ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» – Μέρος 14ο
5.6 Άτομα με τύφλωση ή προβλήματα όρασης
Εκτός από τα αυτιστικά άτομα, τα άτομα με προβλήματα όρασης ή τύφλωση εντοπίζουν επιβαρυντικούς παράγοντες, οι οποίοι μειώνουν τις πιθανότητες για την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Μερικοί παράγοντες αποτελούν το μορφωτικό επίπεδο, η ηλικία και οι προσωπικές δαπάνες που αναλογούν στο κάθε άτομο. Επιπρόσθετα εμπόδια είναι η αρνητική συμπεριφορά που δέχονται τα άτομα από τους εργοδότες τους.
Οι τυφλοί και τα άτομα με προβλήματα όρασης φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν σημαντικό εμπόδιο κυρίως στην ενημέρωση και στην επικοινωνία. Ειδικότερα αυτό ενισχύεται όταν δεν παρέχονται τα απαραίτητα έντυπα στις εναλλακτικές μορφές όπως είναι η νομοθεσία, οι εγκύκλιοι, τα ενημερωτικά φυλλάδια σε γραφή Braille ή σε ηλεκτρονική μορφή και με μεγάλους χαρακτήρες. Σύμφωνα με τον Λογαρά (2013), τα άτομα με τύφλωση και τα άτομα με προβλήματα όρασης αντιμετωπίζουν εμπόδια κατά τη χρήση συσκευών ή στον εξοπλισμό του γραφείου όταν δεν προβλέπεται η σήμανση σε γραφή Braille και στον προσανατολισμό τους στους χώρους εργασίας. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπάρχει η ανάγλυφη καθοδηγητική σήμανση ή κάποιο άτομο να τους δείξει διεξοδικά τις κτιριακές εγκαταστάσεις της εργασίας. Τα Μέσα Μαζικής Μεταφορά αποτελούν ένα άλλο πολύ σημαντικό εμπόδιο, αλλά και η δυνατότητα που τους δίνεται για εύκολη πρόσβαση στους χώρους εργασίας, καθώς αυτά αποτελούν σημαντικό κομμάτι για την ασφαλή πρόσβασή τους στους χώρους εργασίας (Bell & Mino, 2015).
Στη μελέτη που πραγματοποίησαν οι Silverman και άλλοι (2019), ερευνήθηκαν οι παράγοντες διευκόλυνσης και τα εμπόδια για την ομάδα Αμερικανών ενηλίκων που ήταν νομικά τυφλοί. Σε αυτή αναφέρονται οι εμπειρίες ατόμων που απασχολούνταν τη συγκεκριμένη περίοδο, ατόμων που αναζητούσαν εργασία καθώς και ατόμων που βρίσκονταν εκτός του εργατικού δυναμικού. Στην παρούσα μελέτη συμμετείχαν 559 άτομα εκ των οποίων οι 215 ήταν άνδρες, οι 330 γυναίκες και 14 άτομα δεν είχαν προσδιορίσει το φύλο τους. Η ηλικία των συμμετεχόντων κυμαινόταν από 18 έως 88 ετών.
Αρχικά, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συμπληρώσουν μία έρευνα η οποία μπορούσε να γίνει είτε διαδικτυακά είτε τηλεφωνικά με το ερευνητικό προσωπικό, ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός. Όλοι οι συμμετέχοντες επέλεξαν να πραγματοποιήσουν την έρευνα μέσω τηλεφώνου. Η έρευνα ξεκίνησε με την ερώτηση για την τρέχουσα κατάσταση απασχόλησης των συμμετεχόντων, όπου μπορούσαν να επιλέξουν ανάμεσα στις εξής απαντήσεις: «αυτή τη στιγμή εργάζονται με αμοιβή», «δεν εργάζονται με αμοιβή, αλλά αναζητούν αμειβόμενη εργασία» ή «δεν εργάζονται ή αναζητούν αμειβόμενη εργασία». Η έρευνα στη συνέχεια διακλαδώθηκε σε επιπλέον ερωτήσεις. Στους συμμετέχοντες που είχαν επιλέξει ότι εργάζονταν την συγκεκριμένη περίοδο, είχε ζητηθεί να δώσουν πληροφορίες όσον αφορά την εργασία τους, δηλαδή τον τύπο εργασίας τους, τον χρόνο εργασίας τους, να δηλώσουν τον ετήσιο μισθό τους, αν είχαν ευκαιρίες για προαγωγή, αν είναι ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους και αν πιστεύουν ότι μπορούν να βρουν μία καλύτερη ή παρόμοια δουλειά με αυτήν. Στο τέλος, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να επιλέξουν τους πόρους που θεώρησαν ότι τούς βοήθησαν να βρουν την εργασία στην οποία απασχολούνταν την συγκεκριμένη περίοδο.
Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι 296 συμμετέχοντες εργάζονταν σε αμειβόμενη εργασία, οι 141 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι δεν εργάζονταν την τρέχουσα στιγμή με αμοιβή αλλά έψαχναν μία αμειβόμενη θέση εργασίας, ενώ οι υπόλοιποι 122 συμμετέχοντες ανέφεραν ότι δεν εργάζονταν αλλά ούτε και αναζητούσαν δουλειά. Από τους 296 συμμετέχοντες που είχαν δηλώσει ότι απασχολούνταν, οι 194 ήταν σε θέση πλήρους απασχόλησης, οι 59 συμμετέχοντες ήταν σε θέση μερικής απασχόλησης και οι 43 ήταν αυτοαπασχολούμενοι.
Στην ερώτηση ποιοι πόροι τους βοήθησαν να βρουν την θέση εργασίας στην οποία εργάζονταν, δήλωσαν ότι η δικτύωση ήταν ο πιο συχνά χρησιμοποιούμενος πόρος, όπου το 40% βρήκε θέση απασχόλησης μέσω δικτύωσης με επαγγελματίες συναδέλφους, το 36% μέσω δικτύωσης από μέλη της οικογένειας ή φίλους, το 20% μέσω δικτύωσης με προηγούμενους συναδέλφους και το 18% δήλωσαν ότι βρήκαν δουλειά μέσω δικτύωσης με μια οργάνωση καταναλωτών τυφλών. Επιπρόσθετα, το 20% δήλωσε ότι οι σύμβουλοι της επαγγελματικής αποκατάστασης ή οι προγραμματιστές εργασίας ήταν ένας ακόμη πόρος που τους βοήθησε στην εύρεση εργασίας. Λιγότεροι πόροι που βοήθησαν στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων αυτών ήταν οι διαδικτυακοί πίνακες εργασίας και οι εκθέσεις καριέρας. Η ικανοποίηση που είχαν οι συμμετέχοντες από την εργασία τους ήταν 5,91 σε μία κλίμακα 7 βαθμών, κάτι που υποδηλώνει την υψηλή ικανοποίηση των εργαζομένων στην εργασία τους. Οι συμμετέχοντες που είχαν χαμηλή εργασιακή ικανοποίηση ένιωθαν πλήξη και μία αίσθηση ότι δεν έχουν ευκαιρίες για μια ανοδική κινητικότητα, με τους εργοδότες να μην ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που χρειάζονται τα άτομα που ήταν νομικά τυφλά. Οι μισοί περίπου συμμετέχοντες είχαν επισημάνει ότι είχαν δεχθεί ευκαιρίες για προαγωγή στην εργασία που βρίσκονταν την τρέχουσα στιγμή, ενώ άλλοι είχαν δηλώσει ότι είχαν δεχθεί προαγωγή σε προηγούμενες εργασίες τους. Αντίθετα, άλλοι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι δεν είχαν ευκαιρίες για προαγωγή, ενώ άλλοι την χαρακτήρισαν ως αβέβαιη.
Για τους 122 συμμετέχοντες που δεν εργάζονταν και δεν αναζητούσαν εργασία, οι 38 συνταξιοδοτήθηκαν, 43 είχαν σκοπό να αναζητήσουν θέση εργασίας στο μέλλον, 16 δήλωσαν ότι δεν είχαν σκοπό να αναζητήσουν δουλειά και 25 συμμετέχοντες δεν ήταν σίγουροι. Οι λόγοι που επέλεξαν να μην εργαστούν ήταν κυρίως η ανησυχία για την απώλεια των επιδομάτων αναπηρίας, η έλλειψη πρόσβασης στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και οι προκλήσεις που αφορούσαν την υγεία.
Μερικοί από τους πόρους που αξιολογήθηκαν ως οι πιο χρήσιμοι για τους συμμετέχοντες ήταν η τεχνολογική βοήθεια από την επαγγελματική αποκατάσταση, η εκπαίδευση για τη σύνταξη βιογραφικού ή επιστολής, καθώς επίσης και η εκπαίδευση για την οικιακή τύφλωση. Οι πόροι που φάνηκαν λιγότερο χρήσιμοι ήταν οι προγραμματιστές εργασίας, οι σύμβουλοι σταδιοδρομίας και οι υπεύθυνοι προσλήψεων. Επιπρόσθετα, τα πιο συνηθισμένα εμπόδια που αντιμετώπισαν οι συμμετέχοντες στην εργασία ήταν η έλλειψη μεταφοράς, δυσκολία στην εύρεση εργασίας, η μη αποδοχή των συμμετεχόντων από τους εργοδότες να παρέχουν προσβάσιμους χώρους, η έλλειψη των δεξιοτήτων που ήταν απαραίτητη για να είναι απασχολούμενοι και τα ζητήματα υγείας που περιόριζαν τις ώρες εργασίας. Το πιο σημαντικό εμπόδιο που αντιμετώπιζαν τα άτομα με τύφλωση ήταν η μεταφορά, συμπεριλαμβανομένων της έλλειψης δημόσιων συγκοινωνιών ή γειτνίασης σε αυτά, της αναποτελεσματικής δημόσιας συγκοινωνίας σταθερής διαδρομής και των συστημάτων διέλευσης που δεν τίθενται σε λειτουργία τις βραδινές ώρες ή τα Σαββατοκύριακα.
Σε μία άλλη έρευνα των Bell και Mino (2015), καταγράφηκαν τα στιγμιότυπα του εργασιακού καθεστώτος των ατόμων που είναι τυφλά ή παρουσιάζουν προβλήματα όρασης σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Στην παρούσα μελέτη συμμετείχαν ενήλικες που βρίσκονταν σε ηλικία εργασίας, δηλαδή άτομα μεταξύ 18-70 ετών. Οι συμμετέχοντες ήταν συνολικά 1056 άτομα, εκ των οποίων οι 595 ήταν γυναίκες και οι 461 άνδρες. Σύμφωνα με την έρευνα, υπήρχαν αρκετοί παράγοντες οι οποίοι επηρέασαν την απασχόληση αυτών των ατόμων, όπως το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, η ηλικία, η κατάρτιση στις δεξιότητες τύφλωσης και η οπτική κατάσταση.
Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι το 37% των ατόμων που είναι τυφλοί ή παρουσιάζουν προβλήματα όρασης και βρίσκονται σε ηλικία εργασίας απασχολούνταν με πλήρη απασχόληση και είχαν ετήσιο μισθό 35.000$. Το 67% των ατόμων είχε πρόσβαση σε ιατρική ασφάλιση μέσω της εργασίας του, το 63% είχε πρόσβαση σε οδοντιατρική ασφάλιση, ενώ το 61% είχε διαθεσιμότητα συνταξιοδοτικού προγραμματισμού. Επίσης, παρουσιάστηκε χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, με τους άνδρες να κερδίζουν κατά μέσο όρο 10.000$ περισσότερα ετησίως από τις γυναίκες με προβλήματα όρασης ή τύφλωση. Στα ποσοστά απασχόλησης δεν εντοπίστηκε κάποια σημαντική διαφορά, όσον αφορά την ηλικία, τη φυλή/εθνικότητα ή την ταξινόμηση με προβλήματα όρασης.
Τα εμπόδια που εντοπίστηκαν στις έρευνες των Silverman και συνεργάτες (2019) και Bell και Mino (2015) δεν φαίνεται να παρουσιάζουν ομοιότητες, καθώς στην πρώτη αναφέρονται εμπόδια όπως είναι η έλλειψη μεταφοράς από και προς την εργασία, εξαιτίας των αναποτελεσματικών δημόσιων συγκοινωνιών και της απουσία λειτουργίας τους κατά τις βραδινές ώρες και τα Σαββατοκύριακα. Επιπρόσθετα, τα άτομα δυσκολεύονται στην εύρεση εργασίας, ενώ οι εργοδότες αποφεύγουν την πρόσληψη ατόμων με τύφλωση ή προβλήματα όρασης. Οι ανάγκες των ατόμων για παροχή κατάλληλων χώρων προσβασιμότητας είναι μεγάλες γεγονός το οποίο στέκεται εμπόδιο με την απουσία αυτών. Ακόμη, στην έρευνα των Silverman και των συνεργατών (2019) η έλλειψη των δεξιοτήτων και τα θέματα υγείας που προκύπτουν οδηγούν στον περιορισμό των ωρών εργασίας. Όλα τα εμπόδια που αναφέρονται στην μελέτη των Silverman και των συνεργατών (2019) δεν αναφέρονται στην μελέτη των Bell και Mino (2015), ενώ σε αυτή γίνεται αναφορά στους παράγοντες που επηρεάζουν την απασχόληση των ατόμων όπως είναι το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, η ηλικία και η κατάρτιση δεξιοτήτων τύφλωση και προβλημάτων όρασης. Στην μελέτη των Bell και Mino υπάρχει χάσμα μεταξύ των ανδρών και γυναικών με τους άνδρες να κερδίζουν 10.000$ περισσότερα ετησίως απ’ ότι οι γυναίκες. Ωστόσο, δεν παρουσιάζονται ομοιότητες ανάμεσα στις δύο έρευνες, ενώ παρόλα αυτά τα ευρήματά τους είναι εξίσου σημαντικά.