Διερεύνηση ανησυχιών και προτεραιοτήτων των οικογενειών με βρέφη και νήπια με οπτική και πολλαπλή αναπηρία μέσω του “Routines – Based Interview” – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Άννας Μήλιου – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 27ο
4.2 Συμπεράσματα
Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να διερευνηθούν οι ανησυχίες και οι προτεραιότητες των οικογενειών με παιδιά με οπτική και πολλαπλή διαταραχή καθώς και να αξιολογηθούν περιγραφικά οι ρουτίνες του παιδιού και της οικογένειας που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα της οικογένειας, χρησιμοποιώντας το εργαλείο RBI. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν, έπειτα από τη θεματική ανάλυση των ευρημάτων, απαντούν στα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν από την αρχή της έρευνας.
Αναφορικά με το πρώτο ερευνητικό ερώτημα “Ποιες είναι οι ανησυχίες των οικογενειών που προκύπτουν από τη συζήτηση για τις καθημερινές ρουτίνες μέσω του RBI;” και το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα “Ποιες είναι οι προτεραιότητες των οικογενειών που προκύπτουν από τη συζήτηση μέσω του RBI;” τα θέματα που προέκυψαν ήταν η υγεία του παιδιού, η επικοινωνία με το παιδί, η σχέση με τα αδέλφια και το άγχος των μητέρων για τον αποχωρισμό σε σχέση με την επανέναρξη της επαγγελματικής τους εργασίας. Τα θέματα αναφέρονται ταυτόχρονα στις ανησυχίες και στις προτεραιότητες των οικογενειών καθώς φάνηκαν να είναι κοινές.
Η υγεία των παιδιών αποτελεί κοινή ανησυχία και προτεραιότητα για τις οικογένειες που συμμετείχαν στη μελέτη. Πολλές οικογένειες ανέφεραν τη συχνή νοσηλεία των παιδιών τους λόγω συχνών λοιμώξεων, ενώ οι περισσότερες εξ αυτών είχαν άσχημες εμπειρίες από το νοσοκομείο. Μία μητέρα διέκοψε τις συνεδρίες φυσιοθεραπείας λόγω έλλειψης μέτρων προστασίας από το προσωπικό. Ανησυχία προέκυψε και για την απορρύθμιση κατά τη διάρκεια της νοσηλείας, ενώ δύο οικογένειες φοβούνται για τη ζωή των παιδιών τους λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας. Τέλος, όλες οι οικογένειες αντιμετωπίζουν το θέμα των επιληπτικών κρίσεων και νιώθουν έντονη ανησυχία για την πορεία της θεραπείας των παιδιών τους. Συνολικά, προκύπτει μια εικόνα αγωνίας και ανησυχίας για την υγεία των παιδιών από τις οικογένειες.
Η επικοινωνία με το παιδί αποτελεί σημαντική ανησυχία για πολλές οικογένειες που συμμετείχαν στη μελέτη. Μερικές μητέρες αναφέρουν δυσκολίες στο να αντιληφθούν τα συναισθήματα του παιδιού τους λόγω έλλειψης λόγου και αντιδράσεων. Άλλες ανησυχούν για την έλλειψη του χαμόγελου στο παιδί τους ή τη μειωμένη του αντίληψή για την περιβάλλουσα πραγματικότητα. Υπάρχει επίσης μεγάλο άγχος για την εξέλιξη της γλωσσικής επικοινωνίας. Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι μητέρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να αντιληφθούν πλήρως τις ανάγκες και τα συναισθήματα των παιδιών τους λόγω των επικοινωνιακών προκλήσεων.
Η σχέση με τα αδέλφια, επίσης, αποτελεί μία ανησυχία για πολλές οικογένειες καθώς η δυσκολία στην εξήγηση της κατάστασης του αδελφού τους συχνά προκαλεί άγχος στους γονείς. Η σύγκριση μεταξύ των αδελφών και η αναπόφευκτη αίσθηση ότι το παιδί με αναπηρία θα μείνει πίσω προκαλεί επίσης ανησυχία. Επιπλέον, οι γονείς είναι ανήσυχοι για την αμοιβαία σχέση των αδελφών, καθώς το παιδί με αναπηρία συχνά απορροφά πολύ από τον χρόνο και την προσοχή της οικογένειας.
Το άγχος των μητέρων σχετικά με τον αποχωρισμό των παιδιών τους σε σχέση με την επανέναρξη της επαγγελματικής τους εργασίας είναι έντονο. Οι περισσότερες αντιμετωπίζουν δυσκολίες να βρουν αξιόπιστη φροντίδα για τα παιδιά τους και αναγκάζονται να αναβάλουν τις εργασιακές τους υποχρεώσεις. Παράλληλα, ανησυχίες εκφράζονται και για την ποιότητα της φροντίδας που θα λάβουν τα παιδιά όσο οι μητέρες εργάζονται, κυρίως όσον αφορά τη σωστή διαχείριση των ιατρικών αναγκών τους. Αυτή η κατάσταση οδηγεί πολλές μητέρες σε αναβολή των σχεδίων τους για επανένταξη στην εργασία.
Στον δεύτερο άξονα, απαντήθηκε το τρίτο ερευνητικό ερώτημα “Πώς είναι η καθημερινότητα των οικογενειών και πώς αυτές προσαρμόζονται διατηρώντας τις καθημερινές ρουτίνες έχοντας αυτές τις ανησυχίες και προτεραιότητες;”. Οι ρουτίνες που φάνηκε να δυσκολεύουν περισσότερο τις οικογένειες ήταν οι ρουτίνες του ταΐσματος, του ελεύθερου χρόνου, του ύπνου και του μπάνιου, όπου προέκυψαν αρκετές ανησυχίες και προβλήματα.
Η ρουτίνα του ταΐσματος αποτελεί μία από τις πιο δύσκολες καθημερινές δραστηριότητες για πολλές οικογένειες σύμφωνα με την έρευνα. Οι ανησυχίες τους εστιάζονται στον μεγάλο χρόνο που απαιτείται για το τάισμα και στη δυσκολία του παιδιού να φάει. Λόγω των αναπηριών και των νευρολογικών προβλημάτων πολλά παιδιά αντιμετωπίζουν προβλήματα μάσησης και κατάποσης. Οι οικογένειες αφιερώνουν πολύ χρόνο στην προετοιμασία του φαγητού, ειδικότερα όταν τα παιδιά χρειάζεται να ακολουθήσουν συγκεκριμένη διατροφή λόγω των νευρολογικών προβλημάτων, και αγχώνονται όταν χρειάζεται να βγουν εκτός προγράμματος. Προσπαθούν να διατηρήσουν την καθημερινότητα του παιδιού, αλλά αλλαγές στις προγραμματισμένες θεραπείες μπορεί να δυσκολέψουν αυτήν τη διαδικασία. Προβλήματα όπως οι συχνοί εμέτοι και η απόρριψη του φαγητού από το παιδί προκαλούν άγχος στις οικογένειες, καθιστώντας το τάισμα μία δύσκολη καθημερινή πραγματικότητα. Επιπλέον, οι κινητικές αναπηρίες των παιδιών καθιστούν τη διαδικασία πιο απαιτητική.
Όλες οι οικογένειες ανέφεραν ότι αντιμετωπίζουν έλλειψη ελεύθερου χρόνου για τον εαυτό τους, με τη βαθμολογία που έδωσαν σε αυτήν τη ρουτίνα να μην ξεπερνά το 3. Οι γονείς εκμεταλλεύονται τον ελεύθερο χρόνο κατά τη διάρκεια του ύπνου του παιδιού ή κατά τη διάρκεια των θεραπειών του. Ωστόσο, αυτό δεν είναι πάντα επαρκές, με πολλούς γονείς να επιθυμούν χρόνο για τον εαυτό τους ή και για διακοπές. Ορισμένοι εκφράζουν την επιθυμία να μπορούν τα παιδιά τους να απασχολούνται αυτόνομα για λίγο, ενώ άλλοι προτείνουν τη μεταφορά των θεραπειών στο σπίτι για εξοικονόμηση χρόνου. Παράλληλα, η βοήθεια από τους συντρόφους ή την οικογένεια είναι πολύτιμη, αλλά η εκτίμηση του ελεύθερου χρόνου παραμένει περιορισμένη λόγω των απαιτήσεων της φροντίδας του παιδιού και των καθηκόντων στο σπίτι.
