Διερεύνηση απόψεων ανώτερων Ιεραρχικά στελεχών επιχειρήσεων του Ιδιωτικού τομέα ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Νικόλαου Τάκη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο

Αυγ 12, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διερεύνηση απόψεων ανώτερων Ιεραρχικά στελεχών επιχειρήσεων του Ιδιωτικού τομέα ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Νικόλαου Τάκη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο

 

1ο Κεφάλαιο: Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση βιβλιογραφίας

 

1.1.        Στάσεις και αντιλήψεις εργοδοτών ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με αναπηρία

 

Μεγάλος αριθμός ερευνών έχει μελετήσει τις στάσεις των εργοδοτών ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με αναπηρία. Όπως λοιπόν αναδεικνύεται από τη διεθνή βιβλιογραφία, πολλοί εργοδότες αντιμετωπίζουν τα άτομα αυτά με αρνητικό τρόπο και εμφανίζονται προκατειλημμένοι απέναντί τους (Abed et al., 2024; Hernandez et al., 2008), με αποτέλεσμα να διακατέχονται από αρκετές ανησυχίες αναφορικά με την πρόσληψή τους (Goodman et al., 2024; Beaton et al., 2012; Kaye et al., 2011; Hernandez et al., 2008; Schneider & Dutton, 2002; Unger, 2002). Σύμφωνα μάλιστα με τα ευρήματα ορισμένων μελετών εξαιρετικά έντονες είναι οι ανησυχίες που εκφράζονται κυρίως από εργοδότες μικροεπιχειρήσεων (Shahid & Zahid, 2021; Jasper & Waldhart, 2013), αλλά και από εκείνους που διατηρούν νεοϊδρυθείσες επιχειρήσεις (Goodman et al., 2024).

Γενικότερα, οι εργοδότες επιθυμούν να απασχολούν εργαζομένους οι οποίοι θα ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους (Ebuenyi et al., 2020), ενώ παράλληλα θα μπορούν να φέρνουν εις πέρας αρκετά εργασιακά καθήκοντα (Kaye et al., 2011). Ωστόσο, τείνουν να πιστεύουν πως τα άτομα με αναπηρία δε θα μπορούν να εκπληρώνουν τις εργασιακές τους προσδοκίες (Ebuenyi et al., 2020), αφού έχουν την εντύπωση πως η κατάστασή τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κακή υγεία και οι ικανότητές που διαθέτουν είναι αρκετά περιορισμένες (Kaye et al., 2011). Ιδιαίτερα αξίζει να αναφερθεί το γεγονός πως έντονη αρνητικότητα εκφράζεται για τα άτομα που έχουν σοβαρή αναπηρία, όπου συνηθίζουν να τα θεωρούν λιγότερο απασχολήσιμα σε σύγκριση με τους μη έχοντες αναπηρία (Bricout & Bentley, 2000).

Συχνά λοιπόν η ύπαρξη μιας αναπηρίας θέτει τους υποψήφιους εργαζόμενους σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση (Kuznetsova & Yalcin, 2017), με τους εργοδότες να θεωρούν ότι η απασχόλησή τους θα αποτελέσει βάρος για την εταιρεία τους (Kaye et al., 2011). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλοί εκ των εργοδοτών να μην προσλαμβάνουν και να εκδηλώνουν ελάχιστο ενδιαφέρον ως προς την ένταξή ενός ατόμου με αναπηρία στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους (Ebuenyi et al., 2020; Andersson et al., 2015; Kaye et al., 2011; Lengnick‐Hall et al., 2008; Jasper & Waldhart, 2013).

Ειδικότερα, έρευνα στη Σουηδία ανέδειξε πως εργοδότες που αναζητούσαν προσωπικό για την επιχείρησή τους, εξέφρασαν ελάχιστο έως μέτριο ενδιαφέρον αναφορικά με την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία (Andersson et al., 2015). Μάλιστα, η πλειονότητά αυτών ανέφερε πως ποτέ δεν είχε απασχολήσει ένα άτομο με αναπηρία (Andersson et al., 2015).

Ακόμη, τα ευρήματα της μελέτης των Jasper & Waldhart (2013) έδειξαν πώς ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό εργοδοτών που διατηρούσαν επιχειρήσεις αναψυχής και φιλοξενίας είχαν απασχολήσει και συνέχιζαν να απασχολούν άτομα με αναπηρία. Ωστόσο, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργάζονταν στην επιχείρησή τους φάνηκε να επηρεάζει την πρόθεση τους να προσλάβουν τα άτομα αυτά. Ειδικότερα, παρατηρήθηκε πως οι επιχειρήσεις που είχαν μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων προθυμοποιούνταν περισσότερο να προσλάβουν άτομα με αναπηρία συγκριτικά με εκείνες που απασχολούσαν λιγότερους υπαλλήλους (Jasper & Waldhart, 2013).

Σε άλλη έρευνα που διεξήχθη σε επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών και σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στον βιομηχανικό και τον αγροτικό τομέα στη Σαουδική Αραβία, παρατηρήθηκε πως παρόλο που το 63% των εργοδοτών είχαν συνεργαστεί επαγγελματικά με άτομα με αναπηρία μέσα στα προηγούμενα πέντε χρόνια, μονάχα το 37% εξ’ αυτών εξέφρασαν ευνοϊκή στάση απέναντι στην πρόσληψη τους (Mansour, 2009).

Σύμφωνα με τους Lengnick-Hall et al. (2008), η πλειονότητα των εργοδοτών που διατηρούσαν βιομηχανικές επιχειρήσεις σε διάφορες περιοχές των Η.Π.Α., δεν εμφανίστηκαν ιδιαίτερα δραστήριοι στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, αφού είχαν έντονες ανησυχίες για την παρουσία τους στον εργασιακό χώρο, τις αντιδράσεις τρίτων και το κόστος της απασχόλησής τους.

Επιπλέον, πρόσφατη έρευνα στην οποία έλαβαν μέρος εργοδότες ξενοδοχειακών μονάδων στην Ινδία, αποκάλυψε πως αυτοί εκφράζουν πολύ μέτριο ενδιαφέρον να εντάξουν στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους άτομα με αναπηρία (Piramanayagam & Seal, 2020).

Ωστόσο, παρόλο που οι αρνητικές στάσεις των εργοδοτών φαίνεται να κυριαρχούν, υπάρχουν και μερικές έρευνες σύμφωνα με τις οποίες ορισμένοι από αυτούς έχουν θετικές αντιλήψεις απέναντι στα άτομα με αναπηρία δείχνοντας προθυμία να συνεργαστούν επαγγελματικά μαζί τους.

Πιο συγκεκριμένα, παρατηρείται πως μερικοί εργοδότες είναι υπέρμαχοι της ίσης μεταχείρισης των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας (Copeland et al., 2010), υποστηρίζοντας ότι αυτά είναι ιδιαίτερα εργατικά και συνεπή στις εργασιακές τους υποχρεώσεις (Verulava & Bedianashvili, 2021; Hernandez et al., 2008; Chi & Qu, 2003). Κάποιοι άλλοι θεωρούν επίσης ότι τα άτομα με αναπηρία ως εργαζόμενα θα είναι αξιόπιστα, πιστά και αφοσιωμένα στην επιχείρησή τους (Verulava & Bedianashvili, 2021; Piramanayagam & Seal, 2020; Hernandez et al., 2008). Επιπλέον, σύμφωνα με την έρευνα των Verulava & Bedianashvili (2021), εργοδότες αναφέρουν ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν καλές επικοινωνιακές δεξιότητες και υψηλά κίνητρα ενώ παράλληλα με την υποστήριξη των συναδέλφων τους μπορούν να προσαρμοστούν αρκετά γρήγορα σε ένα εργασιακό περιβάλλον. Μάλιστα, υποστηρίζουν πως με την επιτυχή προσαρμογή τους στον χώρο εργασίας δε θα διαφέρουν σε τίποτα από τους υπόλοιπους εργαζομένους (Verulava & Bedianashvili, 2021).

Όσον αφορά λοιπόν τις θετικές στάσεις των εργοδοτών, έρευνα στην οποία έλαβαν μέρος 534 ιδιοκτήτες επιχειρήσεων εκ των οποίων οι περισσότεροι διατηρούσαν μικρές επιχειρήσεις, ανέδειξε πώς αυτοί στην πλειονότητά τους εμφανίστηκαν ανοιχτοί απέναντι στην πρόσληψη ενός ατόμου με αναπηρία (Morgan & Alexander, 2005). Παρομοίως, σε άλλη μελέτη, εργοδότες επιχειρήσεων εστίασης εκδήλωσαν θετική στάση απέναντι στην εργασία των ατόμων με αναπηρία εκφράζοντας αυξημένη πιθανότητα να τα προσλάβουν ή να συνεχίσουν να τα προσλαμβάνουν και στο μέλλον (Chi & Qu, 2003).

