραπειών» τα οποία παρέχουν υπηρεσίες σε παιδιά με αναπηρίες
Γ. Ισχύς γνωματεύσεων Υγειονομικών Επιτροπών του Στρατού (Α.Σ.Υ.Ε.) για απαλλαγή από συμμετοχή σε διαγνωστικές εξετάσεις μέσω Ε.Ο.Π.Υ.Υ.
Δ. Απόδοση από τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. δαπάνης για αποκλειστική νοσοκόμα
1.8. Άρθρο 27 – ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
Α. Χορήγηση σύνταξης λόγω αναπηρίας από κοινή νόσο στους ασφαλισμένους του e-ΕΦΚΑ χωρίς να απαιτείται διακοπή της εργασίας
Β. Προσλήψεις εκπαιδευτικών που είναι δικαστικοί συμπαραστάτες ατόμων με αναπηρία
Γ. Εφαρμογή μέτρων διευκόλυνσης σχετικών με την αναπηρία μελών οικογένειας για το προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων
1.9. Άρθρο 28 – ΑΝΕΚΤΟ ΒΙΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ
Α. Ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην έννοια του «ευάλωτου οφειλέτη»
Β. Απονομή σύνταξης σε αμφοτεροπλεύρως ορφανά & ανάπηρα τέκνα ασφαλισμένων στο Δημόσιο
1.10. Άρθρο 30 – ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΖΩΗ, ΤΗΝ ΑΝΑΨΥΧΗ, ΤΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ
Α. Πρόσβαση κωφών και βαρήκοων ατόμων σε υπηρεσίες
ξενάγησης σε πολιτιστικούς χώρους
1.11. Άρθρο 33 – ΕΘΝΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
Α. Παρεμβάσεις του Συνηγόρου σχετικά με ζητήματα οργάνωσης και λειτουργίας των Σημείων Αναφοράς των Δήμων
Α.1. Παρέμβαση προς τους συναρμόδιους Υπουργούς
Α.2. Παρέμβαση στο πλαίσιο σχολιασμού της Εθνικής Στρατηγικής 2024 – 2030
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ
2.1. Εθνική Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2024 – 2030
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ
3.1. Συνάντηση εργασίας με εκπροσώπους της Κοινωνίας των Πολιτών
3.2. www.synigoros-solidarity.gr
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ
Το 2017 η ελληνική πολιτεία νομοθέτησε μηχανισμό για την εξωτερική, ανεξάρτητη παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης του Ο.Η.Ε. για τα δικαιώματα των συμπολιτών μας με αναπηρία. Την αρμοδιότητα αυτή, ανέθεσε στη συνταγματικά κατοχυρωμένη Ανεξάρτητη Αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη, αναγορεύοντάς τον σε «πλαίσιο προαγωγής». Αυτονόητη επιλογή, όχι μόνο γιατί ο Συνήγορος του Πολίτη διαθέτει τα απαραίτητα θεσμικά εχέγγυα για μία πραγματικά ανεξάρτητη και αμερόληπτη έκθεση συμμόρφωσης της νομοθεσίας, των δημοσίων πολιτικών, της διοικητικής δράσης και πρακτικής, στη βάση τεκμηριωμένων πορισμάτων από την παρακολούθηση όλου του φάσματος δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που προβλέπει η Σύμβαση, αλλά και γιατί ο Συνήγορος του Πολίτη διαθέτει την εμπειρία και τεχνογνωσία για την τεκμηριωμένη και εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της εφαρμογής του συνόλου της Σύμβασης. Άλλωστε, από της συστάσεώς της, η Ανεξάρτητη Αρχή αναλάμβανε δράση για την προαγωγή και την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία. Έχει χειριστεί πλήθος αναφορών σε σχέση με την παραβίαση δικαιωμάτων τους, έχει υποστηρίξει δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σε θέματα σχετικά με τα δικαιώματά τους, έχει προβεί σε αξιολόγηση δημοσίων πολιτικών και έχει σχολιάσει, αλλά και
προτείνει, νομοθετικές ρυθμίσεις.
