Η ρυθμιστική παρέμβαση του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ το 2010 αναδεικνύει τη σημασία της ασφάλειας και της λειτουργικότητας για την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία σε δημόσιους χώρους. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση ενός περιβάλλοντος που επιτρέπει σε κάθε άτομο, ανεξαρτήτως των φυσικών περιορισμών του, να έχει πρόσβαση σε δημόσιες υποδομές χωρίς κινδύνους ή εμπόδια. Τα κριτήρια που καθορίζονται περιλαμβάνουν την ύπαρξη ραμπών, την επαρκή διαμόρφωση των χώρων προσπέλασης και τη διασφάλιση της ασφαλούς κίνησης, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για προσαρμογές που δεν περιορίζουν την ελευθερία κίνησης και δραστηριότητας των ΑμεΑ.
Αυτή η παρέμβαση, που βασίζεται σε έρευνες και μελέτες, δεν αφορά μόνο την προσβασιμότητα ως τεχνική ανάγκη, αλλά και την ηθική υποχρέωση της κοινωνίας να προσφέρει ισότιμες ευκαιρίες στους πολίτες της. Οι κανόνες ασφαλούς προσβασιμότητας βοηθούν στο να εξασφαλιστεί ότι τα ΑμεΑ μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνική ζωή χωρίς να αντιμετωπίζουν περιορισμούς που σχετίζονται με τη φυσική τους κατάσταση (Τεντζεράκη,2020)
Η ελληνική νομοθεσία, μέσω του νόμου 2831, καθορίζει σαφώς την ανάγκη εξασφάλισης προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρία σε δημόσιους χώρους και κτίρια. Η υποχρέωση για την κατακόρυφη και οριζόντια προσπέλαση αφορά όχι μόνο δημόσιες υπηρεσίες και νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, αλλά και χώρους που χρησιμοποιούνται για κοινωνικές δραστηριότητες, όπως εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική πρόνοια και εμπόριο. Παρά την ύπαρξη αυτών των ρυθμίσεων, όπως επισημαίνεται, φαίνεται ότι δεν υπάρχει πάντα η απαραίτητη συνεργασία μεταξύ του κράτους και της κοινωνίας, ώστε αυτές οι ρυθμίσεις να τηρούνται ουσιαστικά και να υλοποιούνται αποτελεσματικά.
Η διατήρηση της λειτουργικότητας αυτών των δομών απαιτεί συνεχιζόμενη φροντίδα και προσαρμογές, όχι μόνο στη φάση σχεδιασμού, αλλά και κατά τη διάρκεια της καθημερινής λειτουργίας. Η έλλειψη συντονισμού και υποστήριξης από τις αρμόδιες αρχές μπορεί να οδηγήσει στην αποτυχία της πρακτικής εφαρμογής αυτών των νόμων και στην περιορισμένη ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
Επιπλέον, το άρθρο 21 του Συντάγματος της Ελλάδας, το οποίο εξασφαλίζει τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, υπογραμμίζει τη σημασία της αυτόνομης συμμετοχής τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή, κάτι που απαιτεί την πραγματική και συνεχιζόμενη ενσωμάτωσή τους σε όλους τους τομείς της κοινωνίας. Σύμφωνα με το Άρθρο 26 του Ν.4067/12, το οποίο αναφέρεται σε ειδικές ρυθμίσεις για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία, επιβάλλεται να εξασφαλίζεται η πλήρης προσβασιμότητα σε όλους τους χώρους, τόσο εξωτερικούς όσο και εσωτερικούς, των κτιρίων. Αυτές οι ρυθμίσεις περιλαμβάνουν την απαίτηση για αυτόνομη και ασφαλή προσπέλαση από άτομα με αναπηρία ή άλλα εμποδιζόμενα άτομα, με την εξασφάλιση ειδικών οδεύσεων (π.χ. οδεύσεις πεζών, οδεύσεις τυφλών), κεκλιμένων επιπέδων (ράμπες) χωρίς αναβαθμούς, καθώς και κατάλληλη τοποθέτηση αστικού εξοπλισμού (π.χ. στέγαστρα, καθίσματα, κάδοι απορριμμάτων).
Ειδικότερα, ορίζεται η υποχρέωση για την κατασκευή ράμπας με κλίση μέχρι 5%, την εγκατάσταση προσβάσιμων μηχανικών μέσων για την κάλυψη υψομετρικών διαφορών και την διαμόρφωση τουλάχιστον 5% των χώρων στάθμευσης ή ενός χώρου για χρήση από αναπηρικά αυτοκίνητα. Οι ρυθμίσεις αυτές προέρχονται από τις οδηγίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και απαιτούν την ολοκλήρωση των έργων μέχρι το 2020, ώστε τα κτίρια να μην θεωρούνται αυθαίρετα. Οι διεθνείς έρευνες, όπως αυτές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του ΟΟΣΑ, υποδεικνύουν ότι περίπου το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμετωπίζει διάφορες μορφές αναπηρίας, κάτι που καθιστά την προσβασιμότητα ζωτικής σημασίας για την κοινωνική ένταξη και τη συμμετοχή των ΑμεΑ στη δημόσια και κοινωνική ζωή.
Σύμφωνα με την αναφορά στον Νόμο 4067/12, η ανάγκη γνωμοδότησης επί ειδικών θεμάτων προσβασιμότητας που προκύπτουν κατά την εφαρμογή των διατάξεων του νόμου μπορεί να εξετάζεται από την “Επιτροπή Προσβασιμότητας”. Αυτή η Επιτροπή συνιστάται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου. Οι αρμόδιοι φορείς, όπως οι ΥΔΟΜ, Ελεγκτές Δόμησης, και τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, μπορούν να προσφεύγουν στην Επιτροπή για να λάβουν ειδικές γνωμοδοτήσεις που αφορούν τις διατάξεις του νόμου και τις ανάγκες προσβασιμότητας.
Η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να εισηγηθεί στον Υπουργό Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής για τις κατάλληλες ρυθμίσεις και μέτρα που αφορούν στην προσβασιμότητα των χώρων. Στη σύνθεση της Επιτροπής περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ), και οι ειδικές ρυθμίσεις που σχετίζονται με την προσβασιμότητα καθορίζονται από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και περιλαμβάνονται σε μελέτες και προεδρικά διατάγματα που εκδίδονται με βάση τις διατάξεις του Ν.4030/2011. Η διαδικασία αυτή διασφαλίζει τη συμμετοχή των αρμόδιων φορέων και οργανισμών που εκπροσωπούν τα άτομα με αναπηρία στην εφαρμογή και διαμόρφωση των πολιτικών και προτύπων προσβασιμότητας, ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη και την ίση μεταχείριση των ατόμων με αναπηρία.
