Διερευνώντας την επαγγελματική καθοδήγηση ατόμων με οπτική αναπηρία: Μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μυκονιάτη Μαρίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

Ιούλ 23, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διερευνώντας την επαγγελματική καθοδήγηση ατόμων με οπτική αναπηρία: Μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μυκονιάτη Μαρίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

 

1.2         Εργασία των ατόμων με αναπηρία

 

1.2.1      Τα άτομα με αναπηρία στην αγορά εργασίας

 

Η οπτική αναπηρία αναμφίβολα μπορεί να ειπωθεί ότι επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητα των ατόμων και συνεπάγεται δυσκολίες σε πολλαπλά πεδία όπως το σωματικό πεδίο, το κοινωνικό πεδίο, το ψυχολογικό και συναισθηματικό πεδίο και τέλος, το εργασιακό πεδίο (Bourne et al., 2017).

Πιο συγκεκριμένα, στο εργασιακό πεδίο τα άτομα με οπτική αναπηρία έχουν μειωμένες δυνατότητες επαγγελματικής αποκατάστασης συγκριτικά με τα υπόλοιπα άτομα. Οι δυσκολίες εντοπίζονται ακόμη και στο στάδιο αναζήτησης εργασίας καθώς έχει διαπιστωθεί ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία, καθώς και αυτά που αντιμετωπίζουν άλλες μορφές αναπηρίας διαθέτουν σημαντικά χαμηλότερες πιθανότητες πρόσληψης σε μια θέση. Τα εμπόδια είναι πολλαπλά στο πεδίο της εργασίας, τόσο σχετικά με τη στάση των εργοδοτών και των υπόλοιπων συναδέλφων όσο και με τα πρακτικά προβλήματα που γίνονται αντιληπτά στο χώρο εργασίας και απαιτούν προσαρμογή για τη διευκόλυνση των ατόμων (Bourne et al., 2017).

Η εργασία αναφέρεται σαν έννοια στην κατάσταση στην οποία ένας άνθρωπος επενδύει τις δυνάμεις του και κόπο τόσο σε σωματικό όσο και σε πνευματικό επίπεδο, με σκοπό την εκπλήρωση κάποιου έργου. Μπορεί να αποδοθεί και με τον όρο απασχόληση και λαμβάνει διάφορες μορφές (Λογαράς, 2016). Συνιστά θεμελιώδες δικαίωμα όλων των ανθρώπων που κατοχυρώνεται μέσα από θεσμικές ρυθμίσεις. Αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα της ζωής, καθώς συνδέεται με πολλαπλά οφέλη. Το άμεσο όφελος αφορά τη δυνατότητα οικονομικής ανεξαρτησίας και εκπλήρωσης των υποχρεώσεων μέσω των οικονομικών απολαβών που τα άτομα έχουν, ωστόσο δεν είναι το μοναδικό. Έχει διαπιστωθεί ότι η εργασία προσφέρει ευκαιρίες κοινωνικοποίησης στα άτομα, καλύπτει τις έμφυτες ανάγκες τους για αλληλεπίδραση και σύνδεση με άλλους ανθρώπους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις ικανοποιεί το αίσθημα του “ανήκειν”, που η πλειοψηφία αποζητά (European Commission Report, 2017).

Η εργασία συμβάλλει στην καλή ψυχική υγεία των ατόμων και τα αυξημένα ποσοστά ευχαρίστησης από τη ζωή τους, καθώς έχει συνδεθεί με μείωση των συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης και παράλληλη αύξηση της παραγωγικότητας και σε άλλες πτυχές της ζωής τους. Μπορεί λοιπόν, να ειπωθεί ότι η επαγγελματική απασχόληση συνιστά ένα πρωταρχικό μέσο διασφάλισης της συνολικής ευημερίας των ατόμων (Garrels & Sigstad, 2021· Ward & King, 2017).

Ωστόσο, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η εργασία δεν συνδέεται με οφέλη, καθώς μπορούν να εντοπιστούν πολλές προβληματικές καταστάσεις που κυριαρχούν σε βάρος των θετικών. Παρά τις θεσμικές προβλέψεις για ισότητα στην επαγγελματική απασχόληση, στην πράξη μπορούν να εντοπιστούν πολλές περιπτώσεις παραβίασής τους, τόσο σε επίπεδο μη τήρησης των αναμενόμενων δικαιωμάτων των εργαζομένων όσο και στον πλήρη αποκλεισμό κάποιων κατηγοριών ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων. Σε αυτές συγκαταλέγονται και τα άτομα με αναπηρία, παρά την ιδιαίτερη σημασία που η επαγγελματική τους απασχόληση μπορεί να έχει στην ενίσχυση της ευημερίας, της αυτόνομης διαβίωσης, της ομαλής ένταξής τους στην κοινωνία αλλά και της άμεσης αξιοποίησης των ικανοτήτων και γνώσεών τους (Garrels & Sigstad, 2021· Ward & King, 2017).