Όπως και οι προηγηθείσες εκθέσεις, η παρούσα, έκτη κατά σειρά από την ανάθεση στον Συνήγορο του Πολίτη της ειδικής αρμοδιότητας για την εξωτερική, ανεξάρτητη παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης του Ο.Η.Ε. για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, εξετάζει πλημμέλειες, ελλείμματα και στρεβλώσεις, στο επίπεδο της κείμενης νομοθεσίας, των δευτερογενών κανονιστικών ρυθμίσεων, καθώς και της διοικητικής λειτουργίας και πρακτικής. Καταγράφει τα πεδία πολιτικών, όπου έχει υπάρξει πρόοδος ως προς την εναρμόνιση του εθνικού πλαισίου με τις επιταγές της Σύμβασης, προβαίνει σε διαπιστώσεις καθυστερήσεων ή/και αλυσιτελών ρυθμίσεων, διατυπώνει, και συχνά επαναφέρει, προτάσεις για την ουσιαστική μετουσίωση των προνοιών της Σύμβασης σε κανονιστικού περιεχομένου ρυθμίσεις, σταχυολογεί προτάσεις της Αρχής που έγιναν αποδεκτές και διαμόρφωσαν επιμέρους νομοθετικές παρεμβάσεις, αποτιμά την αποτελεσματική εφαρμογή πολιτικών και αναδεικνύει τον βαθμό ετοιμότητας και ανταπόκρισης του διοικητικού μηχανισμού.
Οι θεματικές ενότητες της έκθεσης, παρακολουθώντας την κατ’ άρθρο διάρθρωση της Σύμβασης, εστιάζουν σε παρεμβάσεις της Ανεξάρτητης Αρχής σε πλήθος πολιτικών και τομέων διοικητικής δράσης, στην εργασία και την απασχόληση, την εκπαίδευση, την προσβασιμότητα στο φυσικό και στο ψηφιακό περιβάλλον, τη φορολογική, κοινωνικο-ασφαλιστική και προνοιακή μεταχείριση των αναπήρων, την παροχή υγειονομικών υπηρεσιών, την ατομική κινητικότητα, την ισότιμη συμμετοχή τους στην πολιτιστική ζωή. Προσθέτως, η έκθεση καταγράφει τον βαθμό υλοποίησης των στόχων του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
Παράλληλα, ο Συνήγορος του Πολίτη εξακολουθεί να αναπτύσσει δράσεις για την προαγωγή της Σύμβασης του Ο.Η.Ε. και εν γένει των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία. Ειδικής αναφοράς χρήζει ο επικαιροποιημένος και αναβαθμισμένος ιστότοπος της Αρχής, www.synigoros-solidarity.gr, που λειτουργεί σε προσβάσιμη μορφή, με χρήσιμες πληροφορίες για νέα μέτρα, επιδόματα, οικονομικές ενισχύσεις, δικαιώματα και νομοθετικές εξελίξεις. Το καινοτόμο αυτό εργαλείο παρουσιάστηκε σε δυο εκδηλώσεις εντός του 2024, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Πάγια θέση της Αρχής είναι, ότι ο σεβασμός στα δικαιώματα των συμπολιτών μας με αναπηρία δεν κατοχυρώνεται, δεν επιτυγχάνεται μόνο με την εναρμόνιση του κανονιστικού πλαισίου, αλλά και της διοικητικής πρακτικής, με τις πρόνοιες της διεθνούς σύμβασης του Ο.Η.Ε. Είναι και ζήτημα συλλογικής, αλλά και ατομικής κουλτούρας. Υπηρετώντας τη συνταγματική του αποστολή, ο Συνήγορος του Πολίτη παραμένει, σταθερά και αποφασιστικά, στην πρώτη γραμμή της προάσπισης, προώθησης και προαγωγής των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία. Για μία κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς.
Ανδρέας Ι. Ποττάκης Συνήγορος του Πολίτη
Ιούνιος 2025
