Διερεύνηση απόψεων ανώτερων Ιεραρχικά στελεχών επιχειρήσεων του Ιδιωτικού τομέα ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Νικόλαου Τάκη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 4ο
1.2. Παράγοντες που διαμορφώνουν τις στάσεις και τις αντιλήψεις των εργοδοτών απέναντι στην πρόσληψη των ατόμων με αναπηρία
Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τις στάσεις των εργοδοτών απέναντι στην πρόσληψη των ατόμων με αναπηρία. Μερικοί από αυτούς σχετίζονται με το είδος και τον βαθμό της αναπηρίας αλλά και με την προηγούμενη επαφή και εργασιακή εμπειρία ενός εργοδότη με άτομα με αναπηρία (Παπακωνσταντίνου, 2019). Επιπλέον, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι ελλιπείς γνώσεις των εργοδοτών για τα άτομα με αναπηρία, οι αντιλήψεις τους για τις ικανότητες που τα άτομα αυτά διαθέτουν, καθώς επίσης και διάφορες άλλες ανησυχίες από τις οποίες διακατέχονται (Παπακωνσταντίνου, 2019).
Αρχικά, όπως προκύπτει από ορισμένες μελέτες, η μορφή και η σοβαρότητα της αναπηρίας πολλές φορές καθορίζει τις στάσεις των εργοδοτών ως προς την επαγγελματική τους συνεργασία με τα άτομα αυτά (Nota et al., 2014; Chi & Qu, 2005; Unger, 2002). Συνήθως οι εργοδότες δεν αντιμετωπίζουν την αναπηρία ως ένα ομοιογενές σύνολο, αλλά αντίθετα έχουν την τάση να αξιολογούν το κάθε είδος αναπηρίας ξεχωριστά ως κάτι το μοναδικό (Chi & Qu, 2005), με αποτέλεσμα να επηρεάζεται είτε θετικά είτε αρνητικά η ένταξη αρκετών ατόμων με αναπηρία στο εργατικό δυναμικό μιας επιχείρησης.
Ειδικότερα, σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα των Chi & Qu (2005), εργοδότες που διατηρούσαν επιχειρήσεις εστίασης στις Η.Π.Α. έδειξαν θετικότερη στάση απέναντι στα άτομα με σωματικές και αισθητηριακές αναπηρίες σε σύγκριση με εκείνα που είχαν νοητική αναπηρία. Ωστόσο, στη χώρα της Ταϊβάν, οι εργοδότες έδειξαν ιδιαίτερη προτίμηση στην πρόσληψη ατόμων με νοητική αναπηρία, αφού οι 9 από τους 12 συμμετέχοντες δήλωσαν πως είχαν απασχολήσει ένα τέτοιο άτομο στην επιχείρησή τους (Huang & Chen, 2015). Ταυτόχρονα εμφάνισαν μέτρια προτίμηση στα άτομα με σωματική αναπηρία, ενώ δεν φάνηκαν διατεθειμένοι να προσλάβουν άτομα με ψυχική ασθένεια (Huang & Chen, 2015).
Έρευνα στην οποία έλαβαν μέρος εργοδότες από περιοχές των Κεντροδυτικών και Νοτιοανατολικών Η.Π.Α., ανέδειξε πώς όλοι τους θεώρησαν δυσκολότερο να εντάξουν στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους άτομα με τύφλωση και άτομα με μέτρια ή σοβαρή νοητική αναπηρία (Gilbride et al., 2000). Παρόλα αυτά, φάνηκαν να παρουσιάζουν μεταξύ τους διαφορές ως προς την αντιμετώπιση άλλων αναπηριών. Ειδικότερα, οι εργοδότες των Κεντροδυτικών Πολιτειών φάνηκαν προθυμότεροι να προσλάβουν άτομα με ψυχοσυναισθηματικές διαταραχές σε σύγκριση με εκείνους που είχαν επιχειρήσεις στις Νοτιοανατολικές Πολιτείες. Από την άλλη πλευρά, οι εργοδότες των Νοτιοανατολικών σε σχέση με εκείνους των Κεντροδυτικών Πολιτειών έδειξαν πιο ευνοϊκή στάση απέναντι στην πρόσληψη ατόμων με εγκεφαλική παράλυση (Gilbride et al., 2000).
Σύμφωνα με ευρήματα της μελέτης των Piramanayagam & Seal (2020), οι περισσότεροι εργοδότες συνηθίζουν να προσλαμβάνουν στην επιχείρησή τους άτομα με κώφωση ή κινητική αναπηρία, ενώ παράλληλα απέχουν σημαντικά από την πρόσληψη όσων εμφανίζουν πολλαπλές αναπηρίες. Σε άλλη έρευνα, Ιταλοί εργοδότες εμφανίστηκαν προθυμότεροι να συνεργαστούν επαγγελματικά με άτομα με κώφωση και Σύνδρομο Down παρά με άτομα που είχαν ψυχολογικά προβλήματα (Nota et al., 2014). Ακόμη, όπως προκύπτει από τη μελέτη της Unger (2002), οι εργοδότες εκφράζουν περισσότερη προθυμία να προσλάβουν άτομα με σωματική αναπηρία, ενώ διακατέχονται από ιδιαίτερες ανησυχίες αναφορικά με την πρόσληψη ενός ατόμου με ψυχοσυναισθηματικές διαταραχές.
Επιπλέον, πρόσφατη έρευνα στην οποία συμμετείχαν 393 ιδιοκτήτες και διευθυντές επιχειρήσεων στις Η.Π.Α., ανέδειξε πως αυτοί δεν αντιμετωπίζουν όλες τις αναπηρίες ισάξια, καθώς δείχνουν περισσότερο ανοιχτοί στην πρόσληψη ατόμων με σωματική αναπηρία (Goodman et al., 2024). Αντίθετα, εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι να απασχολήσουν άτομα με τύφλωση, ψυχική ασθένεια, νοητική και αναπτυξιακή αναπηρία (Goodman et al., 2024). Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν και από την έρευνα των Andersson et al. (2015), όταν Σουηδοί εργοδότες έδειξαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον να προσλάβουν στην επιχείρησή τους άτομα με σωματική αναπηρία, παρά άτομα με νοητική αναπηρία, ψυχική ασθένεια και ΔΕΠΥ.
Αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός ότι η αποφυγή πρόσληψης ατόμων με ψυχική ασθένεια βασίζεται στην ανησυχία των εργοδοτών ότι αυτά θα αντιδρούν βίαια στον εργασιακό χώρο (Ebuenyi et al., 2020). Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη των Gitonga et al. (2024), παρότι η πλειονότητα των εργοδοτών δεν είχαν απασχολήσει ποτέ άτομα με ψυχική ασθένεια, τα 2/3 εξ’ αυτών δήλωσαν πρόθυμοι να τα προσλάβουν έπειτα από την παροχή εκπαίδευσης και υποστήριξης.
Για τα ελληνικά δεδομένα, σε έρευνα των Zissi et al. (2007), Έλληνες εργοδότες εμφανίστηκαν ιδιαίτερα διατεθειμένοι να προσλάβουν άτομα με διαβήτη, μεσογειακή αναιμία και νεφρική ανεπάρκεια, ενώ εξέφρασαν μέτρια προθυμία ως προς την απασχόληση ατόμων με κινητική αναπηρία και κώφωση. Από την αντίθετη πλευρά, δήλωσαν αρκετά απρόθυμοι να προσλάβουν άτομα με τύφλωση, μαθησιακές δυσκολίες, σχιζοφρένεια και κατάθλιψη (Zissi et al., 2007).
Εκτός από τη μορφή και τη σοβαρότητα της αναπηρίας, πολλές φορές η προηγούμενη επαφή και η εμπειρία των εργοδοτών με άτομα με αναπηρία διαδραματίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στην πρόθεσή τους να εντάξουν αυτά στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους (Brooke et al., 2024; Gustafsson et al., 2014; Huang & Chen, 2015). Πιο συγκεκριμένα, πολλοί εξ’ αυτών θεωρούν πως η προσωπική τους επαφή με άτομα με αναπηρία τα οποία προέρχονται είτε από το οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον είτε από τον κοινωνικό τους περίγυρο, τους κάνει προθυμότερους να απασχολήσουν ένα άτομο με αναπηρία στην εταιρεία τους (Huang & Chen, 2015). Η πεποίθηση τους αυτή επιβεβαιώνεται και από την έρευνα των Gilbride et al. (2000), όπου η συντριπτική πλειοψηφία των εργοδοτών γνώριζαν ήδη τα άτομα αυτά προτού προχωρήσουν στην πρόσληψή τους.
Επιπλέον, παλαιότερες έρευνες ανέδειξαν πως οι εργοδότες που είχαν προσλάβει στο παρελθόν άτομα με αναπηρία, εμφανίστηκαν δεκτικοί και πρόθυμοι να συνεχίσουν να τα προσλαμβάνουν και στο μέλλον (Unger, 2002; Gilbride et al., 2000). Μάλιστα, παρατηρείται πως αυτοί, συγκριτικά με εκείνους που δεν έχουν απασχολήσει ποτέ ένα άτομο με αναπηρία, δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον να συνεργαστούν μαζί τους επαγγελματικά (Andersson et al., 2015), ιδιαίτερα όταν η προηγούμενη πρόσληψή τους, τους έχει αφήσει θετικές εντυπώσεις (Zappella, 2015; Gustafsson et al., 2014; Morgan & Alexander, 2005). Από την αντίθετη πλευρά, όταν οι εργοδότες έχουν προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία με εργαζομένους με αναπηρία, αποθαρρύνονται από την επαναπρόσληψή τους (Zappella, 2015). Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως οι εργοδότες που είχαν προηγούμενη θετική εμπειρία από την διατήρηση ενός ποικιλόμορφου εργατικού δυναμικού στην επιχείρηση τους, έβρισκαν ευκολότερη την πρόσληψη των ατόμων με αναπηρία (Gilbride et al., 2003).
Παρόλα αυτά, τα αποτελέσματα μερικών ερευνών έδειξαν ότι η προηγούμενη επαγγελματική συνεργασία με άτομα με αναπηρία δε φαίνεται να επηρεάζει την πρόθεση των εργοδοτών να απασχολήσουν αυτά στην επιχείρησή τους. Σύμφωνα με τους Morgan & Alexander (2005), τόσο οι έχοντες όσο και οι μη έχοντες προϋπάρχουσα εργασιακή εμπειρία με άτομα με αναπηρία εξέφρασαν θετική στάση ως προς την πρόσληψή τους. Αντίστοιχα, σε μελέτη των Greenan et al. (2002), αν και η πλειονότητα των εργοδοτών δεν είχαν απασχολήσει ποτέ στο παρελθόν ούτε είχαν δεχτεί αίτηση πρόσληψης από άτομα με αναπηρία, φάνηκαν αρκετά πρόθυμοι να τα εντάξουν στην επιχείρησή τους. Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι ορισμένοι εργοδότες, παρότι είχαν προηγούμενη θετική εμπειρία με εργαζομένους με αναπηρία, εμφανίστηκαν διστακτικοί απέναντι στην επαναπρόσληψή τους κυρίως λόγω των στερεοτύπων τους (Shahid & Zahid, 2021).
Ο οικονομικός παράγοντας διαδραματίζει εξίσου καθοριστικό ρόλο στην πρόθεση των εργοδοτών να εντάξουν στην επιχείρησή τους άτομα με αναπηρία (Rimmerman et al., 2013). Αρχικά, αρκετοί εργοδότες επισημαίνουν τη σημαντικότητα χορήγησης οικονομικής υποστήριξης από το κράτος, η οποία θα τους διευκολύνει ώστε να μπορέσουν να απασχολήσουν με επιτυχία τα άτομα αυτά στην εταιρεία τους (Kuznetsova & Yalcin, 2017). Ακόμη, σύμφωνα με τους Rimmerman et al. (2013), ορισμένοι δηλώνουν διατεθειμένοι να προσλάβουν άτομα με αναπηρία, εφόσον επικρατεί οικονομική σταθερότητα στην αγορά εργασίας. Στην ίδια έρευνα ισραηλινοί εργοδότες ανέφεραν ότι η ύπαρξη σχετικού νόμου που τους επιτρέπει να απασχολούν τα άτομα αυτά με ιδιαίτερα χαμηλό μισθό, αποτελεί σημαντικό κίνητρο για την επιχείρησή τους προκειμένου να προχωρήσουν στην πρόσληψή τους.
Επιπροσθέτως, η άγνοια των εργοδοτών σχετικά με τα άτομα με αναπηρία πολλές φορές επηρεάζει αρνητικά στην πρόθεσή τους να τα εντάξουν στο εργατικό δυναμικό της επιχείρησής τους. Όπως λοιπόν παρατηρείται από ορισμένες μελέτες, πολλοί εκ των εργοδοτών δε διαθέτουν επαρκείς γνώσεις γι’ αυτά και για τις ικανότητες τους, με αποτέλεσμα να μειώνονται αισθητά οι πιθανότητες να προχωρήσουν στην πρόσληψή τους (Abed et al., 2024; Kaye et al., 2011). Ακόμη, σύμφωνα με την μελέτη των Kaye et al. (2011), μεγάλος αριθμός εργοδοτών απέφευγαν να προσλάβουν και να διατηρήσουν άτομα με αναπηρία στην εταιρεία τους, καθώς δεν γνώριζαν με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να διαχειριστούν τις ανάγκες τους στην εργασία.
Επιπλέον, σύμφωνα με τους Chan et al. (2010), η άγνοια σχετικά με τις προσαρμογές που πρέπει να παρασχεθούν στα άτομα με αναπηρία εντός του εργασιακού χώρου είναι ένας από τους λόγους που κάνει τους εργοδότες να απέχουν από την επαγγελματική συνεργασία μαζί τους. Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από την πρόσφατη μελέτη των Goodman et al. (2024), όταν ορισμένοι εργοδότες δήλωσαν πως δεν γνώριζαν πώς να προσλάβουν και πώς να παρέχουν στα άτομα αυτά τις κατάλληλες προσαρμογές προκειμένου να υποστηρίξουν αποτελεσματικά την εργασία τους.
Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως ορισμένοι εργοδότες δεν προσλαμβάνουν ούτε διατηρούν στην επιχείρησή τους άτομα με αναπηρία, καθώς αγνοούν την ύπαρξη σχετικών νόμων, οι οποίοι απαγορεύουν τις διακρίσεις και προβλέπουν την πρόσληψη και την παροχή προσαρμογών για τα άτομα με αναπηρία (Kaye et al., 2011; Chan et al., 2010).
Όσον αφορά τις αντιλήψεις των εργοδοτών για τις ικανότητες των ατόμων με αναπηρία, αυτές μπορούν να λειτουργήσουν είτε θετικά είτε αρνητικά στο ενδεχόμενο να τα προσλάβουν. Αρχικά, αρκετοί εργοδότες όταν αντικρίζουν άτομα με αναπηρία επικεντρώνονται στις αδυναμίες τους (Abed et al., 2024), αφού διακατέχονται από έντονες αμφιβολίες για τις εργασιακές τους ικανότητες, οι οποίες πηγάζουν από διάφορους μύθους και παρανοήσεις και όχι από την ίδια τους την εμπειρία με αυτά (Unger, 2002). Αυτοί πιστεύουν ότι η αναπηρία περιορίζει τις εργασιακές ικανότητες αυτών των ατόμων, υποστηρίζοντας ότι τα άτομα με αναπηρία δε δύνανται να εργαστούν στον ίδιο βαθμό με τους μη έχοντες αναπηρία με αποτέλεσμα να καθίσταται δύσκολη η ένταξη τους στο εργατικό δυναμικό μιας επιχείρησης (Strindlund et al., 2019). Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι πολλές φορές οι εργοδότες λόγω των εσφαλμένων αντιλήψεων τους εκφράζουν αμφιβολίες για τις ικανότητες και την αξιοπιστία των ατόμων με αναπηρία, καθώς πιστεύουν ότι είναι αδύνατο γι’ αυτά να εργαστούν (Abed et al., 2024).
Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις η πρόσληψη των ατόμων με αναπηρία καθίσταται δύσκολη εξαιτίας των απόψεων που διατηρούν οι εργοδότες αναφορικά με τις ικανότητές τους. Σύμφωνα λοιπόν με τον Mansour (2009), ορισμένοι εξ’ αυτών δεν προχωρούν στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, αφού υποστηρίζουν πως αυτά στερούνται των απαραίτητων εργασιακών δεξιοτήτων. Ακόμη, όπως προκύπτει από τη μελέτη των Lengnick-Hall et al. (2008), πολλοί δεν ενδιαφέρονται να τα προσλάβουν, δεδομένου ότι ανησυχούν ιδιαίτερα για τις επαγγελματικές τους ικανότητές, επισημαίνοντας μάλιστα πως δε θα μπορούν να εκτελούν σωματικά απαιτητικές εργασίες στην επιχείρησή τους. Παρόμοια ήταν τα ευρήματα της έρευνας των Kaye et al. (2011), όπου μεγάλο ποσοστό προϊστάμενων και υπευθύνων ανθρωπίνου δυναμικού δήλωσαν πως οι εργοδότες τους δεν έχουν προσλάβει ποτέ άτομα με αναπηρία, επειδή θεωρούσαν πως αυτά δεν δύνανται να εκτελέσουν ακόμη και ορισμένα βασικά εργασιακά καθήκοντα.
Ωστόσο, υπάρχουν και εργοδότες που θεωρούν ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να εργαστούν, καθώς όπως ισχυρίζονται η κατάστασή τους δεν επηρεάζει την εργασιακή τους ικανότητα (Verulava & Bedianashvili, 2021; Strindlund et al., 2019). Ορισμένοι από αυτούς λοιπόν υποστηρίζουν πως αυτά διαθέτουν τις ικανότητες, οι οποίες τους επιτρέπουν να εκτελούν εργασιακά καθήκοντα εξίσου καλά με τους μη έχοντες αναπηρία (Strindlund et al. 2019; Greenan et al., 2002). Επίσης, όπως διαπιστώθηκε από την έρευνα των Verulava & Bedianashvili (2021), αυτοί θεωρούν πως εάν δοθεί σε ένα άτομο με αναπηρία η ευκαιρία να εργαστεί, αυτό θα μπορεί να φέρει εις πέρας αρκετές αρμοδιότητες στην επιχείρηση στην οποία θα προσληφθεί.
Ακόμη, σύμφωνα με πληθώρα ερευνών, οι ανησυχίες από τις οποίες διακατέχονται αρκετοί εργοδότες για τα άτομα με αναπηρία διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη διαμόρφωση της στάσης τους απέναντι στην απασχόλησή τους. Ειδικότερα, πολλοί εμφανίζονται αρνητικοί απέναντι στην πρόσληψη των ατόμων με αναπηρία, επειδή ανησυχούν για το κόστος της απασχόλησής τους καθώς και για ενδεχόμενες απουσίες τους από το χώρο εργασίας. Επίσης, πολλοί φαίνεται να προβληματίζονται ιδιαίτερα για την γενικότερη παρουσία τους εντός του εργασιακού περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνονται από την σύναψη επαγγελματικής συνεργασίας μαζί τους.
Αρχικά, ένα ζήτημα που φαίνεται να προβληματίζει μεγάλο αριθμό εργοδοτών σχετίζεται με το κόστος της πρόσληψής. Σύμφωνα λοιπόν με τα ευρήματα αρκετών μελετών, αυτοί διστάζουν να προσλάβουν άτομα με αναπηρία, καθώς διακατέχονται από άγνοια και ανησυχία σχετικά με τα χρήματα που πρόκειται να δαπανήσουν για την πρόσληψή τους (Shahid & Zahid, 2021; Jasper & Waldhart, 2013; Lengnick-Hall et al., 2008). Ακόμη, όπως επιβεβαιώνεται και από τα ίδια τα άτομα με αναπηρία, οι εργοδότες εκφράζουν αρνητική στάση απέναντί τους, αφού θεωρούν πως η πρόσληψη τους θα επιβαρύνει οικονομικά την εταιρεία τους (Abed et al., 2024).
Πιο συγκεκριμένα, αυτό που φαίνεται να προβληματίζει και να ανησυχεί ιδιαίτερα αρκετούς εργοδότες αφορά το κόστος των προσαρμογών (Goodman et al., 2024; Zappella, 2015; Hernandez et al., 2008). Αυτοί υποστηρίζουν πως θα τους κοστίσει ακριβά η απασχόληση ενός ατόμου με αναπηρία, αφού θεωρούν ότι ο ειδικός εξοπλισμός και οι προσαρμογές που ενδείκνυνται να του παρέχουν για να εργαστεί έχουν υψηλό κόστος (Zappella, 2015; Lengnick-Hall et al., 2008; Schneider & Dutton, 2002). Σύμφωνα λοιπόν με την έρευνα των Kaye et al. (2011), η πλειονότητα των εργοδοτών δήλωσε πως ένας από τους κυριότερους λόγους που δεν προσλαμβάνουν και δεν διατηρούν στην επιχείρησή τους άτομα με αναπηρία είναι το αυξημένο κόστος των προσαρμογών. Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν και σε άλλη έρευνα, όταν σχεδόν τα 2/3 των εργοδοτών που δραστηριοποιούνταν στον τομέα της αναψυχής και της φιλοξενίας ανέφεραν πώς το κόστος των προσαρμογών αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην πρόσληψη αυτών των ατόμων (Jasper & Waldhart, 2013).
