Κεφάλαιο τρίτο – Θεσμικό πλαίσιο προσβασιμότητας
3.1 Σχεδιασμός για όλους (Universal Design)
Η ιδέα της ισότητας και της ισότιμης μεταχείρισης όλων των ατόμων, περιλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, είναι θεμελιώδης για την έννοια της κοινωνικής ένταξης και της δικαιοσύνης. Όταν αναφερόμαστε στην ισότιμη πρόσβαση, είτε σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση ή ο αθλητισμός, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η ισότητα δεν σημαίνει μόνο την ύπαρξη ειδικών προγραμμάτων ή υποδομών, αλλά την ενσωμάτωση των αναγκών των ατόμων με αναπηρία στο γενικό σύστημα. Δηλαδή, όλα τα άτομα, ανεξαρτήτως των ικανοτήτων τους, πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες χωρίς να καταφεύγουν σε ειδικές λύσεις που απομονώνουν ή διαφοροποιούν τη συμμετοχή τους από αυτή των άλλων.
Η κοινωνία μέσω της νομοθεσίας και των εφαρμογών της πρέπει να εξασφαλίζει ότι αυτές οι αρχές της ισότητας και της ένταξης γίνονται σεβαστές και εφαρμόζονται σε όλους τους τομείς. Η νομοθεσία, όπως αυτή που ενσωματώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, αναγνωρίζει ότι τα άτομα με αναπηρία είναι εκείνα που μπορούν να καθορίσουν τα κριτήρια για την ίση μεταχείριση τους, βάσει των αναγκών τους, με στόχο την πλήρη ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία χωρίς διακρίσεις. Η εφαρμογή αυτών των αρχών απαιτεί συνεχιζόμενη συνεργασία μεταξύ των οργανισμών, των δημόσιων αρχών, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας, ώστε να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον όπου οι ανάγκες και οι δυνατότητες των ατόμων με αναπηρία δεν θεωρούνται “ξεχωριστές”, αλλά αναγνωρίζονται ως ισότιμες με αυτές των υπόλοιπων μελών της κοινωνίας.
Η έννοια του “Σχεδιασμού για όλους” (Universal Design) είναι θεμελιώδης για την επίτευξη της ισότητας και της πλήρους κοινωνικής ένταξης. Πρόκειται για μια προσέγγιση του σχεδιασμού που στοχεύει στην ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και περιβαλλόντων τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως των ικανοτήτων ή περιορισμών τους, με τον πιο άμεσο και φυσικό τρόπο. Ο στόχος είναι να απλοποιηθεί η καθημερινή ζωή και να εξασφαλιστεί η ισότιμη συμμετοχή όλων των ατόμων στην κοινωνία.
Ο “Σχεδιασμός για όλους” απορρίπτει τη δημιουργία εξειδικευμένων λύσεων που να απευθύνονται αποκλειστικά σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε στιγματισμό και διακρίσεις. Αντιθέτως, επιδιώκει τη δημιουργία περιβαλλόντων και υπηρεσιών που είναι φυσικά και ευέλικτα για χρήση από όλους, ενισχύοντας τη συμπερίληψη και την ισότητα. Αυτός ο σχεδιασμός ενσωματώνει τις ανάγκες όλων των ατόμων — ανεξαρτήτως ηλικίας, σωματικής διάπλασης ή ικανοτήτων — και συμβάλλει στη δημιουργία κοινωνιών που είναι προσβάσιμες, φιλικές
και ανοιχτές για όλους. Έτσι, το “Σχεδιασμός για όλους” δεν είναι μόνο μια τεχνική ή σχεδιαστική στρατηγική, αλλά μια κοινωνική αξία που αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα και την ανάγκη για ίσες ευκαιρίες, χωρίς αποκλεισμούς ή περιορισμούς.
Η φιλοσοφία του “Σχεδιασμού για όλους” (Universal Design) ενσωματώνει βασικές αρχές που αποσκοπούν στην επίτευξη ίσης μεταχείρισης και ενσωμάτωσης όλων των ατόμων, ανεξαρτήτως των ικανοτήτων ή των περιορισμών τους. Η έννοια της ισότιμης κοινωνικής κατάστασης είναι θεμελιώδης, καθώς προάγει την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε υπηρεσίες και περιβάλλοντα. Αυτό διασφαλίζει τη συμμετοχή και την ενεργή ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία.
