Διερεύνηση απόψεων ανώτερων Ιεραρχικά στελεχών επιχειρήσεων του Ιδιωτικού τομέα ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Νικόλαου Τάκη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

Αυγ 13, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διερεύνηση απόψεων ανώτερων Ιεραρχικά στελεχών επιχειρήσεων του Ιδιωτικού τομέα ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Νικόλαου Τάκη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

 

1.3.        Στάσεις και αντιλήψεις εργοδοτών ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία

 

Διαχρονικά έχει διαπιστωθεί από πληθώρα διεθνών ερευνών πως οι στάσεις των εργοδοτών αποτελούν σημαντικό παράγοντα που συχνά λειτουργεί ως τροχοπέδη στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με οπτική αναπηρία. Ειδικότερα, λόγω της στάσης που επιδεικνύουν αρκετοί εργοδότες προς τα άτομα με οπτική αναπηρία, δυσχεραίνεται τόσο η εύρεση όσο και η διατήρηση μιας θέσης εργασίας από αυτά (Makondo et al., 2024; Bashir et al., 2024; Steverson, 2020; Antonelli et al., 2018; Coffey et al., 2014; Gold et al., 2005; Crudden & McBroom, 1999; Kirchner et al., 1997). Μάλιστα, όπως αναφέρουν και ορισμένα άτομα με οπτική αναπηρία, η αρνητική στάση των εργοδοτών πολλές φορές καθιστά δύσκολη ακόμη και την αλλαγή ή την απόκτηση μιας νέας εργασίας (Crudden & McBroom, 1999).

Γενικότερα, οι εργοδότες εκφράζουν ελάχιστες πιθανότητες να απασχολήσουν στην επιχείρησή τους άτομα με οπτική αναπηρία (Gilbride et al., 2000), καθώς έχουν την τάση να εστιάζουν στην αναπηρία τους και να τα κρίνουν βάσει της εικόνας τους (Ibrahimkhil et al., 2021; Chhabra, 2021; Coffey et al., 2014). Συχνά λοιπόν διακατέχονται από αρνητικότητα και αμφιβολίες αναφορικά με την ικανότητά τους να εργάζονται (McDonnall & Antonelli, 2018; Leonard, 2002), αφού πιστεύουν πως αυτά είναι ανίκανα να πράξουν το οτιδήποτε (Chhabra, 2021). Ακόμη, θεωρούν ότι η πρόσληψη ενός ατόμου με οπτική αναπηρία θα είναι αρκετά πιο δαπανηρή για την επιχείρησή τους συγκριτικά με την πρόσληψη ενός ατόμου δίχως αναπηρία (Lynch, 2013). Συνεπώς, όταν οι εργοδότες ανακαλύπτουν την ύπαρξη οπτικής αναπηρίας, αυτή λειτουργεί ιδιαίτερα αρνητικά απέναντι στην πρόσληψή ενός ατόμου (Leonard, 2002).

Αρκετοί εργοδότες διακατέχονται από αρνητικά στερεότυπα για τα άτομα με οπτική αναπηρία, ώστε αυτά να εμφανίζουν εξαιρετικά περιορισμένες πιθανότητες να προσληφθούν σε μια επιχείρηση (Okonji et al., 2024). Σύμφωνα μάλιστα με τους Opoku et al. (2017), κανείς δεν είναι διατεθειμένος να συνεργαστεί μαζί τους επαγγελματικά, αφού πολλοί θεωρούν ότι είναι αδύνατο να εργαστούν. Όπως αναφέρουν και τα ίδια τα άτομα με οπτική αναπηρία, η προσπάθειά τους να αποκατασταθούν επαγγελματικά δυσχεραίνεται σημαντικά, καθώς κατά τη διαδικασία αναζήτησης εργασίας έρχονται αντιμέτωπα με τις προκαταλήψεις και τις αρνητικές αντιλήψεις των εργοδοτών, οι οποίοι αρνούνται να τα προσλάβουν στην επιχείρησή τους (Antonelli et al., 2018). Αξίζει να αναφερθεί πως ιδιαίτερα έντονες είναι οι προκαταλήψεις που υφίσταται ο γυναικείος πληθυσμός, αφού οι εργοδότες όχι μόνο δεν γνωρίζουν τι μπορεί να πετύχει μια γυναίκα με οπτική αναπηρία, αλλά ταυτόχρονα αρνούνται να προσφέρουν σε αυτές μέχρι και την ευκαιρία να αποδείξουν την αξία τους (Coffey et al., 2014). Ακόμη, σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται εμφανές ότι αρκετοί είναι απρόθυμοι να προσφέρουν σε ένα άτομο με οπτική αναπηρία μέχρι και την ευκαιρία να εργαστεί εθελοντικά (Crudden et al., 2024).

Όπως υποστηρίζεται από τη διεθνή βιβλιογραφία, η οπτική αναπηρία αντιμετωπίζεται ιδιαίτερα αρνητικά από τους εργοδότες. Ειδικότερα παρατηρείται ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία σε σύγκριση με όσους έχουν άλλου είδους αναπηρία, τείνουν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη απροθυμία από τους πιθανούς εργοδότες τους αναφορικά με την πρόσληψη στην επιχείρησή τους (Chhabra, 2021). Αρκετές μελέτες έχουν αναδείξει μάλιστα ότι η άνιση αντιμετώπιση που υφίστανται αυτά από πλευράς των εργοδοτών γίνεται ορατή τόσο σε αναπτυσσόμενα όσο ακόμη και στα πιο αναπτυγμένα κράτη ανά τον κόσμο.

Πιο συγκεκριμένα, εργοδότες που διατηρούσαν ισπανικές μικροεπιχειρήσεις στις Η.Π.Α. εξέφρασαν περισσότερη ανησυχία σχετικά με την απασχόληση ατόμων με οπτική αναπηρία συγκριτικά με τους έχοντες κώφωση, αναπτυξιακές αναπηρίες και ψυχικές διαταραχές (Chen et al., 2016). Επίσης, στη Νορβηγία η οποία θεωρείται μια εξίσου αναπτυγμένη χώρα, εμφανίστηκαν περισσότερο διατεθειμένοι να συνεργαστούν επαγγελματικά με κάποιον που εμφανίζει ψυχικές διαταραχές, κώφωση, κινητική ή νοητική αναπηρία παρά με ένα άτομο με οπτική αναπηρία (Berre, 2024). Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν και από την πρόσφατη έρευνα των Goodman et al. (2024), όταν ιδιοκτήτες και διευθυντές μικροεπιχειρήσεων στις Η.Π.Α. δηλώσαν εντονότερη απροθυμία να προσλάβουν στην επιχείρησή τους ένα άτομο με οπτική αναπηρία σε σύγκριση με άτομα τα οποία έχουν ψυχικές διαταραχές, κώφωση, νοητικές και σωματικές αναπηρίες. Μάλιστα, ενώ συνολικά οι επιχειρήσεις φάνηκαν ιδιαίτερα αρνητικές σε ενδεχόμενη πρόσληψη των ατόμων με οπτική αναπηρία, οι εργοδότες των επιχειρήσεων που καλύπτονταν από τον Αμερικανικό νόμο για τα εργασιακά δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (ADA), φάνηκαν προθυμότεροι να τα εντάξουν στο εργατικό τους δυναμικό (Goodman et al., 2024). Ακόμη, σύμφωνα με τους Gatchalian et al. (2014), ιδιοκτήτες, διευθυντές και υπεύθυνοι ανθρωπίνου δυναμικού εταιρειών που στεγάζονταν στις Φιλιππίνες προθυμοποιούνταν περισσότερο να συνάψουν επαγγελματική συνεργασία με κάποιον που εμφανίζει μαθησιακές δυσκολίες, κινητική αναπηρία ή κώφωση παρά με ένα άτομο με οπτική αναπηρία.

Οι προαναφερθείσες διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με οπτική αναπηρία γίνονται εξίσου εμφανείς και στην Ελλάδα. Ειδικότερα, τοπικοί εργοδότες που διατηρούσαν μικροεπιχειρήσεις λιανικού εμπορίου και παροχής υπηρεσιών σε ελληνικά νησιά, φάνηκαν περισσότερο αρνητικοί και απρόθυμοι να συνάψουν επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία σε σχέση με εκείνους που εμφανίζουν άλλες αναπηρίες όπως κώφωση, κινητική αναπηρία και σχιζοφρένεια, υπό την πεποίθηση ότι αυτά θα είναι λιγότερο παραγωγικά (Zissi et al., 2007).

Η άρνηση για πρόσληψη που εκδηλώνεται από μεγάλο αριθμό εργοδοτών γίνεται αντικείμενο αναφοράς και από τα ίδια τα άτομα με οπτική αναπηρία, τα οποία υποστηρίζουν πως εκείνοι εκφράζουν έντονες διακρίσεις απέναντί τους, δεδομένου ότι προτιμούν να προσλαμβάνουν άτομα με άλλες λιγότερο σοβαρές αναπηρίες (Bengisu et al., 2008). Οι ισχυρισμοί αυτοί επιβεβαιώνονται και από παρόχους επαγγελματικής αποκατάστασης, οι οποίοι πιστεύουν ότι σημαντικό ποσοστό των εργοδοτών με τους οποίους έρχονται σε επαφή, είναι περισσότερο ανοιχτοί στην πρόσληψη ενός ατόμου με οποιαδήποτε άλλη αναπηρία πέρα της οπτικής (McDonnall et al. 2013).

Συνεπώς, εξαιτίας της αρνητικής στάσης που τηρεί μεγάλος αριθμός εργοδοτών, η επιβίωση των ατόμων με οπτική αναπηρία καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη (Opoku et al., 2017), αφού αρκετά από αυτά παραμένουν άνεργα (Silverman et al., 2019). Επίσης, παρατηρείται ότι πολλά άτομα με οπτική αναπηρία αποθαρρύνονται και παύουν να αναζητούν εργασία είτε επειδή θεωρούν ότι θα έρθουν αντιμέτωπα με την προκατειλημμένη στάση των εργοδοτών (Silverman et al., 2019), είτε επειδή πιστεύουν πως εκείνοι δε θα επιλέξουν να τα προσλάβουν στην επιχείρησή τους (Leonard, 2002).

Οι διακρίσεις των εργοδοτών εις βάρος των ατόμων με οπτική αναπηρία μπορούν να γίνουν ορατές εξαρχής, από τον τρόπο δηλαδή που αυτοί δημοσιεύουν τις αγγελίες εργασίας για την επιχείρησή τους. Σύμφωνα λοιπόν με τους Niyisabwa & Emong (2024), οι εργοδότες αγνοούν και δε λαμβάνουν υπόψη τους τα άτομα με οπτική αναπηρία, καθώς δημοσιεύουν αγγελίες σε μέσα που δεν είναι προσβάσιμα σε αυτά, με αποτέλεσμα αρκετά να μην μπορούν να ενημερωθούν για τις διαθέσιμες θέσεις που υπάρχουν στην αγορά εργασίας.

Όσα άτομα με οπτική αναπηρία ενημερώνονται και καταθέτουν αίτηση για πρόσληψη σε μια επιχείρηση, έρχονται αντιμέτωπα με την αρνητική στάση των εργοδοτών, οι οποίοι συνηθίζουν να τα ρωτούν αν η κατάστασή τους τούς επιτρέπει να εργαστούν (Makondo et al., 2024). Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις τα χλευάζουν ισχυριζόμενοι ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις εργασίας γι’ αυτά στην επιχείρησή τους, και όχι μόνο αυτό αλλά τους συμπεριφέρονται τόσο υποτιμητικά προσφέροντάς τους ακόμη και χρήματα με σκοπό να εξασφαλίσουν τα προς το ζην (Opoku et al., 2017).

Η ενημέρωση των εργοδοτών σχετικά με την ύπαρξη ή μη οπτικής αναπηρίας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόθεσή τους να εξετάσουν την πρόσληψη ενός ατόμου. Όπως λοιπόν αναφέρουν οι Trezzini et al. (2021), τα άτομα με οπτική αναπηρία καλούνται να δώσουν συνέντευξη για μια θέση εργασίας συνήθως όταν η αναπηρία τους είναι άγνωστη στους εργοδότες. Ωστόσο, εάν αυτή γνωστοποιηθεί, ακόμη και μια συνέντευξη που έχει ήδη προγραμματιστεί είναι πολύ πιθανό να ακυρωθεί (Silverman et al., 2019).

Για αρκετά από τα άτομα που καλούνται για συνέντευξη, εκείνη λήγει σύντομα και άδοξα μόλις η οπτική τους αναπηρία γίνεται αντιληπτή από τους εργοδότες, οι οποίοι είτε με άμεσο είτε με έμμεσο τρόπο αρνούνται να τα προσλάβουν στην επιχείρησή τους (Chhabra, 2021). Μολονότι λοιπόν πολλές φορές αυτοί δεν αρνούνται ευθέως την πρόσληψή ενός ατόμου με οπτική αναπηρία, οι αρνητικές τους προθέσεις γίνονται εμφανείς από τον τρόπο που του μιλούν κατά τη διάρκεια της συνέντευξης (Crudden & Steverson, 2022). Έτσι, παρατηρείται πως πολλοί εργοδότες προσπαθώντας να αποκρύψουν την απροθυμία τους να συνεργαστούν μαζί τους επαγγελματικά, συνηθίζουν να εφευρίσκουν διάφορες δικαιολογίες, όπως για παράδειγμα ότι δεν διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα για τη συγκεκριμένη θέση, ενώ στην πραγματικότητα τα προσόντα τους είναι ακριβώς τα ίδια με τα άτομα που τελικά προσλαμβάνονται (Chhabra, 2021).

Ακόμη, ορισμένα άτομα κάνουν λόγο ότι κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων τους δέχονται έντονα αρνητικά και επικριτικά σχόλια εξαιτίας της οπτικής τους αναπηρίας (Silverman et al., 2019). Ενδεικτικά, ένα άτομο με οπτική αναπηρία ανέφερε πως αντιμετωπίστηκε με ειρωνικό και υποτιμητικό τρόπο από τον πιθανό εργοδότη του, ο οποίος το θεώρησε ανίκανο να εργαστεί συγκρίνοντας μάλιστα τις επιδόσεις του με εκείνες ενός βλέποντα εργαζομένου (Okonji et al., 2024). Αξίζει ωστόσο να επισημανθεί ότι υπήρξαν άτομα με οπτική αναπηρία τα οποία παρότι είχαν μια επιτυχημένη συνέντευξη, εν τέλει δεν προχώρησε ποτέ η διαδικασία προκειμένου να ολοκληρωθεί η πρόσληψή τους (Niyisabwa & Emong, 2024).

Παρά ταύτα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να σημειωθεί πως η αρνητική στάση των εργοδοτών εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και όταν τα άτομα με οπτική αναπηρία εντάσσονται στο εργατικό δυναμικό μιας επιχείρησης, με αποτέλεσμα να γίνεται δύσκολη μέχρι και η διατήρηση μιας θέσης εργασίας από αυτά. Σύμφωνα λοιπόν με πρόσφατη έρευνα των Crudden et al. (2024), σημαντικός αριθμός ατόμων με οπτική αναπηρία έχοντας εργασιακή εμπειρία πάνω από τρία χρόνια, αναγκάστηκε να παραιτηθεί και αποφάσισε να μην επιστρέψει ξανά στην εργασία του εξαιτίας των προκαταλήψεων και της συμπεριφοράς των εργοδοτών του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση ενός ατόμου με τύφλωση, το οποίο δήλωσε πως ο εργοδότης του το κατέκρινε για την εμφάνισή του και το πίεζε να παραιτηθεί, ισχυριζόμενος ότι αποτελεί βάρος για την επιχείρησή του (Crudden et al., 2024).

Επιπλέον, όπως προκύπτει από την έρευνα των Crudden & Steverson, (2022), ορισμένοι εργοδότες δεν είναι καθόλου υποστηρικτικοί απέναντί στους εργαζομένους με οπτική αναπηρία, καθώς απαγορεύουν στους υπαλλήλους της επιχείρησής τους να παρέχουν σε αυτούς οποιαδήποτε βοήθεια εν ώρα εργασίας. Υπάρχουν επίσης και εκείνοι που τους συμβουλεύουν να απευθύνονται για βοήθεια είτε σε συναδέλφους τους που είναι απασχολημένοι είτε σε ανειδίκευτα άτομα που προσφέρουν εθελοντική εργασία (Crudden & Steverson, 2022). Εκτός αυτού, μερικές φορές παρατηρείται πως οι εργοδότες αναθέτουν στα άτομα με οπτική αναπηρία ευκολότερα εργασιακά καθήκοντα ενώ παράλληλα προσπαθούν να τα εξωθήσουν σε παραίτηση μειώνοντας τις ώρες εργασίας τους (Crudden & Steverson, 2022).

