Διερευνώντας την επαγγελματική καθοδήγηση ατόμων με οπτική αναπηρία: Μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μυκονιάτη Μαρίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο

Ιούλ 22, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διερευνώντας την επαγγελματική καθοδήγηση ατόμων με οπτική αναπηρία: Μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μυκονιάτη Μαρίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο

 

Κεφάλαιο 1. Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας

 

1.1         Αναπηρία και Οπτική αναπηρία: Βασικές έννοιες και Ορισμοί

 

1.1.1      Ορισμός, ερμηνεία καΙ εννοιολογική ππροσέγγιση του όρου αναπηρίας

 

Η έννοια της αναπηρίας έχει σύνθετο περιεχόμενο και για τον λόγο αυτό δεν υπάρχει σαφής ορισμός. Έχουν διατυπωθεί διάφορες προσπάθειες προσδιορισμού του όρου, οι οποίες απορρέουν από δύο ευρύτερες προσεγγίσεις της αναπηρίας, με την πρώτη να δίνει έμφαση στην ιατρική φύση και τη δεύτερη να εστιάζει στο κοινωνικό πλαίσιο (WHO, 2001).

Το ιατρικό μοντέλο παρουσιάζει την αναπηρία από την οπτική της βιολογίας, εστιάζοντας στα ελλείμματα και τα στοιχεία παθολογίας των ατόμων. Την παρουσιάζει σαν μια μορφή ασθένειας, την ευθύνη της οποίας εναποθέτει στο ίδιο το άτομο, ενώ παράλληλα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους περιορισμούς που επιφέρει. Στο μοντέλο αυτό η αναπηρία αντιμετωπίζεται σαν συνώνυμη της βλάβης που χρήζει παρέμβασης και ιατρικής περίθαλψης για τη διαχείρισή της. Φαίνεται λοιπόν, ότι προβάλλει μια πολύ στερεοτυπική προσέγγιση της αναπηρίας, η οποία εντοπίζεται και στις προκαταλήψεις που είναι εμφανείς στο πεδίο αυτό έως και σήμερα (Retief & Letšosa, 2018· Σούλης, 2016).

Στο πλαίσιο αυτό ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας παρουσιάζει την αναπηρία είτε ως μια βλάβη, την προσωρινή δηλαδή ή μόνιμη απώλεια στη λειτουργία των ατόμων, είτε ως περιορισμό, το έλλειμμα δηλαδή στα αναμενόμενα επίπεδα απόδοσης και λειτουργίας των ατόμων αλλά και ως μειονεξία, με την έννοια της περιορισμένης ικανότητας των ατόμων για εκπλήρωση των αναμενόμενων έργων τους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει εκτός από το ιατρικό και το κοινωνικό μοντέλο στην προσέγγιση της αναπηρίας (World Health Organization, 2017).

Τα κοινωνικά κινήματα τα οποία εκδηλώθηκαν στη διάρκεια των δεκαετιών 1960 και 1970 που πρότασσαν τη διεκδίκηση της ισότητας και της διασφάλισης δικαιωμάτων σε όλους τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες, αποτέλεσαν σημείο τομής για μια διαφορετική αντιμετώπιση της αναπηρίας (Retief & Letšosa, 2018).

Οι ιδέες που προτάθηκαν έδωσαν το έναυσμα για την διατύπωση του κοινωνικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Σε αυτό η αναπηρία παρουσιάζεται σαν μια κοινωνική κατασκευή, στα πλαίσια των κοινωνιών οι οποίες προωθούν τον διαχωρισμό φυσιολογικών και μη ατόμων, και έννοιες όπως βλάβη και πρόβλημα απορρίπτονται με απόλυτο τρόπο. Αντίθετα ακολουθείται μια ανθρωπιστική προσέγγιση του όρου, δίνοντας έμφαση στις ανάγκες των ατόμων αυτών. Παράλληλα το κοινωνικό μοντέλο κάνει αναφορά στον αποκλεισμό που υφίστανται τα άτομα με αναπηρία, τονίζοντας ιδιαίτερα τις ευθύνες της κοινωνίας για τους περιορισμούς στη λειτουργικότητάς τους που βιώνουν τα άτομα αυτά. Δεν θεωρεί δηλαδή ότι η ύπαρξη κάποιας μορφής αναπηρίας συνεπάγεται απαραίτητα μείωση των ικανοτήτων των ατόμων, αλλά αντίθετα με τις στερεοτυπικές αντιλήψεις επιβεβαιώνει το μοντέλο αυτό, την αξία, την ικανότητα των ατόμων, οι οποίες χρειάζεται απλώς να αξιοποιηθούν και να ενισχυθούν (Retief & Letšosa, 2018· Σούλης, 2016).

Πολύ μεγάλη θεωρείται η συμβολή του Oliver στην ανάπτυξη του κοινωνικού μοντέλου, μέσω της διάκρισης που πραγματοποίησε των όρων βλάβη και αναπηρία, διαχωρίζοντας πλήρως την αναπηρία από τα σωματικά προβλήματα. Έχει προταθεί ωστόσο και ένα μοντέλο, το οποίο συνδυάζει στοιχεία της ιατρικής και της κοινωνικής προσέγγισης της αναπηρίας προσφέροντας μια περισσότερο ολοκληρωμένη ερμηνεία του όρου. Συγκεντρώνει στοιχεία σχετικά με τις σωματικές, τις ψυχολογικές και τις κοινωνικές δυσκολίες των ατόμων με αναπηρία (Retief & Letšosa, 2018· Σούλης, 2016).

Η αναπηρία μπορεί να διακριθεί με βάση το χρόνο εκδήλωσής της, σε εκ γενετείς μορφές, οι οποίες υπάρχουν στα άτομα από τη γέννησή τους και επίκτητες, οι οποίες εκδηλώνονται μεταγενέστερα, ως συνέπεια κάποιου ατυχήματος, κάποιας ασθένειας ή ακόμη και της επίδρασης κληρονομικών παραγόντων. Ανάλογα με το βαθμό εκδήλωσής της, η αναπηρία μπορεί να είναι είτε μερική, όταν πρόκειται για ήπιες περιπτώσεις είτε ολική, στις περιπτώσεις ύπαρξης πολλαπλών προβλημάτων. Συνιστά μια πολυδιάστατη έννοια και μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από διάφορες μορφές. Αυτές κατηγοριοποιούνται σε (Retief & Letšosa, 2018· Σούλης, 2016):

  • Σωματικές αναπηρίες: σε αυτές εντάσσονται οι περιπτώσεις κινητικών δυσκολιών, προβλημάτων στη λειτουργία των οργάνων του ανθρώπινου σώματος καθώς και αυτές των δερματικών παθήσεων με μακροχρόνιο χαρακτήρα
  • Αισθητηριακές αναπηρίες: αυτές περιλαμβάνουν ελλείμματα και δυσκολίες στη λειτουργία των αισθητήριων συστημάτων
  • Νοητικές αναπηρίες: πρόκειται για ελλείματα στη γνωστική απόδοση των ατόμων που συνεπάγονται κάποια μορφή καθυστέρησης
  • Ψυχικές και συναισθηματικές αναπηρίες: σε αυτές ανήκουν τα παραδείγματα ψυχώσεων και νευρώσεων που εκδηλώνουν οι άνθρωποι, όπως είναι η σχιζοφρένεια καθώς και αυτά που σχετίζονται με μειωμένες ικανότητες συναισθηματικής προσαρμογής.

Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται προσπάθεια από διάφορους διεθνείς φορείς για την απόκτηση πληρέστερης εικόνας σχετικά με την αναπηρία, τις μορφές στις οποίες διακρίνεται, τα χαρακτηριστικά της και τη συνολική εκδήλωσή της στον πληθυσμό. Στο πλαίσιο αυτό έχουν δημιουργηθεί πολλά εργαλεία και κλίμακες που αξιοποιούνται για την εκτίμηση της μορφής και των επιπέδων της αναπηρίας. Μεγάλη σημασία έχει το εργαλείο “Model Disability Survey”, το οποίο προτάθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Η χρησιμότητα του συγκεκριμένου εργαλείου έγκειται στο γεγονός ότι εστιάζει στην εμπειρία των ατόμων που εκδηλώνουν κάποια μορφή αναπηρίας, στις δυνατότητές τους για εκπλήρωση δραστηριοτήτων αλλά και στις ενδεχόμενες δυσκολίες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπα (Cieza et al., 2018).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο