Διερεύνηση των κινήτρων συμμετοχής μελών χωρίς αναπηρία στην μικτή θεατρική ομάδα «Εν δυνάμει»- Διπλωματική Εργασία της Ευσταθίας Καρύδα- ΠΜΣ Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή του ΠΑ.ΜΑΚ.-Μέρος 15ο
3.2 Η Ιδιαιτερότητα της ομάδας για την εξέλιξη των χωρίς αναπηρία φοιτητών και αποφοίτων δραματικών σχολών στο επάγγελμά τους
Ένα από ερευνητικά ερωτήματα της παρούσας διπλωματικής ήταν το τι είναι αυτό το ιδιαίτερο που προσφέρει η συγκεκριμένη ομάδα στην εξέλιξή των χωρίς αναπηρία φοιτητών και αποφοίτων δραματικών σχολών στο επάγγελμά τους, γιατί δηλαδή επέλεξαν να είναι μέλη μιας τέτοιας ομάδας συγκεκριμένα. Χρησιμοποιήθηκαν λοιπόν οι 8 ερωτήσεις που ακολουθούν για να το καλύψουν. Οι συνεντευξιαζόμενοι απαντούσαν αυθόρμητα όποτε έκριναν, χωρίς καμία πίεση, καθώς σκοπός ήταν η ελεύθερη συζήτηση.
Ενδεικτικά:
Στην ερώτηση 1 «Τι είναι αυτό το ιδιαίτερο που σας προσφέρει η ομάδα εν δυνάμει συγκριτικά με κάποια ομάδα με ηθοποιούς αυστηρά και μόνο τυπικής ανάπτυξης;», ο/η Σ.3 απάντησε ως εξής:
Σ.3: «Θεωρώ ότι προσφέρει μια πολύ μεγάλη ελευθερία και υποστηρίζει οτιδήποτε που έχει να κάνει με διαφορετικότητα, δεν έχει να κάνει μόνο ως προς την αναπηρία αλλά υπάρχει απόλυτα μεγάλος σεβασμός προς το άλλο, το διαφορετικό, είτε αυτό είναι πολιτική θέση, είτε αυτό έχει να κάνει με την θρησκεία του καθενός κλπ. Ο καθένας μπορεί να υπάρχει μέσα στην ομάδα χωρίς να κριθεί για κάτι και έτσι εξελισσόμαστε και ως ηθοποιοί. Για εμένα αυτή είναι η ουσία της ομάδας και η διαδικασία που ακολουθείται για τις παραστάσεις. Αυτό δεν συμβαίνει σε τυπικές θεατρικές ομάδες».
Στην ερώτηση 2 «Θεωρείτε ότι χάρη στην φύση της συγκεκριμένης ομάδας είστε περισσότερο απελευθερωμένοι και αν ναι με ποιον τρόπο το πετυχαίνετε αυτό;» ο/η Σ.5 απάντησε:
Σ.5: «Σε αυτήν την ομάδα ναι, σε άλλες τυπικές ομάδες είναι πολύ διαφορετικά τα πράγματα. Είναι πολύ δύσκολο να νιώσεις απελευθερωμένος διότι δεν έχεις την ευκαιρία να συνδεθείς και να ζυμωθείς με τα μέλη όπως στην ομάδα «Εν Δυνάμει». Επίσης, επειδή οι παραστάσεις δημιουργούνται με βάση δικά μας κείμενα και ιδέες, εμπειρίες και προσωπικά βιώματα, γνωριζόμαστε καλύτερα και αποδεχόμαστε ο ένας τον άλλον για αυτό που είναι».
Στην ερώτηση 3 «Σε τι βαθμό συνεργάζεστε με τα άτομα με αναπηρία; Αυτές οι προκλήσεις που συναντάτε στην συνεργασία σας, πώς πιστεύετε ότι θα σας φανούν χρήσιμες στο επάγγελμά σας;», ο/η Σ.2 απάντησε μιλώντας για δεξιότητες που αποκτούν οι ηθοποιοί χάρη στην ιδιαιτερότητα της ομάδας:
Σ.2: «Συνεργαζόμαστε στα πλαίσια του να βγάλουμε τις σκηνές εις πέρας, συνήθως γινόμαστε μικτά ζευγάρια, και ο ένας καθοδηγεί τον άλλον, βρίσκουμε τρόπους επικοινωνίας και κώδικες ώστε αυτό που θέλουμε να πετύχουμε να βγει πιο εύκολα. Όταν συναντάμε δυσκολίες η σκηνοθέτης είναι εκεί για να μας δώσει παραπάνω οδηγίες. Όλη αυτή η εμπειρία-πρόκληση μας δίνει ιδέες-τεχνικές για το πως να επικοινωνούμε πιο εύκολα με τους συνεργάτες μας όταν πρόκειται για σκηνές που απαιτούν συγχρονισμό και συνεχή επικοινωνία, πως να έχεις συνέχεια το νου σου δηλαδή στις κινήσεις και στην θέση του άλλου, πως να αντιδράς όταν είναι να πείτε κάτι ταυτόχρονα, είτε λόγια είτε τραγούδια κλπ. Αυτό είναι μία δεξιότητα που εξασκείται αρκετά στις πρόβες μας και σίγουρα θα φανεί χρήσιμη στο επάγγελμα μας γενικότερα».