Ακόμη, σε έρευνα που διεξήχθη σε ανώτερα ιεραρχικά στελέχη τεσσάρων επιχειρήσεων στη Σουηδία και τη Νορβηγία εκφράστηκε εξίσου θετική στάση (Kuznetsova & Yalcin, 2017). Ειδικότερα, όσον αφορά τις δύο σουηδικές επιχειρήσεις, οι συμμετέχοντες δήλωσαν ανοιχτοί στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία που αναζητούν εργασία, παρόλο που σύμφωνα με τα λεγόμενά τους στη χώρα τους τα άτομα αυτά υφίστανται υψηλές διακρίσεις κατά τη διαδικασία της πρόσληψης. Μάλιστα, ο υπεύθυνος ανθρώπινου δυναμικού της μιας εκ των δύο επιχειρήσεων δήλωσε πως η εταιρεία του συνεργάζονταν ήδη επαγγελματικά με άτομα με αναπηρία. Από την άλλη πλευρά, οι υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού των νορβηγικών επιχειρήσεων παρόλο που δεν στόχευαν ενεργά στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, δήλωσαν πώς δεν θα είχαν πρόβλημα να τα απασχολήσουν στην εταιρεία τους, ενώ παράλληλα ανέφεραν πως θα τα αντιμετώπιζαν ισάξια με τους υποψηφίους εργαζομένους χωρίς αναπηρία (Kuznetsova & Yalcin, 2017).

Παρεμφερή άποψη φάνηκε να έχουν και ορισμένοι εργοδότες στη Γεωργία, οι οποίοι υποστήριξαν πως λόγω του ότι τα άτομα με αναπηρία αποτελούν και αυτά μέλη της κοινωνίας, κατά τη διαδικασία πρόσληψης θα τα αντιμετώπιζαν ισάξια με τους υπόλοιπους υποψήφιους εργαζομένους χωρίς αναπηρία (Verulava & Bedianashvili, 2021).

Παρόλα αυτά, όπως παρατηρείται από διάφορες έρευνες ακόμη και εκείνοι που είναι διατεθειμένοι να συνεργαστούν επαγγελματικά με άτομα με αναπηρία, συνηθίζουν να τηρούν αυστηρά κριτήρια πρόσληψης και δηλώνουν ότι θα τα προσλάμβαναν υπό ορισμένες μόνο προϋποθέσεις.

Σύμφωνα λοιπόν με τους Verulava & Bedianashvili (2021), μερικοί εργοδότες δήλωσαν πως θα απασχολούσαν άτομα με αναπηρία στην επιχείρησή τους, αφού πρώτα βεβαιώνονταν πως εκείνα διέθεταν τις κατάλληλες δεξιότητες και τις γνώσεις που απαιτούνταν για τη θέση εργασίας που θα τους προσφερόταν. Ακόμη, υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού νορβηγικών εταιρειών, υποστήριξαν πώς ένα άτομο με αναπηρία θα γινόταν δεκτό στην επιχείρησή τους εφόσον διέθετε τα κατάλληλα προσόντα (Kuznetsova & Yalcin, 2017). Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν και από την παλαιότερη μελέτη των Greenan et al. (2002), όταν εργοδότες επιχειρήσεων που στεγάζονταν σε κεντροδυτική πολιτεία των Η.Π.Α. εμφανίστηκαν πρόθυμοι να προσλάβουν άτομα με αναπηρία υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι επαγγελματικές τους δεξιότητες θα συνάδουν με τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας.

Ακόμη, όπως προκύπτει και από τα ευρήματα της έρευνας του Kang (2013), μεγάλος αριθμός υπευθύνων ανθρώπινου δυναμικού δήλωσαν πως θα προσλάμβαναν δίχως να κάνουν διακρίσεις άτομα με αναπηρία τα οποία ήταν καταρτισμένα. Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τη μελέτη των Jasper & Waldhart (2013), οι εργοδότες ανέφεραν ότι δυσκολεύονται ιδιαίτερα να εντοπίσουν καταρτισμένα άτομα με αναπηρία, γεγονός που λειτουργεί ανασταλτικά στην πρόθεση τους να τα προσλάβουν στην επιχείρησή τους.

Σε παλαιότερη έρευνα όσοι εργοδότες εμφανίστηκαν ανοιχτοί απέναντι στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, φάνηκε να θέτουν αυστηρές προϋποθέσεις προκειμένου να εξετάσουν την ένταξή τους στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους. Πιο συγκεκριμένα, αυτοί ανέφεραν πως τα άτομα αυτά θα πρέπει να έχουν την ευχέρεια να εκτελούν τα βασικά εργασιακά καθήκοντα με ή χωρίς την παροχή προσαρμογών και να διαθέτουν οριζόντιες δεξιότητες προκειμένου να είναι αξιόπιστα ως εργαζόμενα (Gilbride et al., 2003).

