ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» – Μέρος 15ο

Ιούν 21, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» – Μέρος 15ο

 

5.7          Άτομα με κινητικά προβλήματα και περιορισμούς

 

Παρομοίως, τα άτομα που αντιμετωπίζουν κινητικά προβλήματα και περιορισμούς έρχονται αντιμέτωπα με φυσικά, αρχιτεκτονικά και τεχνολογικά εμπόδια, καθώς και με εμπόδια που παρουσιάζονται κατά τη χρήση εξοπλισμού που απαιτεί δύναμη στα άκρα ή λεπτούς χειρισμούς, όπως το να σηκώσουν ένα ακουστικό τηλεφώνου ή κατά τη χρήση του ποντικού ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή (Λογαράς, 2013). Ωστόσο, στα άτομα αυτά εμφανίζονται συχνά φραγμούς με τη μορφή της αρνητικής στάσης, οι οποίοι στέκονται εμπόδιο στη διαδικασία εύρεσης εργασίας.

Ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο που παρουσιάζεται και στα άτομα με κινητικά προβλήματα και περιορισμούς είναι η στάση που κρατούν οι εργοδότες απέναντί τους, καθώς διστάζουν να τους προσλάβουν λόγω των αντιλήψεων που έχουν για τις ικανότητες τους και για τις ανάγκες που θα έχουν με την πρόσληψή τους. Ανησυχία από τους εργοδότες υπάρχει και για το κόστος των καταλυμάτων που μπορεί να χρειαστούν τα άτομα αυτά, καθώς και για την ασφάλειά τους. Επιπρόσθετα, η πολιτική κοινωνικής ασφάλισης, η υγειονομική περίθαλψη, η υποστηρικτική τεχνολογία, οι υπηρεσίες προσωπικής βοήθειας, μεταφοράς και σωματικής εργασίας αποτελούν ορισμένους από τους παράγοντες που διευκολύνουν ή εμποδίζουν την είσοδο των ατόμων με κινητικά προβλήματα και περιορισμούς στην αγορά εργασίας.

Στην μελέτη που πραγματοποίησαν οι Miller και άλλοι (2014) αναφέρονται οι συνθήκες εργασίας ατόμων με κινητικές αναπηρίες και περιορισμούς που απασχολούνταν εκείνη την περίοδο. Έγινε ποιοτική βιντεοσκοπημένη συνέντευξη σε 33 άτομα με κινητικές αναπηρίες και περιορισμούς, που εργάζονταν για περισσότερο από δύο χρόνια στην θέση εργασίας που βρίσκονταν. Επιπρόσθετα, οι συμμετέχοντες προσλήφθηκαν από όλο το Κάνσας, τη Νεμπράσκα, την Αϊόβα και το Μιζούρι. Ακόμη, οι συμμετέχοντες έπρεπε να εργάζονταν πάνω από 20 ώρες την εβδομάδα, να ήταν 18 ετών και άνω και να είχαν την ικανότητα να διαβάζουν στο επίπεδο την έκτης τάξης ή άνω, ώστε να συμμετέχουν στην έρευνα. Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν μέσω του διαδικτύου και όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν αμοιβή με τη μορφή επιταγής. Πριν γίνει η βιντεοσκόπηση, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να πάρουν άδεια από τους εργοδότες τους για να συμμετάσχουν στη συνέντευξη κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας και να υπογράψουν το έντυπο συγκατάθεσης που τους δόθηκε. Όλες οι απαραίτητες διαδικασίες που έγιναν έλαβαν πρώτα την έγκριση από την Επιτροπή Ιδρυμάτων του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον. Η ηλικία των συμμετεχόντων κυμαινόταν από 26 έως 71 ετών, όπου 15 συμμετέχοντες ήταν άνδρες και 18 ήταν γυναίκες.

Για το πώς απέκτησαν τη θέση εργασίας τους, το 48,5% από τους 33 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι απέκτησαν τη δουλειά τους μέσω των κοινωνικών δικτύων, δηλαδή την οικογένεια, φίλους και δασκάλους, ενώ το 25% ανέφεραν ότι απέκτησαν τη δουλειά τους αφού προσέφεραν εθελοντικές υπηρεσίες στην εταιρία ή τον οργανισμό πριν την απασχόλησή τους. Άλλοι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι απέκτησαν τη θέση εργασίας τους από την εφημερίδα (15,6%), την επαγγελματική αποκατάσταση (9,4%) και άλλοι από το διαδίκτυο (6,3%). Αρκετοί από τους συμμετέχοντες είχαν εκφράσει τις ανησυχίες τους κατά την αναζήτηση εργασίας. Το 30,3% εξέφρασε την ανησυχία αν ο εργοδότης θα παρέχει πρόσβαση για μια καλύτερη εργασία των εργαζομένων. Η δυσκολία κατά τη μεταφορά (12,5%), οι απαιτήσεις της εργασίας (12,5%), το επαρκές εισόδημα και οι παροχές (6,3%), η αρνητική στάση στα ίδια τα άτομα με αναπηρία (3,1%), καθώς και η ολοκλήρωση των εργασιών αυτοφροντίδας κατά την αναζήτηση εργασίας (3,1%) αποτελούσαν επίσης ανησυχίες για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες και περιορισμούς κατά την είσοδο τους σε μία θέση εργασίας. Παρόλα αυτά, υπήρχε και ένα 28,1% των συμμετεχόντων που είχαν δηλώσει ότι δεν είχαν καμία ανησυχία όσον αφορά την αναζήτησή τους για απασχόληση.

