Διερεύνηση των κινήτρων συμμετοχής μελών χωρίς αναπηρία στην μικτή θεατρική ομάδα «Εν δυνάμει»- Διπλωματική Εργασία της Ευσταθίας Καρύδα- ΠΜΣ Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή του ΠΑ.ΜΑΚ.-Μέρος 29ο
Κεφάλαιο 4ο Συζήτηση (μέρος 9ο)
Το περιβάλλον της ομάδας βασίζεται στην πραγματική ισότητα και αυτό φαίνεται από την συμπεριφορά των μελών χωρίς αναπηρία προς τα άτομα με αναπηρία («Σ.3: Δηλαδή, μία πραγματική ισότητα […] διαφορετικό να συμβαίνει»). Επίσης, χάρη στο κλίμα της ομάδας ο/η Σ.1. δήλωσε πως νιώθει οικεία, ασφάλεια για να εξελίξει την ταυτότητα και την προσωπικότητά του/της, έκανε φιλίες, δημιούργησε καλλιτεχνικά, αισθάνθηκε τον χώρο αυτόν να γίνεται η ζωή του/της, να τον/την καθορίζει από επιλογή του/της. Όπως οι υγιείς γονείς είναι πάντα εκεί για το παιδί τους, είτε το παιδί θέλει να ανοίξει τα φτερά του, είτε να μείνει μαζί τους, είτε να φύγει για λίγο και να επιστρέψει ξανά, έτσι και το περιβάλλον της ομάδας προσφέρει αγάπη και αποδοχή, αφήνει τις πόρτες ανοιχτές έστω κι αν κάποια μέλη χρειαστεί να λείψουν, να απέχουν για ένα διάστημα ή να έρχονται περιστασιακά («…δέθηκα με τα παιδιά […] είναι δύσκολη αυτή η μετάβαση»). Στόχος είναι η εξέλιξη, η αυτονομία, η ισότητα, οι νέες εμπειρίες. Σύμφωνα με τον/την Σ.4, στο περιβάλλον της ομάδας γίνονται συζητήσεις σχετικά με το πως νιώθουν τα μέλη, τι τους απασχολεί, τι τους χαροποιεί και μοιράζονται γενικότερα σκέψεις και συναισθήματα. Χαρακτηριστικά ο/η ίδιος/α αναφέρει πως όταν μπαίνει στην αίθουσα των προβών αισθάνεται ένα κύμα αγάπης και στοργής όπου όλοι θέλουν να σε αγκαλιάσουν και να σου μιλήσουν («Τελείωσε η παράσταση και είχαμε […] είναι απίστευτο»). Στην ομάδα «Εν Δυνάμει» το περιβάλλον χαρακτηρίζεται από ελευθερία έκφρασης. Στόχος είναι να μην κρίνεται κανείς για αυτό που είναι, να υποστηρίζουν όλοι την δική τους πολιτική άποψη χωρίς φόβο, να έχουν την δική τους θρησκεία ή εμφάνιση ή σεξουαλική προτίμηση κλπ. Η ομάδα πρεσβεύει την συμπερίληψη οποιασδήποτε ιδιαιτερότητας στο θέατρο και στην κοινωνία γενικότερα. Ανοίγει διάλογο με την κοινωνία για θέματα που απασχολούν, όπως ο έρωτας, τα δικαιώματα, τα στερεότυπα κλπ. («Σ.3: Αυτή η ομάδα έχει ως στόχο […] ιδιαιτερότητα. Σ.5: Η ομάδα αυτή πρεσβεύει την συμπερίληψη […] όπως αυτό του έρωτα»). Υπάρχει, λοιπόν, σεβασμός και χώρος προς οτιδήποτε το διαφορετικό («Σ.3: Θεωρώ ότι προσφέρει […] τυπικές θεατρικές ομάδες»). Ακόμη, η συζήτηση και η από κοινού αναζήτηση λύσεων στα προβλήματα που προκύπτουν στην ομάδα είναι ένας τρόπος να συμμετέχουν όλοι ενεργά στην εξέλιξη της ομάδας, να αισθάνονται ότι ο λόγος τους έχει αξία και να βρίσκουν πιο εύκολα δρόμους για να ξεπερνάνε δυσκολίες («Σ.1.: Γενικότερα συζητάμε […] όταν κάτι τους ζορίζει»). Συνεπώς, η ανάγκη για αυτονομία καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό, διότι οι ηθοποιοί καθορίζουν τις εξελίξεις στην ομάδα, ο λόγος τους μετράει και λαμβάνεται υπόψιν, αντί να ακολουθούν μία συγκεκριμένη γραμμή και κατεύθυνση υπό πίεση. Η Θεωρία της γνωστικής αξιολόγησης ήταν σύμφωνα τους Deci και Ryan (1985 όπως αναφέρεται στο Ryan & Deci, 2000) υποθεωρία στο πλαίσιο της Θεωρίας του Αυτοκαθορισμού, που είχε ως στόχο να προσδιορίσει τους παράγοντες που εξηγούν τη μεταβλητότητα των εσωτερικών κινήτρων. Η Θεωρία της γνωστικής αξιολόγησης υποστηρίζει ότι η εσωτερική παρακίνηση θα ευδοκιμήσει αν το επιτρέψουν οι συνθήκες, αν δηλαδή το περιβάλλον οδηγεί στην έκφραση της. Με αυτόν τον τρόπο, η μελέτη των συνθηκών που ευνοούν ή υπονομεύουν την εσωτερική παρακίνηση είναι το πρώτο βήμα για την κατανόηση των πηγών τόσο της αλλοτρίωσης όσο και της απελευθέρωσης των θετικών πτυχών της ανθρώπινης φύσης. Στην ομάδα «Εν Δυνάμει», σύμφωνα με τις παραπάνω απόψεις των συμμετεχόντων οι συνθήκες είναι υποστηρικτικές ως προς την απελευθέρωση αυτή (Ryan & Deci, 2000).
Επιπρόσθετα, το περιβάλλον της ομάδας ενισχύει την αυτοπεποίθηση των μελών καθώς οι παραστάσεις στήνονται με βάση τα προσωπικά βιώματα των ηθοποιών και δίνεται μεγάλη αξία στις εμπειρίες τους και στην αποδοχή του εαυτού τους με ότι ιδιαιτερότητα αυτός ο εαυτός περιέχει. Οι ηθοποιοί αισθάνονται ότι συμβάλλον σημαντικά στην δημιουργία ενός έργου και με αυτόν τον τρόπο καλύπτεται η ανάγκη τους για ικανότητα/επιδεξιότητα. Τα κείμενα ουσιαστικά γράφονται από τους ίδιους τους ηθοποιούς καθώς είναι ιστορίες από την ζωή τους («Σ.5: …επειδή οι παραστάσεις δημιουργούνται […] τον άλλον για αυτό που είναι»). Με αυτόν τον τρόπο οι ηθοποιοί έρχονται και πιο κοντά ο ένας στον άλλον, αποδέχονται ο ένας τον άλλον και χτίζουν φιλίες και δυνατούς δεσμούς. Επομένως, καλύπτεται η ανάγκη τους για συσχέτιση. Σε ότι αφορά την ανάγκη για συσχέτιση, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι κώδικες επικοινωνίας που έχει δημιουργήσει η ομάδα ώστε να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά επί σκηνής («Σ.2.: Συνεργαζόμαστε στα πλαίσια […] στο επάγγελμά μας γενικότερα»). Αυτοί οι κώδικες μπορεί να είναι είτε βλέμματα, είτε κινήσεις, είτε κάτι άλλο που βολεύει τους εκάστοτε ηθοποιούς που συνεργάζονται. Το θέατρο απαιτεί συγχρονισμό και εγρήγορση επομένως οι κώδικες είναι καθοριστικοί προκειμένου να μειωθούν λάθη, συγκρούσεις, νεύρα, απογοητεύσεις κλπ. Επίσης, ειδικά τα άτομα με αναπηρία της ομάδας, τα βοηθάει η καθημερινή τριβή στις πρόβες, οι συχνές επαναλήψεις και η ρουτίνα προκειμένου να εμπεδώσουν κάτι καλά και να το κάνουν χωρίς δυσκολία («Σ.1.: Εννοείται πως μπορεί να βαρεθούν […] να ακολουθούν οδηγίες»). Παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι είναι γενναιόδωρα προικισμένοι με εγγενείς τάσεις παρακίνησης, τα στοιχεία των ερευνών δείχνουν ξεκάθαρα ότι η διατήρηση και η ενίσχυση αυτής της εγγενούς τάσης απαιτεί υποστηρικτικές συνθήκες καθώς μπορεί να διαταραχθεί αρκετά εύκολα από διάφορες μη υποστηρικτικές συνθήκες. Έτσι, η θεωρία για την εγγενή παρακίνηση δεν αφορά το τι προκαλεί την εγγενή παρακίνηση αλλά μάλλον εξετάζει τις συνθήκες που προκαλούν και διατηρούν έναντι αυτών που υποθάλπουν και μειώνουν αυτή την εγγενή τάση (Ryan & Deci, 2000) και στην περίπτωση της ομάδας
«Εν Δυνάμει» φαίνεται ότι αυτές οι συνθήκες που διατηρούν τον ενθουσιασμό και την εγγενή παρακίνηση είναι όλα τα παραπάνω.
Στην ομάδα υπάρχει ένα κλίμα ειλικρίνειας και αυθορμητισμού, όπου κυριαρχεί η ενσυναίσθηση προκειμένου ο ένας να καταλάβει τις ανάγκες του άλλου, και όλα τα μέλη να μιλάνε ανοιχτά για αυτά που αισθάνονται. Στην ομάδα «Εν Δυνάμει» τα άτομα προσπαθούν να έχουν όλες τους τις αισθήσεις ανοιχτές και να ξέρουν ανά πάσα στιγμή που βρίσκονται οι άλλοι ηθοποιοί και τι μπορεί να χρειάζονται. Αυτή η στάση είναι κάτι σπάνιο να συναντήσει κανείς σε τυπικές ομάδες, το να παίζει δηλαδή ο καθένας για όλους και όχι μόνο για τον εαυτό του («Σ.5.: Η διαδικασία που ακολουθείται […] κλίμα ζεστό και ειλικρινές»). Αυτή η φιλοσοφία συντελεί στην κάλυψη της ανάγκης για συσχέτιση και για ικανότητα καθώς κανείς δεν νιώθει μόνος ή ανίκανος απέναντι σε μία απαιτητική κατάσταση. Η Θεωρία της γνωστικής αξιολόγησης υποστηρίζει αρχικά ότι τα γεγονότα κοινωνικού πλαισίου (π.χ. ανατροφοδότηση, επικοινωνία, ανταμοιβές) που οδηγούν σε αισθήματα ικανότητας κατά τη διάρκεια της δράσης μπορούν να ενισχύσουν την εσωτερική παρακίνηση για την εν λόγω δράση. Κατά συνέπεια, διαπιστώθηκε ότι οι βέλτιστες προκλήσεις, η ανατροφοδότηση που προάγει την αποτελεσματικότητα και η ελευθερία από υποτιμητικές αξιολογήσεις διευκολύνουν την εσωτερική παρακίνηση (Ryan & Deci, 2000). Για παράδειγμα, μελέτες έδειξαν ότι η θετική ανατροφοδότηση της απόδοσης ενίσχυσε την εσωτερική παρακίνηση, ενώ η αρνητική ανατροφοδότηση της απόδοσης τη μείωσε (Deci, 1975 όπως αναφέρεται στο Ryan & Deci, 2000), και η έρευνα των Valierand και Reid (1984 όπως αναφέρεται στο Ryan & Deci, 2000) έδειξε ότι αυτές οι επιδράσεις επηρεάζονται από την αντιλαμβανόμενη επάρκεια.