Στην ερώτηση 4 «Η διαδικασία που ακολουθείται στις πρόβες σας είναι η ίδια με μία που θα ακολουθούταν και σε μία θεατρική ομάδα με μέλη τυπικής ανάπτυξης; (Τι παραπάνω σας προσφέρει αυτή η ιδιαιτερότητα, οι μέθοδοι και η φιλοσοφία της ομάδας είτε στην ψυχολογία σας, είτε σε δεξιότητες που σας καλλιεργεί είτε σε οτιδήποτε άλλο;)», ο/η Σ.5 έδωσε την εξής απάντηση:
Σ.5: «Η διαδικασία που ακολουθείται στις πρόβες μας βασίζεται στην επανάληψη και στην επικοινωνία περισσότερο από ότι σε τυπικές ομάδες. Από τα πιο σημαντικά πράγματα που έχω κερδίσει σε δεξιότητες μέσω της μικτής αυτής ομάδας, είναι το πόσο έχω αναπτύξει την ενσυναίσθηση, εκείνη την ώρα που είμαι δίπλα σου να μπορώ να σε νιώσω, να αισθανθώ το πως εσύ αισθάνεσαι, αυτό το έμαθα χάρη σε αυτά τα παιδιά που σε παρατηρούν και σου μιλάνε ανοιχτά χωρίς φίλτρα, είναι αυθόρμητοι και ειλικρινείς. Κάτι που ακούγεται υπερφυσικό, αλλά συμβαίνει, είναι το ότι επειδή είμαστε ανοιχτοί σε επικοινωνία και έχουμε ενεργές όλες μας τις αισθήσεις, καταλαβαίνουμε τι σκέφτεται ο άλλος και το λέμε πριν ο ίδιος το πει. Αυτό το έμαθα χάρη στα άτομα με αναπηρία, αυτοί με βοήθησαν «άθελά» τους να αναπτύξω αυτήν την δεξιότητα του να νιώθω τον άλλον. Από αυτά τα άτομα έχω πάρει πολύ αγάπη και έχω μάθει να συνδέομαι, το να συνδέεσαι με τους άλλους είναι δεξιότητα και όταν το μαθαίνεις αυτό μπορείς να το εξασκήσεις και εκτός ομάδας, σε μία άλλη θεατρική ομάδα που ίσως να μην είχες την ευκαιρία εύκολα να το βιώσεις. Επίσης, μαθαίνεις να είσαι πιο ανοιχτός σε ιδιαιτερότητες σε βαθμό μεγαλύτερο από το να ήσουν σε μια τυπική ομάδα ηθοποιών, γίνεσαι δηλαδή πιο ευέλικτος. Από την άλλη όμως, επειδή βλέπεις πόσο αληθινά και αυθόρμητα είναι πολλά μέλη της ομάδας, όταν πας σε άλλες ομάδες που δεν υπάρχει ουσιαστική διάθεση για σύνδεση απογοητεύεσαι και κλείνεσαι, γιατί έχεις συνηθίσει τόσα χρόνια σε ένα κλίμα ζεστό και ειλικρινές».
Στην ερώτηση 5 «Κάθε πότε βρίσκεστε με τα μέλη της ομάδας; Βρίσκεστε μόνο για πρόβες; Που διαφέρετε σε αυτό με μια ομάδα τυπικής ανάπτυξης και τι παραπάνω σας προσφέρει αυτό στην απόδοση σας ως ηθοποιοί;», ο/η Σ.4 έδωσε την εξής απάντηση:
Σ.4: «Υπάρχει μία νοοτροπία στην ομάδα «Εν Δυνάμει» να πραγματοποιούμε καλλιτεχνικά εργαστήρια σαν ομάδα, άσχετα με τις παραστάσεις που ανεβάζουμε και σε αυτά μπορούν να πάρουν μέρος και άτομα εκτός ομάδας. Φέτος μάλιστα έχει δημιουργηθεί και ένα σπίτι αυτόνομης διαβίωσης στο οποίο συγκατοικούν μέλη της ομάδας, άτομα με αναπηρία και μη, κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή. Αυτή η ιδέα ξεκίνησε σαν μία ανάγκη που προέκυψε από την ίδια την ομάδα, η ανάγκη της αυτόνομης διαβίωσης, όπου τα άτομα απομακρύνονται από την φροντίδα των γονέων τους και κάνουν μία προσπάθεια να συντηρήσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους. Όσα άτομα χωρίς αναπηρία μένουν σε αυτό το σπίτι, δεν λειτουργούν ως φροντιστές των ατόμων με αναπηρία αλλά ως απλοί συγκάτοικοι που θα είναι εκεί να καθοδηγήσουν και να βοηθήσουν όταν υπάρχει ανάγκη, όπως για παράδειγμα με το μαγείρεμα και το καθάρισμα, αλλά όχι να κάνουν οι ίδιοι τις δουλειές για άλλους. Αυτό το σπίτι αποτελεί και χώρο για ένα εργαστήριο φωνητικής της ομάδας, και ένα εργαστήριο κινησιολογίας. Αυτό το πράγμα δεν συμβαίνει σε άλλες ομάδες τυπικής ανάπτυξης και εννοείται πως βοηθάει στην απόδοσή μας ως ηθοποιοί καθώς ερχόμαστε πιο κοντά και αποκτάμε κοινά βιώματα και εκτός των προβών και πέρα από αυτό, ανεβαίνει η αυτοπεποίθηση των μελών καθώς καλύπτεται το κομμάτι της ανεξαρτησίας και της απελευθέρωσης από την φροντίδα των γονέων».
Στην ερώτηση 6 «Εντοπίζετε διαφορές ως προς τον τρόπο που αλληλεπιδράτε με τους ηθοποιούς χωρίς αναπηρία στην ομάδα «Εν Δυνάμει» με τον τρόπο που ίσως θα αλληλοεπιδρούσατε αν ήσασταν σε μία τυπική θεατρική ομάδα; Νιώθετε ανταγωνισμό κατά τη διάρκεια της συνεργασίας σας με τα άτομα με αναπηρία; Είτε από άλλους προς εσάς, είτε από εσάς προς τους άλλους; Πιστεύετε ότι θα νιώθατε λιγότερο ή περισσότερο ανταγωνισμό σε μία τυπική θεατρική ομάδα και γιατί;», ο/η Σ.5 έδωσε την εξής απάντηση:
Σ.5: «Υπάρχει λιγότερος ανταγωνισμός στην ομάδα «Εν Δυνάμει» συγκριτικά με τυπικές ομάδες. Υπάρχουν και ζήλειες αλλά το γεγονός ότι η ομάδα είναι μικτή βοηθάει πολύ στο ευχάριστο κλίμα και στο να ξεπερνούνται πιο εύκολα οι ανταγωνισμοί. Διότι τα άτομα με αναπηρία είναι πολύ αληθινά, αυθόρμητα και ιδιαίτεροι χαρακτήρες που σου δείχνουν με το παράδειγμα τους ότι δεν χρειάζεται να συγκρίνεσαι με τους άλλους και να κολλάς σε ζήλειες κλπ., μπορείς να είσαι ο εαυτός σου και να μην φοβάσαι να το δείξεις αυτό. Σε άλλες θεατρικές ομάδες δεν θα σε ενθαρρύνουν τόσο να μην κρύβεις πλευρές σου και να μην καταπιέζεις σκέψεις και επιθυμίες».
Στην ερώτηση 7 «Τι ρόλο παίζει ο συντονιστής της ομάδας «Εν Δυνάμει» και σε τι διαφέρει από έναν σκηνοθέτη σε μία τυπική ομάδα;», οι συνεντευξιαζόμενοι έδωσαν τις εξής απαντήσεις:
Σ.5: «Υπάρχει μία ευελιξία από την σκηνοθέτη και την καλλιτεχνική διευθύντρια γιατί είμαστε κολεκτίβα και αν εγώ για παράδειγμα που είμαι μέλος της ομάδας δουλεύω κάπου, θα πουν εντάξει ας αργήσει λίγο να έρθει στην πρόβα, δεν θα το κάνουμε θέμα, λειτουργούμε με έναν τρόπο που μια τυπική θεατρική ομάδα δεν θα λειτουργούσε, εκεί είναι πιο αυστηροί με τα ωράρια οι σκηνοθέτες κλπ. Εμείς όμως αρχικά ξεκινήσαμε χωρίς καν να παίρνουμε αμοιβή για τις παραστάσεις μας, ήμασταν απλά μια εκπαιδευτική ομάδα, επομένως δεν υπήρχε ο παράγοντας του μισθού και του ωραρίου τόσο έντονα. Επίσης, επειδή είμαστε χρόνια στην ομάδα και έχουμε χτίσει μία εμπιστοσύνη, ξέρουμε πότε να είμαστε πιο ελαστικοί ο ένας με το πρόγραμμα του άλλου, δεν υπάρχει ο φόβος της κατάχρησης αυτής της ελευθερίας. Και αντίστοιχα, όταν θα χρειαστεί να πάρουμε παράταση και να κάνουμε έξτρα δουλειά και πρόβες, θα πληρωθούμε έξτρα για αυτό, δεν θα εκμεταλλευτεί κανείς τον χρόνο μας όπως γίνεται σε τυπικές θεατρικές ομάδες».
Σ.3: «Θεωρώ ότι η σκηνοθέτης της ομάδας έχει μεγαλύτερη ελευθερία στον τρόπο που λειτουργεί, από ότι αν βρισκόταν σε μία τυπική επαγγελματική θεατρική ομάδα. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει κάποιος να της επιβάλλει ένα χρονικό όριο σε μία παράσταση, δηλαδή όταν είχε μείνει έγκυος, παρόλο που είχαμε λάβει μία επιχορήγηση για μία παράσταση, η ομάδα ως σύνολο έκρινε ότι θα ήταν προτιμότερο να μην πιέσουμε την σκηνοθέτη, και έτσι η παράσταση πήρε παράταση, πράγμα που δεν θα της συνέβαινε εύκολα σε μία τυπική ομάδα, δεν θα υπήρχε τόσο έντονα αυτό το ομαδικό κλίμα και αυτή η ευελιξία. Επομένως, στην ομάδα «Εν Δυνάμει», η σκηνοθέτης πιθανότατα λειτουργεί χωρίς τόσο άγχος και πίεση όσο θα υπήρχε σε μία τυπική θεατρική ομάδα ενός φορέα, έχει περισσότερες ελευθερίες. Σε ότι αφορά όμως την δουλειά της ως σκηνοθέτης, δεν διαφέρει σε κάτι από αυτό που θα έκανε σε μία τυπική θεατρική ομάδα, η σοβαρότητα και ο επαγγελματισμός της είναι ο ίδιος».
Στην ερώτηση 8 «Έχετε αισθανθεί ποτέ ότι η ομάδα σας κρατάει πίσω σε κάποια θέματα ή στην εξέλιξη σας ως ηθοποιοί συγκριτικά με το να ήσασταν σε κάποια τυπική ομάδα; Αν ναι, σε ποιες περιπτώσεις;», οι συνεντευξιαζόμενοι έδωσαν τις εξής απαντήσεις:
Σ.5: «Δεν νιώθω ότι με κρατάει πίσω, ίσα ίσα πολύ συχνά επειδή μπαίνω σε μία διαδικασία να μάθω κάτι σε κάποιον άλλον αυτό αυτόματα με κάνει κι εμένα πολύ καλύτερο σε αυτό που κάνω, το κατακτώ. Αντιθέτως, στην δραματική σχολή αν κάποιος δυσκολεύεται σε κάτι τον αντιμετωπίζουν όλοι ως «αυτός που δεν τα παίρνει» και απλά του λένε «άντε, στρόφαρε λίγο, πάμε γιατί έχουμε κι άλλες δουλειές». Ενώ, σε αυτήν την ομάδα, ο σκοπός είναι να κάτσεις να αφιερώσεις χρόνο σε όποιον δυσκολεύεται κάπου, επομένως δεν έχω αισθανθεί ότι χάνω χρόνο ή μένω πίσω σε κάτι».
Σ.1: «Εμάς αυτή η ομάδα μας καλύπτει σε πολλούς τομείς αλλά στόχος θα ήταν μέσω αυτής της ομάδας να αποκατασταθούμε και επαγγελματικά, να μπορούμε να έχουμε έναν μισθό που θα μας καλύπτει, να γίνει δηλαδή πλήρως επαγγελματική η ομάδα, διότι προς το παρόν είναι ημιεπαγγελματική».
Σ.3: «Αν έχει μία έντονη δυσκολία αυτή η ομάδα, που μας κρατάει κάποιες φορές πίσω, είναι το γεγονός ότι όλα παίρνουν περισσότερο χρόνο για να προετοιμαστούν, για να μάθουν όλοι οι ηθοποιοί τα λόγια, για να μάθουν τα χορευτικά κλπ. Επίσης αρχικά δεν ήταν τόσο επαγγελματική και δεν δινόταν αμοιβή στους ηθοποιούς, πράγμα που πλέον έχει αλλάξει αλλά σίγουρα οι αμοιβές δεν είναι αυτές μίας απόλυτα επαγγελματικής ομάδας, διότι η δική μας δεν έχει και σταθερούς χορηγούς. Ωστόσο, θεωρώ ότι παρά αυτές τις «δυσκολίες», ποτέ δεν έχουμε νιώσει να μένουμε πίσω ουσιαστικά σε κάτι διότι ο τρόπος που λειτουργεί η ομάδα είναι μοναδικός και μαθαίνουμε πολλά μέσα από αυτόν, παρά μένουμε πίσω σε εξέλιξη».