Ακόμη, όπως προκύπτει από την έρευνα των Piramanayagam & Seal (2020), οι εργοδότες προθυμοποιούνται να προσλάβουν άτομα με αναπηρία εφόσον εκείνα είναι αξιόπιστα, αφοσιωμένα στην επιχείρησή τους και εργάζονται ποιοτικά. Από την αντίθετη πλευρά, δεν επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί τους επαγγελματικά, όταν αυτά δε διαθέτουν τις δεξιότητες και την απαραίτητη εργασιακή εμπειρία για τη θέση που πρόκειται να τους προσφερθεί, απουσιάζουν συχνά από την εργασία τους, εμφανίζουν κακή διαχείριση χρόνου και έχουν χαμηλή παραγωγικότητα (Piramanayagam & Seal, 2020). Βέβαια, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι γενικότερα επικρατεί η άποψη πως τα άτομα με αναπηρία διαθέτουν ελάχιστη ή και καθόλου εργασιακή εμπειρία (Piramanayagam & Seal, 2020; Strindlund et al., 2019), με αποτέλεσμα αρκετοί εργοδότες να αποθαρρύνονται από την ένταξη τους στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους (Shahid & Zahid, 2021; Mansour, 2009).

Επιπλέον, σύμφωνα με τους Shamshiri-Petersen & Krogh (2020), οι εργοδότες είναι πρόθυμοι να προσλάβουν ένα άτομο με αναπηρία εφόσον ο εργασιακός χώρος είναι προσβάσιμος και τα καθήκοντα για τη θέση εργασίας που πρόκειται να του προσφερθεί είναι κατάλληλα γι’ αυτό. Σε αυτό το σημείο αξίζει ιδιαίτερα να αναφερθεί η πεποίθηση των εργοδοτών ότι στα άτομα με αναπηρία ταιριάζουν χαμηλού κύρους επαγγέλματα με μονότονα και επαναλαμβανόμενα εργασιακά καθήκοντα (Gustafsson et al., 2014). Επίσης, όπως επισημαίνει ο Kang (2013), παρόλο που μερικοί εργοδότες είναι πρόθυμοι να προσλάβουν τα άτομα αυτά, πιστεύουν ότι θα είναι δύσκολο για εκείνα να αναλάβουν καθήκοντα εξυπηρέτησης πελατών.

Εντούτοις, σε μερικές περιπτώσεις παρατηρείται πως ακόμη και αν οι εργοδότες εκφράζουν θετική στάση απέναντί στα άτομα με αναπηρία είτε δεν προθυμοποιούνται να τα προσλάβουν (Bredgaard & Salado-Rasmussen, 2021; Araten-Bergman, 2016), είτε τα προσλαμβάνουν από υποχρέωση (Shahid & Zahid, 2021).

Πιο συγκεκριμένα, πρόσφατη έρευνα ανέδειξε πως η πλειονότητα των εργοδοτών σε ένα ποσοστό που άγγιξε το 74% εξέφρασαν θετική στάση ως προς την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, αναφέροντας μάλιστα ότι είναι κοινωνική τους υποχρέωση να τα εντάσσουν στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους (Bredgaard & Salado-Rasmussen, 2021). Ωστόσο, η θετική τους στάση δεν φάνηκε στην πράξη, καθώς μόνο το 20% εξ’ αυτών προχώρησαν στην πρόσληψή τους (Bredgaard & Salado-Rasmussen, 2021). Παρόμοια αποτελέσματα αναδείχθηκαν και από την μελέτη του Araten-Bergman (2016), όπου οι εργοδότες μολονότι γενικά εξέφρασαν μέτρια έως υψηλή προθυμία σχετικά με την συνεργασία με άτομα με αναπηρία μέσα στους επόμενους έξι μήνες, κάτι τέτοιο δεν επιτεύχθηκε την πράξη.

Επιπροσθέτως, όπως προκύπτει από τη μελέτη των Verulava & Bedianashvili (2021), μερικοί εργοδότες εμφανίστηκαν θετικοί στην απασχόληση ατόμων με αναπηρία υπό τον φόβο μήπως κάποτε μελλοντικά βρεθούν στη θέση τους. Ακόμη, εργοδότες που διατηρούσαν επιχειρήσεις στο Πακιστάν, αν και γενικότερα έδειξαν ανοιχτοί απέναντι στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, εις βάθος αποκαλύφθηκε ότι υποβόσκουν προκαταλήψεις και αισθήματα συμπόνιας απέναντι τους (Shahid & Zahid, 2021). Πολλές φορές λοιπόν προσλάμβαναν αυτά τα άτομα όχι επειδή το επιθυμούσαν πραγματικά, αλλά εξαιτίας των θρησκευτικών και πολιτισμικών τους ιδανικών, τα οποία αντιτίθενται σε οποιασδήποτε μορφής διάκριση (Shahid & Zahid, 2021). Μάλιστα, αρκετοί εργαζόμενοι με αναπηρία υποαπασχολούνταν, αφού οι εργοδότες λόγω των διακρίσεων τους απέφευγαν να τους προσλάβουν σε θέσεις εργασίας εφάμιλλες με τις ικανότητές τους (Shahid & Zahid, 2021).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο