Διερεύνηση των κινήτρων συμμετοχής μελών χωρίς αναπηρία στην μικτή θεατρική ομάδα «Εν δυνάμει»- Διπλωματική Εργασία της Ευσταθίας Καρύδα- ΠΜΣ Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή του ΠΑ.ΜΑΚ.-Μέρος 30ο
Κεφάλαιο 4ο Συζήτηση (μέρος 10ο)
Στο περιβάλλον της ομάδας οι νέες ιδέες και προτάσεις είναι παραπάνω από δεκτές. Συγκριμένα, τα μέλη της ομάδας είχαν την ιδέα να βρουν ένα μέρος όπου θα μπορούν να κατοικούν προκειμένου να συνηθίζουν την διαβίωση μακριά από κηδεμόνες, να ανεξαρτητοποιηθούν σιγά σιγά όσο μπορεί ο καθένας και θέλει. Πράγματι, αυτή η πρόταση υλοποιήθηκε και τα μέλη πλέον έχουν ένα ευρύχωρο σπίτι όπου πηγαίνουν και μένουν κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή («Σ.4.: Υπάρχει μια νοοτροπία […] φροντίδα των γονέων»). Η ιδέα για αυτόν τον χώρο ήταν μια ανάγκη που προέκυψε από την ίδια την ομάδα προκειμένου να ικανοποιήσουν στον βαθμό που επιθυμούν και μπορούν την ανάγκη για αυτονομία αλλά και για πιο στενή συσχέτιση με φίλους. Όσα άτομα χωρίς αναπηρία μένουν σε αυτό το σπίτι, δεν λειτουργούν ως φροντιστές των ατόμων με αναπηρία αλλά ως απλοί συγκάτοικοι που θα είναι εκεί να καθοδηγήσουν και να βοηθήσουν όταν υπάρχει ανάγκη, όπως για παράδειγμα με το μαγείρεμα και το καθάρισμα, αλλά όχι να κάνουν οι ίδιοι τις δουλειές για άλλους. Επιπλέον, αυτό το σπίτι αποτελεί και χώρο για ένα εργαστήριο φωνητικής της ομάδας, και ένα εργαστήριο κινησιολογίας γεγονός που ενισχύει την απόδοση των ηθοποιών. Μέσω αυτών των εργαστηρίων αλλά και της δημιουργίας κοινών εμπειριών στην συγκατοίκηση, τα μέλη αισθάνονται μεγάλη αυτοπεποίθηση ενώ παράλληλα ικανοποιείται η ανάγκη για ικανότητα. Η θεωρία των κινήτρων σχέσεων (Relationships motivation theory) αφορά τις αλληλεπιδράσεις με τους άλλους και τον βαθμό του κατά πόσο αυτοί αντιπροσωπεύουν υποστηρίξεις για τις ανάγκες μας και ενισχύουν την αίσθηση του εαυτού μας. Η έρευνα της θεωρίας των κινήτρων σχέσεων έδειξε ότι η ανάγκη για συγγένεια ωθεί τους ανθρώπους να αναπτύσσουν ικανοποιητικές σχέσεις, αλλά ότι οι υψηλής ποιότητας δεσμοί και η ικανοποίηση από τις σχέσεις απαιτούν επίσης την ικανοποίηση της ανάγκης για αυτονομία μέσα στη σχέση (La Guardia et al., 2000 όπως αναφέρεται στο Deci & Ryan, 2022). Είναι σημαντικό ότι η Θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού ξεχωρίζει την αυτονομία και την ανεξαρτησία (Deci & Ryan, 2022). Αυτή η αυτονομία φαίνεται να υπάρχει και στις σχέσεις που έχουν δημιουργήσει τα μέλη της ομάδας «Εν Δυνάμει» μεταξύ τους.
Το κλίμα της ομάδας χαρακτηρίζεται επίσης από χαμηλό ανταγωνισμό διότι παρόλο που υπάρχουν ζήλειες, το γεγονός ότι η ομάδα είναι μικτή βοηθάει πολύ στο να υπάρχει μια ισορροπία. Τα μέλη με αναπηρία είναι αυθόρμητοι χαρακτήρες και δείχνουν με το παράδειγμά τους ότι δεν χρειάζεται να συγκρίνεσαι με τους άλλους, μπορείς απλώς να είσαι ο εαυτός σου και να μην φοβάσαι να το δείξεις αυτό («Σ.5.: Υπάρχει λιγότερος ανταγωνισμός […] σκέψεις και επιθυμίες»). Αυτό συμβάλλει και στην καλή επίδοση των μελών ως ηθοποιοί διότι δεν κρύβουν τις πλευρές τους ούτε καταπιέζουν συναισθήματα προσπαθώντας να αποδείξουν κάτι άλλο από αυτό που είναι. Ακόμη, η ομάδα διακρίνεται από ευελιξία και το πρόγραμμα των προβών ή των παραστάσεων οργανώνεται με βάση τις ανάγκες των μελών και της σκηνοθέτη. Υπάρχει εμπιστοσύνη έτσι ώστε να μην γίνεται κατάχρηση της ευελιξίας αυτής («Σ.5.: Υπάρχει μία ευελιξία […] τυπικές θεατρικές ομάδες»). Η ομάδα λειτουργεί ως σύνολο και παίρνουν όλοι μαζί αποφάσεις γεγονός που βοηθά στην μείωση του άγχους διατηρώντας παράλληλα την σοβαρότητα και τον επαγγελματισμό που χρειάζεται για να δημιουργηθεί ένα αποτέλεσμα υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας («Σ.3.: Θεωρώ ότι η σκηνοθέτης […] επαγγελματισμός της είναι ο ίδιος»). Τα περιβάλλοντα όπως αυτό, που υποστηρίζουν την ικανοποίηση των βασικών ψυχολογικών αναγκών, τείνουν να διευκολύνουν την αντιλαμβανόμενη επιλογή και την αυτενέργεια, την αντιλαμβανόμενη επάρκεια και την εμπιστοσύνη (Deci & Ryan, 1985 όπως αναφέρεται στο Jeno et al., 2019).
Στην ομάδα «Εν Δυνάμει» σκοπός είναι να κάτσει κανείς να αφιερώσει χρόνο στον άλλον που δυσκολεύεται κάπου και μέσω αυτής της αλληλοβοήθειας, να διδάξει ο ένας στον άλλον κάτι. Αυτόματα γίνονται και οι ίδιοι οι «δάσκαλοι» καλύτεροι εμπεδώνοντας αυτά που έμαθαν («Σ.5.: Δεν νιώθω ότι με […] μένω πίσω σε κάτι»). Η θεωρία των κινήτρων σχέσεων, υποθεωρία της Θεωρίας του Αυτοκαθορισμού, εξετάζει το φαινόμενο του αλτρουισμού, αναδεικνύοντας τις ικανοποιήσεις που οι εκούσιες συμπεριφορές βοήθειας μπορούν να δημιουργούν τόσο στον βοηθό όσο και στον αποδέκτη (π.χ, Martela & Ryan 2019- Weinstein & Ryan 2010 όπως αναφέρεται
στο Deci & Ryan, 2022). Πράγματι, το κλίμα είναι έτσι ώστε η βοήθεια προς τον άλλον να μην αποτελεί χάσιμο χρόνου αλλά το αντίθετο.
Στο περιβάλλον της ομάδας τα όρια είναι καθοριστικό στοιχείο, διότι χάρη σε αυτά χτίζονται ουσιαστικές και υγιείς σχέσεις μεταξύ των μελών. Σύμφωνα με τον/την Σ.1. όταν δεν θέλεις να κάνεις κάτι, πρέπει να το εκφράσεις, ειδάλλως είναι πολύ εύκολο να νομίζεις πως βοηθάς κάποιον ενώ στην πραγματικότητα του κάνεις χατίρια που θα ήταν πολύ πιο ωφέλιμο να κάνει ο ίδιος («Σ.1.: Μια σημαντική συμβουλή […] ανάγκες των άλλων»). Στην ομάδα «Εν Δυνάμει» δεν υπάρχουν φροντιστές, είναι όλοι ισότιμοι και αυτό ενισχύει την αίσθηση της αυτονομίας, την ικανοποίηση της ανάγκης για ικανότητα και τις υγιείς συσχετίσεις. Επίσης, όταν κάποιος αισθανθεί ότι δεν είναι σε θέση να διαχειριστεί κάποια κατάσταση, συνήθως το δηλώνει ευγενικά χωρίς να προσβάλλει κανέναν και έτσι μπορεί να αναλάβει κάποια άλλη δραστηριότητα που θα του είναι πιο εύκολη στην συγκεκριμένη φάση. Με αυτόν τον τρόπο, τα μέλη συμβάλλουν στο να αποφευχθούν μη επιθυμητές συμπεριφορές («Σ.2.: Επίσης, όταν θα αισθανθούμε […] συμπεριφορές»).
Συμπληρωματικά, στην ομάδα υπάρχει ενημέρωση και πρόβλεψη καταστάσεων έτσι ώστε κανένα μέλος να μην έρθει αντιμέτωπο με θέματα αναπηρίας που δεν γνωρίζει ή να κληθεί να διαχειριστεί κάτι που θα τον αιφνιδιάσει («Σ.4.: Η πρώτη φορά […] πιθανές συμπεριφορές»). Η ενημέρωση και οι συμβουλές από την σκηνοθέτη και την καλλιτεχνική διευθύντρια είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για ένα ευνοϊκό και ομαδικό κλίμα. Σε περίπτωση που δημιουργηθεί κάποιο πρόβλημα, η ομάδα συζητάει με στόχο να κατανοήσουν όλοι τις αιτίες του και να δοθεί λύση. Η παρουσία της αναπηρίας δεν καθορίζει πάντα την αντιμετώπιση καθώς στόχος είναι να μην μπαίνουν ταμπέλες, να μην υπάρχουν στερεότυπα αλλά αντιθέτως, η ομάδα να σκέφτεται ελεύθερα και να προάγει την υγιή συνύπαρξη και την ισότητα όλων των μελών («Σ.3.: Επίσης, αν γίνει κάτι […] ειδική μεταχείριση»).
Παράλληλα, το περιβάλλον της ομάδας προσφέρει διαρκώς ευκαιρίες για πρωτότυπες δραστηριότητες που ξεφεύγουν από την ρουτίνα, νέες εμπειρίες και απροσδόκητα γεγονότα. Σε όλες τις παραστάσεις προκύπτουν «λάθη» επί σκηνής τα οποία η ομάδα καλείται διαρκώς να επιλύει παρότι δεν είναι εύκολο. Τα μέλη βρίσκουν ενδιαφέρον σε αυτό καθώς είναι ευκαιρία για αυτούς να δοκιμάσουν τα όριά τους ως ηθοποιοί σε ένα απαιτητικό πλαίσιο στο οποίο συγχρόνως υπάρχει πάντα το στοιχείο της αλληλοβοήθειας και λειτουργούν όλοι για όλους («Σ.3.: Για εμένα αυτό που […] αξία μας ως ηθοποιοί»). Το περιβάλλον της ομάδας, επομένως, καλύπτει την ανάγκη των ατόμων για νεωτερισμό καθώς το διαφορετικό και το νέο δεν παύει ποτέ να είναι στο επίκεντρο. Μάλιστα, σε αυτό συμβάλλει και το γεγονός πως το κλίμα είναι τέτοιο ώστε να προσφέρει ασφάλεια και τα μέλη να μιλάνε άνετα για προσωπικά βιώματα, δυσκολίες, ιδιαιτερότητες και έτσι να δίνουν τροφή για νέες σκέψεις στους υπόλοιπους διαρκώς («Σ.2.: Το να ακούς βιώματα […] το ζητούμενο στην ομάδα»). Στα προηγούμενα πρέπει να προσθέσουμε πως η ομάδα χρησιμοποιεί καινοτόμες μεθόδους και τεχνικές («Κατά βάση οι παραστάσεις μας είναι δομημένες με βάση την μέθοδο devised theatre, δηλαδή δημιουργούμε συνεργατικά μία παράσταση, τα μέλη της ομάδας λειτουργούμε ως ερευνητές παραγωγής, σχεδιαστές και ερμηνευτές, αντί να έχουμε μόνο τους παραδοσιακούς ρόλους ηθοποιών. Τα κείμενα που ερμηνεύουμε γράφονται από εμάς τους ίδιους, όλα τα μέλη καταθέτουν κάτι προσωπικό μέσα από αυτά τα κείμενα και η καλλιτεχνική διευθύντρια μαζί με την σκηνοθέτη δίνουν μία κατεύθυνση»).
