Επιμέλεια: Χριστίνα Μπλαβάκη, Φοιτήτρια του Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,

Είμαι σίγουρη ότι πολλοί άνθρωποι, συναντώντας για πρώτη φορά άτομα με πρόβλημα όρασης, έχουν κάποια ερωτήματα, εκ των οποίων το ερώτημα για το αν και με ποιο τρόπο συμμετέχουν τέτοια άτομα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, είναι ένα από τα πιο συχνά.

Καμιά φορά είναι δύσκολο για αυτούς να φανταστούν πώς αυτά τα άτομα μπορούν να διαβάζουν και να γράφουν, να ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση και να προχωρούν και σε ανώτερες σπουδές εάν το επιθυμούν.

Κι όμως όλα αυτά γίνονται, αν και όχι τόσο απλά όσο λέγονται. Για παράδειγμα, η γραφή και η ανάγνωση γίνεται μέσω ενός ειδικού ανάγλυφου εξάστιγμου συστήματος. Ο τυφλός μπορεί να γράψει ό,τι θέλει σε μια ειδική γραφομηχανή, η οποία συνδυάζοντας πάντα με διαφορετικό τρόπο έξι πλήκτρα που το καθένα αντιστοιχεί σε μια από τις κουκίδες του εξάστιγμου αυτού συστήματος, βγάζει ανάγλυφους σχηματισμούς που με τη σειρά τους αντιπροσωπεύουν και ένα γράμμα της αλφαβήτας.

Αυτό ισχύει και για οποιαδήποτε γλώσσα, όχι μόνο την Ελληνική. Η ανάγνωση, βεβαίως, γίνεται χρησιμοποιώντας την αφή, η εξάσκηση της οποίας παίζει σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα και ευχέρεια του διαβάσματος.

Πιο συγκεκριμένα, η πρωτοβάθμια εκπαίδευση γίνεται είτε σε ένα οποιοδήποτε σχολείο – με την μόνη διαφορά ότι ο μαθητής που αντιμετωπίζει πρόβλημα όρασης θα έχει διδαχθεί την ειδική αυτή γραφή, η οποία ονομάζεται Braille και θα χρησιμοποιεί βιβλία γραμμένα σε αυτή τη μορφή – είτε τα βιβλία του θα είναι μαγνητοφωνημένα σε κασέτες, κάτι που είναι πιο εύκολο και γρήγορο αλλά έχει το μειονέκτημα ότι ο τυφλός έτσι δεν έρχεται σε επαφή με την σωστή ορθογραφία των λέξεων.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα σε εμάς που έχουμε τέτοιο πρόβλημα (και υπάρχουν αρκετοί που τo υποστηρίζουν), να φοιτήσουμε σε ένα ειδικό, δημόσιο δημοτικό σχολείο, σ΄ αυτά, δηλαδή, που βρίσκονται στις σχολές τυφλών της Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Αυτά τα σχολεία καλύπτουν ακριβώς την ίδια ύλη όπως και τα υπόλοιπα δημόσια σχολεία. Στα πρώτα, όμως, δίνεται η ευκαιρία στα άτομα με πρόβλημα όρασης να εξοικειωθούν γρηγορότερα με την ειδική γραφή τους και να παρακολουθούν αφενός μαθήματα τα οποία θα βοηθούν στην πνευματική τους ανάπτυξη αλλά και από την άλλη μαθήματα που θα έχουν σαν στόχο την εξοικείωση των παιδιών με τις καθημερινές ασχολίες, όσον αφορά στην κίνηση και την δεξιότητά τους με αυτές.