Η απροθυμία των εργοδοτών να παρέχουν προσαρμογές και να εξοπλίσουν τον εργασιακό τους χώρο με διάφορα υποστηρικτικά μέσα, αναδεικνύει επίσης την αρνητική τους στάση έναντι των ατόμων με οπτική αναπηρία. Όπως λοιπόν προκύπτει από τα ευρήματα μελετών, οι εργοδότες συχνά αρνούνται την παροχή προσαρμογών και μέσων υποστηρικτικής τεχνολογίας που τους ζητούν τα άτομα αυτά, παρόλο που τους είναι εξαιρετικά χρήσιμα και απαραίτητα προκειμένου να μπορούν να εκτελούν τα εργασιακά τους καθήκοντα (Niyisabwa & Emong, 2024; Gupta et al., 2021; Argyropoulos & Papadimitriou, 2019; Silverman et al., 2019). Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι εργαζόμενα άτομα με οπτική αναπηρία απειλούνται μέχρι και με απόλυση, όταν ζητούν την παροχή προσαρμογών στον χώρο εργασίας επειδή δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις εργασιακές τους υποχρεώσεις (Konrad, 2018). Συνεπώς, αρκετά από αυτά αποθαρρύνονται και εν τέλει αποφεύγουν να αιτηθούν οποιουδήποτε είδους προσαρμογή από τους εργοδότες τους (Dong et al., 2017). Σε ορισμένες ακόμη περιπτώσεις παρατηρείται πως τα άτομα με οπτική αναπηρία εξαιτίας της αντιμετώπισής που δέχονται από τους εργοδότες τους είναι απρόθυμα να διατηρήσουν την εργασία τους. Όπως λοιπόν προκύπτει από την ερεύνα των Crudden et al. (2024), αρκετοί εργαζόμενοι με οπτική αναπηρία αποχώρησαν οικειοθελώς από την εργασία τους ή αποφάσισαν να μην εργαστούν ξανά λόγω των εργοδοτών τους, οι οποίοι δεν τους παρείχαν τα μέσα που χρειάζονταν για να εργαστούν.

Αρχικά, οι εργοδότες συχνά αρνούνται να παρέχουν στα άτομα με οπτική αναπηρία τα υποστηρικτικά μέσα που χρειάζονται για να εργαστούν προβάλλοντας ως κυριότερη δικαιολογία το αυξημένο τους κόστος (Crudden et al., 2024; Opoku et al., 2017). Αρκετοί λοιπόν είναι εκείνοι που εμφανίζονται αρνητικοί στην παροχή διαφόρων υποστηρικτικών μέσων, καθώς διακατέχονται από εσφαλμένες αντιλήψεις για το κόστος των προσαρμογών, υποστηρίζοντας ότι αυτές είναι αρκετά κοστοβόρες για την επιχείρησή τους, παρόλο που στην πραγματικότητα τα κόστη κυμαίνονται σε φυσιολογικά επίπεδα (Dong et al., 2017; Lynch, 2013). Η αρνητική τους στάση εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και όταν τα άτομα με οπτική αναπηρία αιτούνται χαμηλού κόστους ή καθόλου κοστοβόρες προσαρμογές, οι οποίες θα τους βοηθούν να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στις εργασιακές τους υποχρεώσεις (Ibrahimkhil et al., 2021). Ωστόσο σύμφωνα με την έρευνα των Gupta et al. (2021), υπάρχουν εργοδότες που πραγματοποιούν ορισμένες προσαρμογές οι οποίες είναι είτε οικονομικές είτε ανέξοδες για την επιχείρησή τους. Πιο συγκεκριμένα, αυτοί αρκούνται στην παροχή τροποποιημένου ωραρίου εργασίας, τροποποιήσεων του εργασιακού χώρου και εργασίας από το σπίτι ενώ αποφεύγουν να εξοπλίζουν την επιχείρησή τους με μέσα υποστηρικτικής τεχνολογίας όπως τεχνικά και επικοινωνιακά βοηθήματα αλλά και ηλεκτρονικούς υπολογιστές με ειδικό λογισμικό (Gupta et al., 2021).

Ακόμη, αρκετοί εργοδότες δεν προτίθενται να εξοπλίσουν το εργασιακό περιβάλλον με υποστηρικτικά μέσα λόγω της ανεπαρκούς τους γνώσης, δεδομένου ότι πολλοί εξ’ αυτών αγνοούν τα μέσα υποστηρικτικής τεχνολογίας που χρειάζονται τα άτομα με οπτική αναπηρία για να εργαστούν (Niyisabwa & Emong, 2024; Dong et al., 2017). Ορισμένοι μάλιστα θεωρούν ότι μια προσαρμογή αρκεί για να καλύψει όλες τους τις ανάγκες (Dong et al., 2017), συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων που εμφανίζουν άλλες μορφές αναπηρίας (Crudden & Steverson, 2022). Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθεί η περίπτωση ενός εργαζομένου ατόμου με νομική τύφλωση, το οποίο αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εργασία του, δεδομένου ότι ο εργοδότης του δεν γνώριζε τις προσαρμογές και τα μέσα που θα μπορούσαν να το βοηθήσουν ώστε να συνεχίσει να εργάζεται έπειτα από την επιδείνωση της όρασης του (Crudden & Steverson, 2022). Ακόμη, υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι δεν πραγματοποιούν προσαρμογές, διότι δεν είναι ενημερωμένοι για τις ισχύουσες νομοθεσίες που αφορούν τη χορήγησή τους (Dong et al., 2017).

Άξιο αναφοράς αποτελεί επίσης το γεγονός ότι η απόκτηση οπτικής αναπηρίας κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου που ήδη εργάζεται έχει αρνητικό αντίκτυπο για το επαγγελματικό του μέλλον, καθώς οδηγεί στη μεταβολή της υφιστάμενης σχέσης με τον εργοδότη του (Bassey et al., 2019). Σύμφωνα λοιπόν με τους Crudden & Steverson (2021), πολλά άτομα λόγω της επίκτητης οπτικής τους αναπηρίας δεν καταφέρνουν να διατηρήσουν την εργασία τους, αφού οι εργοδότες επιδεικνύουν ιδιαίτερα αρνητική στάση απέναντι τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση ενός ατόμου το οποίο ανέφερε ότι έπειτα από την απώλεια όρασης που είχε, η στάση του εργοδότη απέναντι του άλλαξε, με αποτέλεσμα να το απολύσει δίχως μάλιστα να του προσφέρει καμία βοήθεια ή υποστήριξη (Bassey et al., 2019).

Ένας παράγοντας που έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με οπτική αναπηρία, αποτελεί η ελλιπής ενημέρωση των εργοδοτών, η οποία συχνά γίνεται η αιτία που πολλά από αυτά ωθούνται στην ανεργία (Munemo & Tom, 2013). Αρκετοί λοιπόν είναι οι εργοδότες οι οποίοι εμφανίζονται ιδιαίτερα αρνητικοί ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία, επειδή οι γνώσεις που διαθέτουν γι’ αυτά είναι εξαιρετικά περιορισμένες (Ibrahimkhil et al., 2021; Coffey et al., 2014). Σύμφωνα μάλιστα και με τις αναφορές των ατόμων με οπτική αναπηρία, η ανεπαρκής ενημέρωση των εργοδοτών αποτελεί μείζον πρόβλημα το οποίο δυσχεραίνει σημαντικά το έργο της εύρεσης εργασίας (Leonard, 2002).

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με μαρτυρίες τόσο ανέργων όσο και εργαζομένων ατόμων με οπτική αναπηρία, η άγνοια των εργοδοτών αναφορικά με τις ικανότητες που αυτά διαθέτουν, σε συνδυασμό με τη λανθασμένη πεποίθησή τους ότι δεν είναι τόσο ικανά όσο εν τέλει είναι στην πραγματικότητα, λειτουργούν ανασταλτικά όχι μόνο στην εύρεση αλλά ακόμη και στη διατήρηση μιας εργασίας (La Grow & Daye, 2005). Όπως αναδεικνύεται και από την έρευνα των Wolffe & Spungin (2002), η έλλειψη ενημέρωσης για τις ικανότητές των ατόμων με οπτική αναπηρία είναι κάτι που παρατηρείται σε εργοδότες τόσο αναπτυγμένων όσο και αναπτυσσόμενων κρατών, με αποτέλεσμα η απόκτηση μιας εργασίας από αυτά να καθίσταται δύσκολη σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, μερικοί όντας παραπληροφορημένοι για τις δυνατότητες τους, εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με την ικανότητα τους να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τον εξοπλισμό που διαθέτει η επιχείρησή τους (Chhabra, 2021).

Ακόμη, όπως προκύπτει και από ορισμένες μελέτες, η γνώση των εργοδοτών αναφορικά με το πώς ένα άτομο με οπτική αναπηρία μπορεί να εκτελέσει διάφορες εργασίες μέσα σε μια επιχείρηση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της στάσης τους απέναντι στην πρόσληψή τους (McDonnall & Cmar, 2022; McDonnall & Crudden, 2018; McDonnall et al., 2015; McDonnall et al., 2014). Σύμφωνα λοιπόν με τους McDonnall et al. (2014), οι εργοδότες που έχουν ελλιπείς ή περιορισμένες γνώσεις σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο τα άτομα με οπτική αναπηρία δύνανται να φέρνουν εις πέρας κοινά εργασιακά καθήκοντα, είναι λιγότερο θετικοί απέναντι στην επαγγελματική συνεργασία μαζί τους σε σύγκριση με εκείνους που διαθέτουν περισσότερες γνώσεις. Άξιο αναφοράς αποτελεί το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι εργοδότες εξαιτίας της ελλιπούς ενημέρωσής τους, συνηθίζουν να θέτουν στα άτομα αυτά ερωτήσεις σχετικές με την ικανότητά τους να εκτελούν διάφορες εργασίες, με σκοπό να σιγουρευτούν για τις δυνατότητές που διαθέτουν (Leonard, 2002).

Εκτός από τις ελλιπείς τους γνώσεις για τις ικανότητες των ατόμων με οπτική αναπηρία, πολλοί εργοδότες αγνοούν επίσης τα επαγγέλματα τα οποία αυτά είναι ικανά να ασκήσουν (Munemo & Tom, 2013). Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, σημαντικός αριθμός ατόμων με οπτική αναπηρία δυσκολεύεται ιδιαίτερα να αποκτήσει μια εργασία και συνεπώς συχνά οδηγείται στην ανεργία (Munemo & Tom, 2013). Άξιο αναφοράς αποτελεί το γεγονός ότι σε χώρα χαμηλού εισοδήματος, παρόλο που το 55% των εργοδοτών εμφανίστηκαν θετικοί απέναντι στην πρόσληψη των ατόμων με οπτική αναπηρία, εν τέλει δεν γνώριζαν σε τι θέση και με ποια καθήκοντα θα μπορούσαν να τα απασχολήσουν στην επιχείρησή τους (Onabolu et al., 2018). Ακόμη, ορισμένοι υπεύθυνοι προσλήψεων δηλώνουν πως στις επιχειρήσεις τους υπάρχουν αρκετά περιορισμένες θέσεις στις οποίες θα μπορούσαν να εργαστούν αυτά τα άτομα (Lynch, 2013).

Ωστόσο, οι εργοδότες έχουν την τάση να πιστεύουν ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία δεν μπορούν να εργαστούν σε ιδιαίτερα υψηλές θέσεις, αλλά ότι είναι ικανά να απασχοληθούν κυρίως σε θέσεις εργασίας χαμηλού κύρους, με περιορισμένες απαιτήσεις και ελάχιστες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους Bengisu et al. (2008), αυτοί θεωρούν ότι η απασχόληση στη θέση του τηλεφωνητή τους ταιριάζει απόλυτα, τονίζοντας παράλληλα ότι αποτελεί γι’ αυτά την καταλληλότερη επαγγελματική επιλογή. Επιπλέον, άλλοι αναφέρουν ότι ένα άτομο με οπτική αναπηρία μπορεί να εργαστεί κυρίως ως γραμματέας, πτηνοτρόφος, χειριστής ηλεκτρονικού υπολογιστή ή να απασχοληθεί στον τομέα της εκπαίδευσης (Onabolu et al., 2018). Παρόλα αυτά, όπως αναδεικνύεται σε παλαιότερη έρευνα των Crudden & McBroom (1999), ορισμένοι εργοδότες πιστεύουν ότι θα είναι δύσκολο για τα άτομα με οπτική αναπηρία να ανταπεξέλθουν στα καθήκοντα ενός εκπαιδευτικού.

Έτσι λοιπόν, οι εργοδότες εξαιτίας της άγνοιας και των πεποιθήσεων τους για τα επαγγέλματα που είναι ικανά να εκτελέσουν τα άτομα με οπτική αναπηρία, συνηθίζουν να προσφέρουν σε αυτά θέσεις εργασίας χαμηλού κύρους, με χαμηλές χρηματικές απολαβές και δίχως ευκαιρίες προαγωγής (Bengisu et al., 2008). Μάλιστα, όπως αναφέρουν και μερικά άτομα, ορισμένοι τα προσλαμβάνουν σε θέσεις οι οποίες δε συνάδουν με τις ικανότητες και το μορφωτικό τους επίπεδο (Bengisu et al., 2008). Ακόμη, οι εργοδότες συνηθίζουν να αναθέτουν στα άτομα αυτά και ιδιαίτερα σε εκείνα που εμφανίζουν σοβαρή οπτική αναπηρία ευκολότερα εργασιακά καθήκοντα, επειδή θεωρούν ότι δε θα καταφέρουν να ανταπεξέλθουν σε περισσότερο απαιτητικά (Crudden & Steverson, 2022). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν εργοδότες μικροεπιχειρήσεων, οι οποίοι προτιμούν να απασχολήσουν ένα άτομο με οπτική αναπηρία σε θέσεις εξυπηρέτησης πελατών παρά σε θέσεις που σχετίζονται με την αρχειοθέτηση (Chen et al., 2016).

Επιπροσθέτως, όσον αφορά την έλλειψη γνώσεων από μεριάς των εργοδοτών αξίζει ιδιαίτερα να αναφερθεί ότι αρκετοί εξ’ αυτών αποφεύγουν να προσλάβουν άτομα με οπτική αναπηρία δεδομένου ότι αγνοούν τους νόμους και τις διατάξεις που σχετίζονται με την εργασιακή απασχόληση των ατόμων με αναπηρία (Ibrahimkhil et al., 2021).

Η αρνητική στάση των εργοδοτών ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία, πολλές φορές συνδέεται και με την ανησυχία τους για προβλήματα που ενδεχομένως να προκύψουν εντός του εργασιακού περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τους Coffey et al. (2014), οι εργοδότες φαίνεται να τρέφουν ιδιαίτερες ανησυχίες για την υγεία και για την ασφάλεια των ατόμων με οπτική αναπηρία κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Αρκετοί λοιπόν είναι εκείνοι οι οποίοι ανησυχούν για τον κίνδυνο πρόκλησης ατυχημάτων (Munemo & Tom, 2013), καθώς όπως υποστηρίζουν ορισμένοι χώροι εργασίας στις επιχειρήσεις τους είναι εξοπλισμένοι με πολλά επικίνδυνα μηχανήματα (Makondo et al., 2024). Αυτή η ανησυχία τους επιβεβαιώνεται και από τα ίδια τα άτομα με οπτική αναπηρία, τα οποία αναφέρουν ότι δυσκολεύονται αρκετά να τους πείσουν ότι μπορούν να εργαστούν με ασφάλεια παρόλο που ποτέ στο παρελθόν δεν έχουν προκαλέσει κάποιο ατύχημα (Crudden & McBroom, 1999).

Ακόμη, ορισμένοι εργοδότες διακατέχονται από εξαιρετικά αρνητική στάση απέναντι στην πρόσληψή των ατόμων με οπτική αναπηρία, αφού ανησυχούν πως η παρουσία τους στον χώρο εργασίας θα απομακρύνει αρκετούς πελάτες, γεγονός που θα έχει αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο για την επιχείρησή τους (Eckhaus & Krisi, 2022). Επιπροσθέτως, άλλοι εργοδότες θεωρούν ότι η παρουσία ενός ατόμου με οπτική αναπηρία στο εργατικό δυναμικό μιας επιχείρησης θα αποτελέσει πρόβλημα για τους υπόλοιπους υπαλλήλους τους, καθώς όπως υποστηρίζεται από την έρευνα των Makondo et al. (2024), εκείνοι θα δυσκολεύονται να παραμένουν προσηλωμένοι στην εργασία τους, δεδομένου ότι θα χρειάζεται να του παρέχουν κάποια περιστασιακή βοήθεια.

Η παραγωγικότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία είναι κάτι το οποίο προβληματίζει εξίσου πολλούς εργοδότες, οι οποίοι συχνά ισχυρίζονται πως αυτή βρίσκεται σε αρκετά χαμηλά επίπεδα. (Opoku et al., 2017; Zissi et al., 2007). Με βάση λοιπόν την πρόσφατη έρευνα των Makondo et al. (2024), οι εργοδότες έχουν την πεποίθηση ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία δεν μπορούν να συνεισφέρουν μέσα σε μια επιχείρηση, αφού όπως αναφέρουν χρειάζονται αυξημένη επίβλεψη και υποστήριξη κατά τη διάρκεια της εργασίας τους, τονίζοντας παράλληλα ότι η πρόσληψή τους θα επιφέρει αρκετά προβλήματα στο εργασιακό περιβάλλον. Ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν πως θα χρειαστεί η παροχή αυξημένης επίβλεψης, διότι όπως αναφέρουν μόνα τους αδυνατούν να φέρουν εις πέρας ακόμη και απλά εργασιακά καθήκοντα (Makondo et al., 2024). Ωστόσο, όπως αποδεικνύεται από την έρευνα των Munemo & Tom (2013), το μεγαλύτερο ποσοστό των εργοδοτών υποστήριξε ότι τα εργαζόμενα άτομα με οπτική αναπηρία εμφανίζουν καλά επίπεδα παραγωγικότητας τα οποία μπορούν να συγκριθούν με εκείνα των βλεπόντων συναδέλφων τους.

Ένα ακόμη ζήτημα που φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τους εργοδότες σχετίζεται με τη μετακίνηση των ατόμων με οπτική αναπηρία (Okonji et al., 2024). Πολλοί λοιπόν διστάζουν να προσλάβουν άτομα με οπτική αναπηρία στην επιχείρησή τους, επειδή ανησυχούν για τη μετακίνηση τους προς και από τον χώρο εργασίας τους (Wolffe, 1999). Ειδικότερα φαίνεται ότι προβληματίζονται ιδιαίτερα με την ικανότητα τους να προσέρχονται εγκαίρως στον εργασιακό χώρο, αφού δεδομένου ότι η κατάστασή τους δεν τους επιτρέπει να οδηγούν, αυτά είναι αναγκασμένα να μετακινούνται είτε με τη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς είτε με κάποιο άλλο άτομο που οδηγεί (Wolffe, 1999).

Σύμφωνα με την Wolffe (1999), o παραπάνω προβληματισμός φάνηκε να απασχολεί τους εργοδότες ανεξάρτητα από την περιοχή που αυτοί κατοικούν. Πιο συγκεκριμένα, όσοι κατοικούσαν σε αγροτικές περιοχές όπου η πρόσβαση σε μέσα μετακίνησης είναι περιορισμένη, θεωρούσαν πως τα άτομα με οπτική αναπηρία δε θα μπορούν να προσέρχονται στη δουλειά τους, καθώς περιορίζονται από την ανικανότητά τους να οδηγούν (Wolffe, 1999). Ακόμη, οι εργοδότες που ζούσαν σε μεγάλα αστικά κέντρα στα οποία υπάρχει πληθώρα διαθέσιμων μεταφορικών μέσων, προβληματίζονταν σχετικά με τον τρόπο που ένα άτομο με οπτική αναπηρία θα μπορεί να διαβάσει μόνο του το πρόγραμμα των δρομολογίων, να επιβιβαστεί και να αποβιβαστεί από το μέσο με το οποίο θα επιλέξει να μετακινηθεί, ώστε τελικά να φτάσει στον εργασιακό του χώρο (Wolffe, 1999).

Επιπλέον, η αδυναμία των ατόμων με οπτική αναπηρία να οδηγούν εγείρει νέες ανησυχίες στους εργοδότες (Wolffe, 1999). Αυτοί λοιπόν, φαίνονται διστακτικοί απέναντι στην πρόσληψή τους, αφού θεωρούν ότι θα είναι αδύνατο για αυτά να εργαστούν εκτός εργασιακού ωραρίου προσφέροντας υπερωρίες (Okonji et al., 2024; Wolffe, 1999), ή ακόμη να προσέλθουν έκτακτα στον χώρο εργασίας για να καλύψουν τους απόντες συναδέλφους τους (Wolffe, 1999).

Εκτός από την ικανότητα μετακίνησης, μερικοί εργοδότες ανησυχούν και για την κινητική ικανότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία. Δεδομένου λοιπόν ότι υπάρχουν χώροι εργασίας που απαιτούν υψηλά επίπεδα κινητικότητας από μεριάς εργαζομένων (Makondo et al., 2024), σε ορισμένες περιπτώσεις, η άγνοιά των εργοδοτών για τις δεξιότητες κινητικότητας αυτών των ατόμων (Konrad, 2018; Munemo & Tom, 2013), σε συνδυασμό με την πεποίθησή τους ότι αυτές βρίσκονται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα (Makondo et al., 2024), κάνουν δυσκολότερο το έργο της πρόσληψής τους.

Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των ερευνών έχει αναδείξει πως οι εργοδότες συνηθίζουν να διακατέχονται από ιδιαίτερα αρνητικές στάσεις ως προς την επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία, υπάρχουν ελάχιστες μελέτες όπου αυτοί φαίνονται κάπως ανοιχτοί απέναντι στην πρόσληψή τους.

Όπως λοιπόν υποστηρίζεται από μερικές έρευνες, ορισμένοι εργοδότες δεν είναι ούτε πολύ αρνητικοί αλλά ούτε και πολύ θετικοί ως προς την πρόσληψη των ατόμων με οπτική αναπηρία, αλλά τηρούν μια ουδέτερη προς ελαφρώς θετική στάση (McDonnall & Cmar, 2022; McDonnall & Antonelli, 2019; McDonnall & Crudden, 2018; McDonnall, 2018; McDonnall, 2017; McDonnall et al., 2015; McDonnall, 2014). Μάλιστα, τα ευρήματα ορισμένων από αυτές τις μελέτες ανέδειξαν πως εκείνοι που έχουν συνεργαστεί επαγγελματικά με άτομα με οπτική αναπηρία στο παρελθόν είναι πρόθυμοι να τα επαναπροσλάβουν και στο μέλλον (McDonnall & Cmar, 2022; McDonnall et al., 2015; McDonnall, 2014). Όπως υποστηρίζεται και από την έρευνα της McDonnall (2014), αυτοί σε σύγκριση με τους εργοδότες που δεν έχουν προηγούμενη εργασιακή εμπειρία με άτομα με οπτική αναπηρία, φαίνονται αρκετά πιο διατεθειμένοι να τα εντάξουν στη εταιρεία τους. Επιπλέον, παρατηρήθηκε πως οι έχοντες προσωπική σχέση με άτομα με οπτική αναπηρία, εξέφρασαν θετικότερη στάση απέναντι στην πρόσληψή τους (McDonnall & Cmar, 2022; McDonnall & Antonelli, 2019).

Όσον αφορά τη διερεύνηση της στάσης των εργοδοτών απέναντι στην απασχόληση των ατόμων με οπτική αναπηρία στην Ελλάδα, οι μελέτες που έχουν διεξαχθεί είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Όπως υποστηρίζεται από τη μελέτη των Papakonstantinou & Papadopoulos (2020), εργοδότες ιδιωτικών επιχειρήσεων γενικότερα εξέφρασαν ουδέτερη και αρνητική στάση απέναντι στην απασχόληση ατόμων με οπτική αναπηρία, παρόλο που αρκετοί από αυτούς δήλωσαν διατεθειμένοι να ενεργήσουν με σκοπό να διευκολύνουν την εργασιακή τους ένταξη. Πιο συγκεκριμένα, οι περισσότεροι εργοδότες δήλωσαν ουδέτεροι στην πρόσληψη αυτών των ατόμων και προθυμότεροι να τα απασχολήσουν σε θέσεις εργασίας μειωμένου ωραρίου, ενώ ταυτόχρονα εμφανίστηκαν περισσότερο θετικοί στην προσφορά εθελοντικής εργασίας. Μάλιστα, αξίζει να αναφερθεί πως το ½ εξ’ αυτών φάνηκαν διατεθειμένοι να προσλάβουν ένα άτομο με οπτική αναπηρία έπειτα από ενδεχόμενη κρατική επιχορήγηση ή φοροαπαλλαγή. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι παρόλο που πολλοί δήλωσαν θετικοί να συμμετέχουν σε προγράμματα και σεμινάρια προκειμένου να ενημερωθούν για την εργασιακή ένταξη και τη δημιουργία κατάλληλων υποδομών για τα άτομα με οπτική αναπηρία στον χώρο εργασίας, έδειξαν ουδέτερη στάση ως προς την απασχόλησή τους έπειτα από ενημερωτικό πρόγραμμα. Επιπροσθέτως, αρκετοί εμφανίστηκαν αρνητικοί, εκφράζοντας ανησυχίες για τις αντιδράσεις των πελατών και των εργαζομένων της επιχείρησης τους στο ενδεχόμενο να τα προσλάβουν (Papakonstantinou & Papadopoulos, 2020).

Σε παρόμοια έρευνα που διεξήχθη από τους ίδιους ερευνητές, εργοδότες και υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού ελληνικών ιδιωτικών επιχειρήσεων, ενώ αρχικά εξέφρασαν αρνητική στάση απέναντι στην επαγγελματική συνεργασία με άτομα με οπτική αναπηρία, έπειτα από τη συμμετοχή τους σε σχετικό ενημερωτικό πρόγραμμα εκδήλωσαν περισσότερη προθυμία να τα προσλάβουν και να προσφέρουν σε αυτά ίσες ευκαιρίες με τους υπολοίπους εργαζομένους προκειμένου να εξελιχτούν επαγγελματικά (Papakonstantinou & Papadopoulos, 2017). Μάλιστα, η πλειονότητα αυτών δήλωσαν διατεθειμένοι να τους προσφέρουν και την ευκαιρία προκειμένου να εργαστούν εθελοντικά. Επιπροσθέτως, οι εργοδότες και οι υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού εμφανίστηκαν προθυμότεροι να προχωρήσουν σε ενέργειες με σκοπό να υποστηρίξουν την ένταξη των ατόμων με οπτική αναπηρία στην αγορά εργασίας μέσα από τη συμμετοχή τους σε ενημερωτικά σεμινάρια αλλά και σε χρηματοδοτούμενα προγράμματα που σχετίζονται με την εργασιακή ένταξη και τη δημιουργία υποδομών στον χώρο εργασίας (Papakonstantinou & Papadopoulos, 2017).

Έπειτα λοιπόν από ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, διαπιστώθηκε πως οι μελέτες που ερευνούν τη στάση των εργοδοτών απέναντι στην πρόσληψη των ατόμων με οπτική αναπηρία στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Επιπλέον, λίγες έρευνες εξετάζουν τις απόψεις των ανώτερων στελεχών ιδιωτικών επιχειρήσεων ως προς την πρόθεσή τους να συνεργαστούν επαγγελματικά με άτομα με οπτική αναπηρία. Συνεπώς, με βάση το γεγονός ότι διεθνώς οι στάσεις και οι αντιλήψεις των εργοδοτών αποτελούν σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με οπτική αναπηρία, η διερεύνηση των απόψεων που διατηρούν όσοι κατέχουν ανώτερες ιεραρχικά θέσεις σε ελληνικές ιδιωτικές επιχειρήσεις ως προς τη σύναψη επαγγελματικής συνεργασίας με άτομα με οπτική αναπηρία είναι καίριας σημασίας. Ακόμη, για τη διερεύνηση των απόψεων των ανώτερων ιεραρχικά στελεχών είναι σημαντικό να εξεταστούν η προηγούμενη επαφή τους με άτομα με οπτική αναπηρία, καθώς και το γνωστικό τους επίπεδο για τις εργασιακές ικανότητες των ατόμων με οπτική αναπηρία, αφού όπως έχει αποδειχθεί από αρκετές μελέτες οι συγκεκριμένες παράμετροι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των στάσεων των εργοδοτών απέναντι στην πρόσληψη αυτών των ατόμων.

Μετάβαση στο περιεχόμενο