Οι γονείς αντιμετωπίζουν ποικίλες δυσκολίες και ανησυχίες σχετικά με τον ύπνο των παιδιών τους. Ορισμένες μητέρες αισθάνονται ανασφάλεια να αφήσουν τα παιδιά τους να κοιμηθούν μόνα τους ή σε άλλα δωμάτια, φοβούμενοι πιθανά προβλήματα, όπως οι επιληπτικές κρίσεις. Έτσι, επιλέγουν να κοιμούνται μαζί με το παιδί τους στο ίδιο δωμάτιο για να μπορούν να ανταποκριθούν γρήγορα στις ανάγκες του. Ωστόσο, οι ίδιες και οι σύζυγοι τους αναφέρουν ότι αισθάνονται μοναξιά και δεν τους αρέσει να κοιμούνται σε ξεχωριστούς χώρους. Άλλοι γονείς πάλι αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω των συνεχών αφυπνίσεων κατά τη διάρκεια της νύχτας λόγω των αναγκών του παιδιού τους. Η ανάγκη για προσοχή και φροντίδα κατά τη διάρκεια της νύχτας επηρεάζει την καθημερινή ζωή των γονέων λόγω της έλλειψης ύπνου. Πέντε μητέρες δήλωσαν ότι δεν μπορούν να αφήσουν τα παιδιά
τους να κοιμηθούν σε άλλο μέρος εκτός από το σπίτι τους, καθώς ανησυχούν για την ασφάλεια και τη φροντίδα τους. Οι προσαρμογές που κάνουν οι οικογένειες στη ρουτίνα του ύπνου έχουν σχέση με διάφορες τεχνικές, όπως η χρήση κούνιας, ήρεμης μουσικής και με την ενίσχυση της αίσθησης ασφάλειας του παιδιού τους με διάφορους τρόπους, όπως παρέχοντας αντικείμενα αγκαλιάς ή δημιουργώντας ένα άνετο και οικείο περιβάλλον ύπνου.
Η ρουτίνα του μπάνιου προκαλεί δυσκολίες σε πολλές οικογένειες λόγω διάφορων προβλημάτων. Ορισμένες αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω της ανικανότητας των παιδιών να στηρίξουν τον κορμό τους, ενώ άλλες λόγω της αντίδρασης των παιδιών στην διαδικασία του μπάνιου. Υπάρχουν επίσης οικογένειες που αντιμετωπίζουν ιατρικά προβλήματα που δυσκολεύουν τη διαδικασία του μπάνιου, όπως η τοποθέτηση καθετήρα στο παιδί. Τα παιδιά συχνά εκδηλώνουν αντιδράσεις κατά τη διάρκεια του μπάνιου, καθιστώντας τη διαδικασία κουραστική για τους γονείς ψυχολογικά και σωματικά.Ορισμένες οικογένειες αναφέρουν ότι απαιτείται η παρουσία δύο ατόμων κατά τη διαδικασία του μπάνιου, ενώ μια μητέρα αναφέρει ότι κάνει το μπάνιο του παιδιού κρατώντας το αγκαλιά σε όρθια θέση, καθώς αυτό είναι ο μόνος τρόπος που το παιδί είναι ήρεμο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Μερικές οικογένειες δοκιμάζουν διάφορες μεθόδους όπως θερμοκρασία νερού, παιχνίδια, μουσική, ή χρήση καθισμάτων, προκειμένου να διευκολύνουν τη διαδικασία του μπάνιου.