Επίσης, ένα άλλο μειονέκτημα που παρουσιάζουν τα “κανονικά” δημόσια σχολεία, τουλάχιστον με τις τρέχουσες συνθήκες, είναι η αντιμετώπιση αυτών των μαθητών από ορισμένους δασκάλους, που μπορεί να είναι θετική και υγιής, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις που είτε από άγνοια είτε από αδιαφορία αυτό το παιδί μπορεί να μείνει στο περιθώριο. Έχουν σημειωθεί, ακόμα, και περιπτώσεις όπου σε ορισμένα σχολεία, μαθητές με πρόβλημα όρασης δεν έγιναν δεκτοί, με την δικαιολογία της επιπλέον ευθύνης που θα έχει το διδακτικό προσωπικό του σχολείου.

Μην φανταστεί, όμως, κανείς ότι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση γίνεται και αυτή σε ειδικό σχολείο. Το αν θα έπρεπε ή όχι να γίνεται έτσι, είναι ένα θέμα πάνω στο οποίο οι απόψεις διαφέρουν από άτομο σε άτομο, ανάλογα με την μόρφωση, την εμπειρία και πολλές φορές χρησιμοποιούνται σαν κριτήριο οι προσωπικές προτιμήσεις των ανθρώπων που τις εκφράζουν.

Τα βιβλία πάλι παρέχονται δωρεάν από ειδικές βιβλιοθήκες τυφλών και με την απαραίτητη βοήθεια ειδικών τυπογραφείων. Κάθε εξέταση γίνεται κυρίως προφορικά, εκτός κι αν ο καθηγητής ζητήσει γραπτή εργασία, υπαγορευμένη σε κάποιον βλέποντα ή να εκτυπωθεί μέσω computer και να μετατραπεί έτσι στην κανονική γραφή.

Η αντιμετώπιση των ατόμων με προβλήματα όρασης στα δημόσια εκπαιδευτήρια διαφέρει σαφώς κατά πολύ από σχολείο σε σχολείο. Δεν μπορούν, όμως, να κάνουν και διαφορετικά γιατί δεν υπάρχουν ειδικά γυμνάσια ή λύκεια για τυφλούς. Έτσι, η δευτεροβάθμια εκπαίδευση τελειώνει με τις όποιες δυσκολίες και από εκεί και πέρα είναι στην επιλογή του κάθε ατόμου να ακολουθήσει κάποια πανεπιστημιακή σχολή.

Συνήθως προτιμούνται οι θεωρητικές κατευθύνσεις για τον λόγο ότι τα άλλα τμήματα παρουσιάζουν ειδικές δυσκολίες, όπως παραδείγματος χάρη η σχολή ιατρικής. Είναι σχεδόν αδύνατο για ένα άτομο με πρόβλημα όρασης να ακολουθήσει έναν τέτοιο κλάδο. Αρχικά, γιατί δεν θα μπορούσε να κάνει πρακτική εξάσκηση πάνω στον τομέα που τον ενδιαφέρει λόγω της ιδιαιτερότητας του και δεύτερον πολλά μαθήματα, κυρίως εργαστηριακά, λόγω πάλι του προβλήματός τους αποκλείονται.

Επίσης, αρκετά βιβλία που περιέχουν μαθηματικές παραστάσεις, πίνακες, εικόνες ή σχεδιαγράμματα είναι δύσκολο να μετατραπούν στην ειδική γραφή των τυφλών ή σε κασέτα. Η μόνη, ίσως, πιθανή σχολή που μπορεί να παρακολουθήσει ένα τυφλό άτομο σ΄ αυτόν τον κλάδο είναι η φυσιοθεραπεία.

Στο εξωτερικό, και κυρίως στην Αγγλία και Ιταλία, υπάρχουν ειδικές σχολές για άτομα με πρόβλημα όρασης από όπου προμηθεύονται ένα πτυχίο φυσιοθεραπείας το οποίο επιπλέον είναι αναγνωρισμένο από το κράτος. Ακόμα, κάθε σχολή φυσιοθεραπείας δέχεται τυφλούς και μάλιστα προωθούνται και απορροφούνται σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες. Αυτό από μόνο του είναι απόδειξη και παρότρυνση για μας, έτσι ώστε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες και στη χώρα μας για κάτι παρόμοιο και όχι μόνο στον κλάδο της φυσιοθεραπείας.

Στον τομέα της εφαρμοσμένης πληροφορικής μόλις πρόσφατα έγινε δεχτή η φοίτηση δύο φοιτητών με πρόβλημα όρασης στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας μέσω ενός πιλοτικού προγράμματος. Οι φοιτητές αυτοί είναι μόνο το πρώτο σκαλοπάτι ή ο πρώτος κρίκος μιας σειράς προσπαθειών διεύρυνσης των επιλογών ως προς την εκπαίδευση και την επαγγελματική αποκατάσταση των τυφλών.

Οι δυσκολίες είναι πολλές και χρειάζεται χρόνος. Η επιμονή, όμως, και η θέληση κι από τις δυο μεριές (φοιτητών και πανεπιστημίων) είναι ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστούν οι υπάρχουσες δυσκολίες. Η σωστή ενημέρωση φοιτητών χωρίς αναπηρίες και των ίδιων των καθηγητών είναι ένα αναγκαίο βήμα που επιβάλλεται να γίνει για την ομαλή ένταξη ενός ατόμου με ειδικές ανάγκες στα πλαίσια του πανεπιστημίου.

Η δημιουργία ειδικών γραφείων στα οποία θα μπορούν να απευθύνονται τα άτομα αυτά για τυχόν θέματα που χρήζουν κάποιας λύσης, επίσης θα βοηθούσε πολύ. Η συγκρότηση εθελοντικών ομάδων μέσα στο πανεπιστήμιο, οργανωμένες όμως και δραστήριες, είναι μια άλλη ιδέα που στο εξωτερικό έχει αρκετή επιτυχία.

Κάτι ακόμα που στις μέρες μας επιβάλλεται είναι ο τεχνολογικός εξοπλισμός με τον οποίο θα πρέπει να προμηθευτούν τα πανεπιστήμια και όποιος άλλος χώρος θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος για έναν φοιτητή. Η τεχνολογία έγινε απαραίτητο στοιχείο στη ζωή μας και έτσι έχουν κυκλοφορήσει πολλά νέα ειδικά βοηθήματα για τυφλούς και γενικά για άτομα με ειδικές ανάγκες που τους επιτρέπουν να έχουν πρόσβαση στην ενημέρωση και την επικοινωνία. Τους δίνεται η δυνατότητα έρευνας για στοιχεία που χρειάζονται προκειμένου να τα χρησιμοποιήσουν σε εργασίες ή ακόμα και για προσωπική ενασχόληση. Η εκμάθηση Ηλεκτρονικών Υπολογιστών σε τυφλούς δεν είναι κάτι καινούργιο, απλά είναι δύσκολο να προσαρμόζεται η ειδική τεχνολογία στη συνεχώς μεταβαλλόμενη, βελτιωμένη και πάντα πιο ανεπτυγμένη τεχνολογία.

Θετικό είναι πως τα τελευταία χρόνια γίνεται μια δραστηριοποίηση στον τομέα αυτό με πολλά προγράμματα από την Ευρωπαϊκή ένωση να βρίσκονται σε εξέλιξη. Πολλά από αυτά είναι σε πειραματικό στάδιο με πολλές, όμως, προοπτικές επιτυχίας. Η ευαισθητοποίηση όλων και το ενδιαφέρον σε τέτοια θέματα βοηθούν στην επιτάχυνση και την επίτευξη τέτοιων προγραμμάτων και ακόμα πιο σημαντικό, στη κλιμακωτή δημιουργία ενός περιβάλλοντος λειτουργικού και φιλικού που θα πλαισιώνει τα άτομα με πρόβλημα όρασης σε οποιοδήποτε στάδιο της εκπαίδευσής τους.

Πηγή: http://www.specialeducation.gr/