Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 10ο
Β.2. Ψηφιακός αποκλεισμός ευάλωτων ομάδων από το πρόγραμμα «ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ 2024»
Ο Συνήγορος του Πολίτη διερεύνησε αναφορές πολιτών28 για το Πρόγραμμα «ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ 2024», με αντικείμενο τον αποκλεισμό της συμμετοχής προσώπων με χαρακτηριστικά ευαλωτότητας. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Κ.Υ.Α. 297/24 (Φ.Ε.Κ. 79 Β’/08.01.2024) ορίστηκε ότι απαιτείται προηγούμενη αυθεντικοποίηση των δυνητικών δικαιούχων με τη χρήση των κωδικών – διαπιστευτηρίων της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Ψ.Δ.), καθώς και ότι η χρήση της άυλης ψηφιακής χρεωστικής κάρτας πραγματοποιείται αποκλειστικά με ηλεκτρονικές συναλλαγές ή μέσω συσκευής, η οποία υποστηρίζει την τεχνολογία ανέπαφων συναλλαγών. Ο Συνήγορος εξέτασε το ζήτημα και απευθύνθηκε29 στα αρμόδια Υπουργεία, τονίζοντας ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ενδεχόμενη αδυναμία πρόσβασης σε πιο σύγχρονες συσκευές, η οποία μπορεί να είναι τόσο οικονομική όσο και φυσική (π.χ. αναπηρία, τρίτη ηλικία), δεδομένου ότι οι ενισχύσεις απευθύνονται σε δικαιούχους ή νοικοκυριά που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια. Υπενθύμισε επίσης ότι, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Κράτη – Μέλη της προχώρησαν στη διακήρυξη των ψηφιακών δικαιωμάτων και αρχών30, στο πλαίσιο της οποίας ανέλαβαν την πολιτική δέσμευση, μεταξύ άλλων, να διασφαλίζουν ότι ο σχεδιασμός, η ανάπτυξη, η εφαρμογή και η χρήση τεχνολογικών λύσεων σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθιστούν δυνατή την άσκησή τους και προωθούν την αλληλεγγύη και την ένταξη, με στόχο έναν ψηφιακό μετασχηματισμό που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο.
Ήδη από το 2001, κατά το πρώτο στάδιο ανάπτυξης αυτού που στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε ως «ψηφιακός μετασχηματισμός», ο Ο.Ο.Σ.Α. είχε εντοπίσει την ανάδειξη του «ψηφιακού διχασμού», ορίζοντάς τον ως το χάσμα μεταξύ ατόμων, νοικοκυριών, επιχειρήσεων και γεωγραφικών περιοχών, διαφορετικών κοινωνικών και οικονομικών επιπέδων, τόσο ως προς τις ευκαιρίες πρόσβασης σε Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών, όσο και ως προς τη χρήση του διαδικτύου για μια μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων. Σε σχέση με το ψηφιακό χάσμα και τις κοινωνικές διαφορές που δημιουργεί η ψηφιοποίηση, ως πολύ σημαντικό θα πρέπει να θεωρηθεί ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με το Ψήφισμα της 13ης Δεκεμβρίου 2022, μεταξύ άλλων, εξέφρασε τη λύπη του, διότι υπάρχουν φραγμοί που εμποδίζουν συγκεκριμένα τους ευάλωτους πολίτες, εκείνους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες και τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα, να συμμετέχουν πλήρως σε έναν κόσμο στον οποίο βασικές υπηρεσίες, όπως είναι οι τραπεζικές ή οι διοικητικές υπηρεσίες, είναι ψηφιακές, καθώς κινδυνεύουν με αποκλεισμό από την κοινωνία και με απώλεια οικονομικών ευκαιριών.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα πρέπει να ωφελεί όλες και όλους, να επιτυγχάνει έμφυλη ισορροπία και να περιλαμβάνει ιδίως τους ηλικιωμένους, τους κατοίκους αγροτικών περιοχών, τα άτομα με αναπηρία ή τα περιθωριοποιημένα και ευάλωτα άτομα ή τα άτομα που στερούνται τα δικαιώματά τους και όσους ενεργούν για λογαριασμό τους.
Κατόπιν αυτών, ο Συνήγορος πρότεινε στα συναρμόδια υπουργεία, για τα επόμενα προγράμματα «ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ», να δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής και μέσω διαδικασίας εκτός ψηφιακού περιβάλλοντος, ώστε να μην αποκλείονται από το πρόγραμμα πρόσωπα με χαρακτηριστικά ευαλωτότητας, όπως αναπηρία ή γήρας, που δεν διαθέτουν συσκευή κινητού τηλεφώνου με λειτουργία ανέπαφων πληρωμών ή δεν διαθέτουν καν αριθμό κινητού τηλεφώνου στο όνομά τους31.
- Φ.Υ. 349956, 350031.
- Έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 349956/26196/2024 προς τα Υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Τουρισμού, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τον Υπουργό Επικρατείας, με την αρμοδιότητα του Συντονιστικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
- Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/ HTML/?uri=CELEX:32023C0123(01).
- Βλ. ενδεικτικά: https://www.synigoros.gr/el/category/atoma-me-anaphria/post/synopshdiamesolabhshs-or-pshfiakos-apokleismos-eyalwtwn-omadwn-apo-to-programma-toyrismosgia-oloys-2025.
