ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» – Μέρος 20ο
6.4 Υποστηρικτική τεχνολογία στους χώρους εργασίας
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η υποστηρικτική τεχνολογία μέσα από τη χρήση βοηθητικών προϊόντων έχει ως κύριο σκοπό τη διατήρηση ή τη βελτίωση και την ανεξαρτησία ενός ατόμου, προάγοντας με αυτόν τον τρόπο την ευημερία του. Μέσω των υποστηρικτικών συσκευών επιτρέπεται στα άτομα να έχουν μια παραγωγική ζωή και να είναι ενεργά μέλη στην εκπαίδευση, την αγορά εργασίας και την πολιτική ζωή. Μερικά από τα βοηθητικά προϊόντα αφορούν τα βοηθήματα ακοής και τα αναπηρικά καροτσάκια, όπως και πολλές άλλες συσκευές. Αυτά τα προϊόντα έρχονται να μειώσουν τις επιπτώσεις δευτερογενών καταστάσεων υγείας και με τη χρήση αυτών παρουσιάζεται αντίκτυπος τόσο στην ανάπτυξη της κοινότητας όσο και στην οικονομική ανάπτυξη.
Στις 25 Οκτωβρίου 2004 υπεγράφη ο νόμος που αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης σε υποστηρικτικές τεχνολογίες των ατόμων με αναπηρία όπου διασφαλίζει την πηγή χρηματοδότησης για την παροχή υποστηρικτικής τεχνολογίας. Σκοπός του νόμου είναι η παροχή υποστηρικτικής τεχνολογίας στα άτομα με αναπηρία, όπου μέσω αυτής θα αποκτήσουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση και τις καθημερινές τους δραστηριότητες σε μια ίση ανταγωνιστική κοινωνία. Όπως αναφέρεται στο νόμο, κάθε πολιτεία και επικράτεια των ΗΠΑ λαμβάνει επιχορήγηση για τη χρηματοδότηση ενός έργου υποστηρικτικής τεχνολογίας, όπου αυτά παρέχουν υπηρεσίες στα άτομα με αναπηρία καθώς και στις οικογένειές τους. Μέσω των έργων παρέχονται υπηρεσίες που αφορούν την εκπαίδευση και την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία.
Η χρήση της υποστηρικτικής τεχνολογίας παρέχεται σε όλα τα άτομα με αναπηρίες και για όλα τα είδη αναπηρίας. Η τεχνολογία για τα άτομα με τύφλωση ή προβλήματα όρασης μπορεί να διαφέρει από την τεχνολογία των ατόμων με κινητική αναπηρία ή κώφωση και βαρηκοΐα. Για παράδειγμα, η υποστηρικτική τεχνολογία που χρειάζεται για τα άτομα με τύφλωση αφορούν λογισμικό ανάγνωσης οθόνης, εκτυπωτές κειμένων σε Braille, μεταφραστικά εργαλεία σε Braille, συσκευές καταχώρησης στοιχείων σε Braille (Χριστοφή, 2013). Για τα άτομα με προβλήματα όρασης απαιτείται οθόνη χαμηλής ακτινοβολίας, οθόνης υπολογιστών με μεγάλους χαρακτήρες, εκτυπώσεις μεγάλου μεγέθους, εκτυπώσεις χρωμάτων και χρωματικών αντιθέσεων καθώς και βοηθήματα πληκτρολόγησης (Λογαράς, 2013). Σύμφωνα με τον Λογαρά (2013) τα άτομα με κινητική αναπηρία χρειάζονται υποστηρικτική τεχνολογία που αφορούν τα εναλλακτικά πληκτρολόγια, ρομποτικές συσκευές, εναλλακτικά ποντίκια υπολογιστών, ακουστικά ήχου, βασικές παροχές ασφαλείας και ακουστικά με στήριγμα στο κεφάλι. Για τα άτομα με κώφωση και βαρηκοΐα η υποστηρικτική τεχνολογία που χρειάζεται αφορά ακουστικά βοηθήματα και ενισχυτές, τηλέφωνα με αποκωδικοποιητές λόγου, τηλέφωνα που μεταφράζουν σε γραπτό λόγο τον προφορικό, συστήματα σήμανσης και διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα. Πιο αναλυτικά, αναφέρονται παρακάτω ορισμένες από αυτές τις τεχνολογίες. Για τα άτομα με οπτική αναπηρία αναφέραμε προηγουμένως ότι χρειάζεται υποστηρικτική τεχνολογία όπως οι αναγνώστες οθόνης, οι εκτυπωτές Braille και οι μεταφραστές Braille.