Αυτή είναι μια συνθήκη, η οποία θα έπρεπε να έχει εξαλειφθεί με την εφαρμογή του κοινωνικού μοντέλου στην αντιμετώπιση της αναπηρίας. Καθώς αυτό δίνει έμφαση στις δυνατότητες των ατόμων με αναπηρία και μειώνει τη σημασία των περιορισμών που βιώνουν, θα αναμενόταν η συνολική βελτίωση της κατάστασης και της θέσης τους στην κοινωνία. Η πραγματικότητα, όμως, απέχει πολύ από αυτή την προσδοκία. Τα άτομα με αναπηρία συνεχίζουν να βιώνουν διακρίσεις και να βρίσκονται σε υποδεέστερη θέση σε πολλά κοινωνικά πεδία. Ένα από αυτά είναι ο τομέας της εργασίας. Αποτελεί κοινή παραδοχή η υποεκπροσώπηση των ατόμων με αναπηρία στην κάλυψη των εργασιακών θέσεων και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας που σημειώνουν (Milner et al., 2018).

Είναι καλά εδραιωμένες στη σκέψη των εργοδοτών οι στερεοτυπικές αντιλήψεις σχετικά με τις μειωμένες ικανότητες των ατόμων αυτών, την επίδραση των προβλημάτων που εντοπίζουν αλλά και οι εσφαλμένες αντιλήψεις σχετικά με το κόστος και τις απαιτήσεις της πρόσληψής τους, οι οποίες συνδυάζονται με το φόβο για την αντιμετώπισή τους. Τα άτομα με αναπηρία στα αισθητηριακά συστήματα, είτε σε αυτά της όρασης είτε της ακοής, βιώνουν προβλήματα στην επικοινωνία και στην απόκτηση πληροφοριών που συνδέονται άμεσα με την εργασία τους. Αυτά τα στοιχεία οδηγούν στον αποκλεισμό των ατόμων με αναπηρία από τον τομέα της απασχόλησης και την στέρηση ακόμη και της δυνατότητας διεκδίκησης κάποιας θέσης εργασίας. Επίσης, ακόμη και στις περιπτώσεις που τα άτομα με αναπηρία καταφέρνουν να κατακτήσουν κάποια θέση εργασίας, τα εμπόδια που συναντούν είναι εξίσου δύσκολα. Οι θέσεις που είναι διαθέσιμες είναι συνήθως χαμηλού επιπέδου, συνοδεύονται από χαμηλές οικονομικές απολαβές και δεν τους προσφέρουν δυνατότητες ανέλιξης, ακόμη και αν διαθέτουν προοπτικές (Milner et al., 2018).

Τα άτομα με αναπηρία βιώνουν σε μεγαλύτερα ποσοστά διακρίσεις, διαφορετική δηλαδή αντιμετώπιση λόγω των δυσκολιών τους, που καταλήγει να λειτουργεί περιοριστικά στις ελευθερίες τους και καταπάτηση των δικαιωμάτων τους στα πλαίσια της εργασίας τους συγκριτικά με τους υπόλοιπους εργαζόμενους. Συγκεκριμένα δεν προσφέρονται οι κατάλληλες αποζημιώσεις, η απαραίτητη υγειονομική περίθαλψη. Δεν τους παρέχονται ούτε ο κατάλληλος εξοπλισμός ούτε υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την πρόσβαση στην εργασία τους και την απόδοση σε αυτή (Milner et al., 2018). Ακόμη, λόγω των αντικειμενικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στην υγεία τους, οι προκλήσεις που βιώνουν στα πλαίσια της απασχόλησής τους είναι αρκετές ειδικά όταν απουσιάζουν τα κατάλληλα μέτρα υποστήριξης (Milner et al., 2018). Έχει διαπιστωθεί ότι τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας εντοπίζονται στα άτομα με οπτική αναπηρία (Steverson, 2020).

Εκτός από αυτά τα φυσικά εμπόδια, οι δυσκολίες που συναντούν τα άτομα με αναπηρία εντοπίζονται επίσης σε ιδεολογικό επίπεδο. Αυτές αφορούν τις προκαταλήψεις και στερεοτυπικές αντιλήψεις που χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά των συναδέλφων και των εργοδοτών προς τα άτομα με αναπηρία, κάτι το οποίο μειώνει τα επίπεδα ικανοποίησης και περιορίζει τις ευκαιρίες κοινωνικοποίησης, που προσφέρει σαν οφέλη η εκάστοτε εργασία (Jones, 2016).

Όλα αυτά τα ζητήματα οδηγούν σε αποκλεισμό των ατόμων με αναπηρία από την εργασία και συνεπάγονται τον κοινωνικό αποκλεισμό τους, την μειωμένη δηλαδή δυνατότητα πρόσβασης και ωφέλειας τους από πρωταρχικής σημασίας κοινωνικά αγαθά.

Μετάβαση στο περιεχόμενο