Παρόλα αυτά, αξίζει να αναφερθεί ότι μερικοί εργοδότες δεν προβληματίζονται ιδιαίτερα για το κόστος προσαρμογών. Πιο συγκεκριμένα, τα ευρήματα της έρευνας των Chi & Qu (2003), έδειξαν πως όσοι είχαν προηγούμενη εμπειρία με εργαζομένους με αναπηρία, δεν ανησυχούσαν ιδιαίτερα για τα χρήματα που επρόκειτο να δαπανήσουν ως προς την παροχή προσαρμογών. Μάλιστα, για κάποιους από αυτούς, η παροχή προσαρμογών και τροποποιήσεων εντός του εργασιακού χώρου αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την πρόσληψη ενός ατόμου με αναπηρία (Gitonga et al., 2024). Όπως προκύπτει και από την έρευνα των Huang & Chen (2015), οι περισσότεροι εργοδότες ενδιαφέρονταν να προσφέρουν εύκολες και χαμηλού κόστους προσαρμογές οι οποίες σχετίζονταν με την φυσική πρόσβαση στον χώρο εργασίας (εύκολη πρόσβαση και αλλαγές στη διάταξη του εργασιακού χώρου, χώροι υγιεινής χωρίς εμπόδια, τροποποιήσεις προσβάσιμες στα άτομα και τις βοηθητικές τους συσκευές), την αναθεώρηση των εργασιακών καθηκόντων (εκ νέου ανάθεση, αντικατάσταση ή αλλαγή εργασιακών καθηκόντων) και τροποποιήσεις στο ωράριο εργασίας (σταθερό ωράριο).
Επιπροσθέτως, πολλοί εργοδότες απέχουν από την πρόσληψη και τη διατήρηση εργαζομένων με αναπηρία, καθώς ανησυχούν για επιπλέον δαπάνες, όπως για παράδειγμα τα αυξημένα ασφάλιστρα υγείας ή τα ασφάλιστρα αποζημίωσης (Kaye et al., 2011). Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από τη μελέτη των Lengnick-Hall et al. (2008), όπου οι εργοδότες αδιαφορούσαν να προσλάβουν άτομα με αναπηρία, υπό την πεποίθηση ότι θα είναι αυξημένο το κόστος της υγειονομικής τους περίθαλψης. Ακόμη, σύμφωνα με την έρευνα των Schneider & Dutton (2002), οι εργοδότες θεωρούν πως η επιπρόσθετη επίβλεψη και η εκπαίδευση που χρειάζονται τα άτομα με αναπηρία για να εργαστούν, ενδέχεται να αυξήσουν το κόστος της απασχόλησής τους. Ορισμένοι εξ’ αυτών υποστηρίζουν επίσης πως θα τους στοιχίσει αρκετά η πρόσληψή τους, δεδομένου ότι θα λαμβάνουν τον ίδιο μισθό με τους υπαλλήλους χωρίς αναπηρία, οι οποίοι μάλιστα εμφανίζουν υψηλότερη παραγωγικότητα από αυτά (Schneider & Dutton, 2002).
Υπάρχουν επίσης εργοδότες οι οποίοι φοβούνται ότι τα άτομα με αναπηρία δεν θα είναι αξιόπιστα ως εργαζόμενα, αφού θεωρούν πως είτε θα απουσιάζουν τακτικά είτε θα καθυστερούν να φτάσουν στον εργασιακό τους χώρο (Abed et al., 2024; Strindlund et al., 2019; Hernandez et al., 2008). Μάλιστα όπως αναφέρουν στην έρευνα τους οι Kaye et al. (2011), αρκετοί αρνούνται να τα προσλάβουν στην εταιρεία τους υπό την πεποίθηση ότι θα τους ζητούν συχνά άδεια προκειμένου να επισκεφτούν τον γιατρό ή θα απουσιάζουν διαρκώς από την εργασία τους επικαλούμενοι ασθένεια.
Ωστόσο, μερικοί εργοδότες διακατέχονται από θετικότερες αντιλήψεις για τα άτομα με αναπηρία, αφού πιστεύουν πως αυτά θα απουσιάζουν σπάνια από την εργασία τους (Piramanayagam & Seal, 2020). Σύμφωνα μάλιστα με τα ευρήματα της μελέτης των Chi & Qu (2003), οι εργοδότες δήλωσαν ότι οι απουσίες τους θα είναι λιγότερες συγκριτικά με τους εργαζομένους χωρίς αναπηρία, ενώ παράλληλα θεώρησαν πως σχεδόν πάντοτε θα έφταναν στην εργασία τους δίχως να αργήσουν. Η έγκαιρη άφιξη των ατόμων με αναπηρία στο εργασιακό περιβάλλον επιβεβαιώνεται και από μερικούς εργοδότες που έχουν συνεργαστεί επαγγελματικά μαζί τους, οι οποίοι ανέφεραν πως αυτά ποτέ δεν αργούσαν να φτάσουν στη δουλειά τους ακόμη και όταν επικρατούσαν δύσκολες καιρικές συνθήκες (Verulava & Bedianashvili, 2021; Hernandez et al., 2008).
Αναφορικά με την παρουσία των ατόμων με αναπηρία στον χώρο εργασίας, μεγάλη μερίδα εργοδοτών εκφράζει ιδιαίτερες ανησυχίες σχετικά με την παραγωγικότητά τους, η οποία σύμφωνα με τους Gustafsson et al. (2014), διαδραματίζει καίριο ρόλο στην πρόθεσή τους να τα προσλάβουν στην εταιρεία τους. Αρκετοί εργοδότες τείνουν να πιστεύουν πως τα άτομα με αναπηρία έχουν χαμηλή παραγωγικότητα (Piramanayagam & Seal, 2020; Ebuenyi et al., 2020; Chan et al., 2010; Morgan & Alexander, 2005), καθώς όπως υποστηρίζουν, εργάζονται με πιο αργό ρυθμό σε σύγκριση με τους μη έχοντες αναπηρία (Chi & Qu, 2003).
Όπως λοιπόν προκύπτει και από την πρόσφατη έρευνα των Goodman et al. (2024), οι ιδιαίτερα έντονες ανησυχίες που εκφράζονται από τους εργοδότες για την παραγωγικότητα των ατόμων με αναπηρία, λειτουργούν αποτρεπτικά στην πρόθεση τους να τα προσλάβουν στην επιχείρησή τους. Μάλιστα, για ορισμένους από αυτούς η χαμηλή παραγωγικότητα αποτελεί την κυριότερη αιτία που αποφεύγουν να συνεργαστούν μαζί τους επαγγελματικά (Mansour, 2009).
Ειδικότερα, αρκετοί δε φαίνονται ιδιαίτερα δραστήριοι στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, καθώς έχουν την πεποίθηση πως αυτά θα είναι λιγότερο παραγωγικά σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς αναπηρία (Lengnick-Hall et al., 2008). Παρομοίως σύμφωνα με την έρευνα των Kaye et al. (2011), οι εργοδότες ούτε προσλάμβαναν ούτε διατηρούσαν στην επιχείρησή τους τα άτομα αυτά, αφού θεωρούσαν ότι η ύπαρξη αναπηρίας μειώνει την παραγωγικότητα τους και ως εκ τούτου δεν θα είναι το ίδιο αποδοτικά συγκριτικά με τους υπόλοιπους εργαζομένους.
Ακόμη, διευθυντικά στελέχη και υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν στον τομέα της υγείας, της φιλοξενίας και του λιανικού εμπορίου εμφανιστήκαν προκατειλημμένοι απέναντι στα άτομα με αναπηρία δηλώνοντας πως εάν τα προσλάμβαναν θα μειωνόταν η παραγωγικότητα της επιχείρησής τους (Hernandez et al., 2008). Παράλληλα, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης των Gitonga et al. (2024), εργοδότες μικρομεσαίων επιχειρήσεων ανέφεραν πως αποθαρρύνονται από την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, αφού πιστεύουν ότι η χαμηλή παραγωγικότητά τους θα έχει αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο για την εταιρεία τους.
Ωστόσο, αναφορικά με την ποιότητα εργασίας που πρόκειται να παρέχει ένα άτομο με αναπηρία, παρόλο που ορισμένοι εργοδότες εκδηλώνουν κάποιες ανησυχίες, οι απόψεις τους φαίνεται να διίστανται. Από τη μία πλευρά λοιπόν, ορισμένοι εργοδότες ισχυρίζονται πως οι εργαζόμενοι με αναπηρία θα προσφέρουν εργασία χαμηλότερης ποιότητας σε σύγκριση με τους εργαζομένους χωρίς αναπηρία (Chi & Qu, 2003). Μάλιστα, σύμφωνα με τον Mansour (2009), αυτός είναι και ένας λόγος που πολλές φορές αρνούνται να προσλάβουν αυτά τα άτομα στην επιχείρησή τους. Από την αντίθετη πλευρά, όπως υποστηρίζεται από δύο πρόσφατες έρευνες οι εργοδότες αναφέρουν ότι τα άτομα με αναπηρία προσφέρουν εργασία υψηλής ποιότητας (Piramanayagam & Seal, 2020; Verulava & Bedianashvili, 2021). Σύμφωνα μάλιστα και με τα ευρήματα της μελέτης των Verulava & Bedianashvili (2021), η πεποίθηση αυτή υποστηρίχθηκε από την πλειονότητα των συμμετεχόντων, οι οποίοι δήλωσαν ότι συγκαταλέγουν τα άτομα αυτά ανάμεσα στους καλύτερους υπαλλήλους.
Επιπροσθέτως, πολλοί εργοδότες προβληματίζονται σχετικά με την επίβλεψη που θα χρειαστούν τα εργαζόμενα άτομα με αναπηρία κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Σύμφωνα λοιπόν με ορισμένες μελέτες, αρκετοί εξ’ αυτών πιστεύουν ότι εάν προχωρήσουν στην πρόσληψη ενός ατόμου με αναπηρία, αυτό θα χρειαστεί αυξημένη επίβλεψη και εποπτεία από τους υπόλοιπους υπαλλήλους ή τους προϊσταμένους της επιχείρησης τους (Abed et al., 2024; Piramanayagam & Seal, 2020; Chi & Qu, 2003). Συνεπώς, διακατέχονται από έντονη ανησυχία ως προς την απασχόληση τους, καθώς θεωρούν ότι σε περίπτωση που τα προσλάβουν θα δαπανηθεί πολύτιμος χρόνος για την επίβλεψη τους (Hernandez et al., 2008). Όπως μάλιστα επιβεβαιώνεται και από την μελέτη των Kaye et al. (2011), μεγάλο ποσοστό εργοδοτών αρνούνταν να συνεργαστούν επαγγελματικά με άτομα με αναπηρία, αφού ανησυχούσαν ιδιαίτερα για τον επιπρόσθετο χρόνο που θα έπρεπε να αφιερώνουν οι εργαζόμενοι της επιχείρησης τους προκειμένου να τα επιβλέπουν και να τα βοηθούν.
Μια ακόμη ανησυχία η οποία αναφέρεται συχνά από μερικούς εργοδότες αφορά την ασφάλεια των ατόμων με αναπηρία στον χώρο εργασίας (Zappella, 2015; Morgan & Alexander, 2005). Όπως υποστηρίζεται από την έρευνα του Kang (2013), οι εργοδότες εμφανίζονται διστακτικοί απέναντι στην πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, καθώς φαίνεται να προβληματίζονται ιδιαίτερα για ζητήματα ασφαλείας εντός του εργασιακού χώρου και συγκεκριμένα για τον κίνδυνο πρόκλησης ενός ατυχήματος. Μάλιστα, πολλοί φοβούνται ότι τα άτομα αυτά δε θα μπορούν να εκτελέσουν τα εργασιακά τους καθήκοντα με ασφάλεια και ενδεχομένως να θέσουν σε κίνδυνο ακόμη και τους συναδέλφους τους (Lengnick-Hall et al., 2008). Παρόμοια ήταν τα ευρήματα της έρευνας της Zappella (2015), όπου οι εργοδότες διακατέχονταν από την ανησυχία ότι ένα εργαζόμενο άτομο με αναπηρία μπορεί εύκολα να τραυματιστεί ή να διακινδυνεύσει ακόμη και την ασφάλεια των συναδέλφων του.
Εκτός από τις προαναφερθείσες, υπάρχουν και ορισμένες ακόμη ανησυχίες που εκφράζονται από κάποιους εργοδότες. Ειδικότερα, μερικοί διακατέχονται από φόβο για το άγνωστο, ο οποίος τους αποθαρρύνει σημαντικά από την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία (Ikutegbe et al., 2024; Lengnick-Hall et al., 2008). Επιπλέον, άλλοι φοβούνται ότι λόγω των υφισταμένων νομοθεσιών δεν θα μπορούν να απολύσουν ή να πειθαρχήσουν έναν εργαζόμενο με αναπηρία με αποτέλεσμα να απέχουν από την πρόσληψή τους (Goodman et al., 2024; Kaye et al., 2011).
Ακόμη, όπως υποστηρίζεται από την έρευνα των Beaton et al. (2012), οι εργοδότες δηλώνουν απροετοίμαστοι να προσλάβουν άτομα με αναπηρία, καθώς ανησυχούν ιδιαίτερα για την παρουσία τους στον εργασιακό χώρο. Πιο συγκεκριμένα τους απασχολεί η ύπαρξη ανομοιογένειας, αφού φοβούνται πως η διαφορετικότητα θα προκαλέσει προβλήματα στην επιχείρησή τους. Συνεπώς, πολλές φορές επιλέγουν να μην εξετάσουν τις αιτήσεις πρόσληψης που καταθέτουν τα άτομα με αναπηρία και δικαιολογούν την απόρριψη τους με το πρόσχημα ότι η απασχόλησή τους δεν ανήκει στις προτεραιότητες της εταιρείας (Beaton et al. 2012).