Σύμφωνα με το American Foundation for the Blind, το πρόγραμμα ανάγνωσης οθόνης επιτρέπει στα άτομα με τύφλωση ή προβλήματα όρασης να διαβάζουν κείμενα τα οποία εμφανίζονται στην οθόνη του υπολογιστή μέσω της συσκευής σύνθεσης ομιλίας ή οθόνης Braille. Ο χρήστης στέλνει εντολές πατώντας διαφορετικούς συνδυασμούς πλήκτρων στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή προκειμένου να δώσει οδηγίες στο πρόγραμμα σύνθεσης ομιλίας για το τι να πει και να μιλήσει αυτόματα όταν στην οθόνη του υπολογιστή γίνονται αλλαγές. Μέσω της ανάγνωσης οθόνης παρέχεται η δυνατότητα στα άτομα να εντοπίζουν το κείμενο που εμφανίζεται σε συγκεκριμένο χρώμα, επιτρέπει την ανάγνωση προκαθορισμένων τμημάτων οθόνης κατά παραγγελία, ανάγνωση επισημασμένου κειμένου και αναγνώριση της ενεργής επιλογής σε ένα μενού (American Foundation for the Blind). Τέτοιου είδους προγράμματα χρησιμοποιούν τα άτομα που δεν παρουσιάζουν χρήσιμη όραση για να διαβάσουν ένα κείμενο στην οθόνη.
Οι μεταφραστές Braille έχουν την ικανότητα να μετατρέπουν ένα έγγραφο σε αρχείο Braille, όπου αυτό στη συνέχεια μπορεί να σταλεί σε εκτυπωτή Braille ή να διαβαστεί σε μία οθόνη Braille. Για να γίνει αυτό χρειάζεται να επιλεγεί πρώτα ο τύπος Braille που απαιτείται έτσι ώστε να μετατραπεί το αρχείο σε έγγραφο Braille. Όπως αναφέρει και το American Foundation for the Blind, «για να δημιουργηθεί ένα αρχείο Braille με σύμβαση, ένα πρόγραμμα μετάφρασης Braille παίρνει το αρχείο κειμένου του υπολογιστή, εισάγει τις κατάλληλες συστολές και μορφοποιεί σωστά το έγγραφο για τη σελίδα Braille».
Από την άλλη, οι εκτυπωτές Braille παίρνουν τα δεδομένα από τις συσκευές υπολογιστών όπου αποτυπώνουν τις πληροφορίες σε γραφή Braille σε χαρτί. Αυτό συμβαίνει μέσω της χρήσης των ηλεκτρομαγνητικών βαλβίδων που ελέγχουν τις ακίδες ανάγλυφης εκτύπωσης. Οι εκτυπωτές Braille χρειάζονται περισσότερες σελίδες για τον ίδιο όγκο πληροφοριών απ’ ότι αυτές που χρειάζονται για έναν κανονικό εκτυπωτή και πέρα από αυτό εκτυπώνουν σε χαρτί μεγάλου βάρους. Οι εκτυπωτές Braille είναι πιο αργοί από τους κανονικούς εκτυπωτές, καθώς επίσης κάνουν περισσότερο θόρυβο.
Από την άλλη, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω απαραίτητη είναι η χρήση της τεχνολογίας μέσω ορισμένων συσκευών για τα άτομα με κινητική αναπηρία προκειμένου να ενισχυθεί η λειτουργικότητά τους στους χώρους εργασίας. Η υποστηρικτική τεχνολογία που μπορεί να λάβουν τα άτομα με κινητικά προβλήματα μπορεί να αφορά ένα ηλεκτρονικό αναπηρικό αμαξίδιο, το οποίο θα βοηθήσει τα άτομα να μετακινούνται πιο εύκολα τόσο στο εξωτερικό περιβάλλον όσο και στους χώρους εργασίας. Υπάρχουν πολλά άτομα τα οποία φέρουν πολύ σοβαρά κινητικά προβλήματα και απαιτείται η χρήση ενός ηλεκτρονικού αναπηρικού αμαξιδίου προκειμένου να εμποδίζεται ή και να μειώνεται η απομόνωση τους από τον κοινωνικό περίγυρο. Ένα ηλεκτρονικό αναπηρικό αμαξίδιο αποτελεί σημαντικό κριτήριο για την διευκόλυνση της μεταφοράς των ατόμων με κινητική αναπηρία, ώστε να μεταφέρεται στους χώρους ελεύθερα προσφέροντας του την ανεξαρτησία του (Σαϊπά κ.α., 2020). Τα μέρη ενός ηλεκτρονικού αναπηρικού αμαξιδίου είναι τα εξής: α) ο σκελετός και τα εξαρτήματά του, β) 2 ηλεκτροκινητήρες ή μοτέρ που προσαρμόζονται στους οπίσθιους ή στους πρόσθιους τροχούς, γ) τις μπαταρίες και δ) το σύστημα-εξοπλισμό πρόσβασης, όπου μπορεί να λειτουργεί μέσω ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή που βρίσκεται προσαρμοσμένο πάνω στο αμαξίδιο.
Επιπρόσθετα, τα άτομα με κινητικά προβλήματα λαμβάνουν υποστηρικτική τεχνολογία κατά τη χρήση ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, καθώς παρουσιάζουν δυσκολίες στη χρήση των απλών συσκευών. Για αυτόν τον λόγο, χρειάζονται τα εναλλακτικά πληκτρολόγια, όπου αυτό μπορεί να είναι ένα μεγαλύτερο πληκτρολόγιο. Αυτό είναι ένα πληκτρολόγιο όπου η επιφάνεια των πλήκτρων είναι μεγαλύτερη των συνηθισμένων καθώς μεγαλύτερη είναι και η απόσταση μεταξύ τους. Ακόμη μία εναλλακτική συσκευή για την χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή είναι το εναλλακτικό ποντίκι. Το ποντίκι αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέρη ενός υπολογιστή και για να εκτελέσει κάποια λειτουργία χρειάζεται να πατηθούν τα δύο κουμπιά, το δεξί και το αριστερό ή το κεντρικό κουμπί. Ένα εναλλακτικό ποντίκι είναι το σφαιρικό, το οποίο είναι ένα ανεστραμμένο ποντίκι. Αυτό συμβαίνει επειδή η μπίλια του βρίσκεται στο πάνω μέρος της σταθερής συσκευής. Ακόμη, περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα κουμπιά τα οποία το άτομο μπορεί να ελέγξει με τα δάχτυλα, το σαγόνι ή την παλάμη του.
Τα άτομα με κώφωση ή βαρηκοΐα χρειάζεται να λαμβάνουν υποστηρικτική τεχνολογία χρησιμοποιώντας ακουστικά για να ενισχύεται ο ήχος. Τα ακουστικά βαρηκοΐας μπορούν να προγραμματίζονται από τον υπολογιστή έτσι ώστε να ταιριάζουν στις ακουστικές ικανότητες κάθε ατόμου. Οι βοηθητικές συσκευές ακρόασης δίνουν τη δυνατότητα στα άτομα που χρησιμοποιούν ακουστικά βαρηκοΐας να δέχονται ήχους που διαφέρουν από την ενίσχυση που παρέχεται σε ένα αυτόνομο ακουστικό βαρηκοΐας (Dillon, 2008). Μέσω των ακουστικών αυτών, τα άτομα μπορούν να ανιχνεύουν ήχους ειδοποιήσεων γεγονός το οποίο θα διευκολύνει την παραμονή τους στους χώρους εργασίας.
Όλες οι παραπάνω βοηθητικές συσκευές αποτελούν την ικανότητα του ατόμου με αναπηρία να ανήκει σε ένα περιβάλλον με ίση αντιμετώπιση με τα άτομα χωρίς αναπηρία. Επιπρόσθετα, οι συσκευές αυτές είναι πολύ σημαντικές να ενταχθούν σε εργασιακούς χώρους όπου βρίσκονται άτομα με αναπηρίες προκειμένου να φέρουν εις πέρας τα εργασιακά τους καθήκοντα χωρίς την παρουσία δυσκολιών σε αυτόν τον τομέα. Μέσα από την χρήση της υποστηρικτικής τεχνολογίας τα άτομα είναι ικανά να εκτελέσουν λειτουργικά οποιαδήποτε εργασία τους ανατεθεί στους χώρους εργασίας όπου αυτό θα έχει αποτέλεσμα την καλύτερη ψυχική υγεία και τις καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στους εργασιακούς χώρους.