Οι συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ανέφεραν κάποια σημαντικά χαρακτηριστικά τα οποία δήλωσαν ότι είναι απαραίτητα να υπάρχουν σε κάθε εργοτάξιο. Ορισμένα από αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν η διαθεσιμότητα προσβάσιμων χώρων στάθμευσης, οι περικοπές πεζοδρομίων, οι προσπελάσιμες διαδρομές, η σήμανση για προσβάσιμες εισόδους με ισόπεδο και αυτόματες πόρτες. Επιπλέον, πραγματεύονται και το ζήτημα για την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των συναδέλφων, όσον αφορά τις λύσεις των προβλημάτων προσβασιμότητας που παρουσιάζονται στο χώρο εργασίας. Στους εσωτερικούς χώρους ανέφεραν επίσης την χρησιμότητα για προσβασιμότητα των ατόμων με κινητικά προβλήματα στα μπάνια.

Το 97% από τους 33 συμμετέχοντες δήλωσε ότι χρησιμοποίησε βοηθητική τεχνολογία κατά τη διάρκεια της εργασίας τους, μιας και θεώρησαν τις συσκευές κινητικότητας, τα τηλέφωνα με ηχεία, τους φορητούς υπολογιστές και τα ασύρματα πληκτρολόγια και ποντίκια, χρήσιμα εργαλεία για την παραγωγικότητα τους στην εργασία. Δήλωσαν ότι απέκτησαν βοηθητικές τεχνολογίες μέσω των υπηρεσιών αποκατάστασης (19,4%), απευθείας από τον προμηθευτή (19,4%), από τον εργοδότη (16,1%), ως παραπομπή από συνάδελφο, φίλο ή κάποιο μέλος της οικογένειας (15,6%) και από την ασφαλιστική τους εταιρεία (6,5%). Το 54,5% ανέφεραν επίσης τη χρήση άτυπης ή επίσημης υπηρεσίας προσωπικής βοήθειας για να τους παρέχουν βοήθεια σχετικά με εργασίες αυτοφροντίδας καθώς και για την ολοκλήρωση των εργασιακών τους καθηκόντων.

Το 65,4% από τους 26 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι είχαν δικό τους όχημα για τη μεταφορά τους από και προς την εργασία, το 19,2% μεταφερόταν από άτομα της οικογένειας, από φίλους και συναδέλφους, ενώ το 15,4% δήλωσε ότι χρησιμοποιούσαν δημόσια μέσα μεταφοράς.

Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν ότι οι θετικοί παράγοντες στο χώρο εργασίας αφορούσαν έναν υποστηρικτικό εργοδότη (45%), υποστηρικτικούς συναδέλφους (42%) και τις ευέλικτες πολιτικές του εργοταξίου (41%), όπως τα ευέλικτα προγράμματα εργασίας ή χρήση των ημερών διακοπών για ημέρες ασθενείας.

Σύμφωνα με όλα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, παρατηρείται ότι η απόκτηση εργασίας μπορεί να επιτευχθεί μέσω της δικτύωσης, του εθελοντισμού, με τη διευκόλυνση της οικογένειας, των φίλων και άλλων κοινωνικών δικτύων. Επιπρόσθετα, η παροχή προσωπικής βοήθειας έδειξε να προσφέρεται από την οικογένεια, τους φίλους και τους συναδέλφους, ενώ την υποστηρικτική τεχνολογία πλήρωσαν οι εργαζόμενοι.

Για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες και την αναζήτηση εργασίας τους υλοποιήθηκε μελέτη από τους Vedeler και Mossige (2010), όπου διεξήχθησαν ημιδομημένες συνεντεύξεις σε 15 Νορβηγούς εργαζομένους με κινητικές αναπηρίες. Η έρευνα έγινε με σκοπό τη διερεύνηση των συνθηκών τις οποίες τα άτομα αυτά εντόπισαν είτε ως εμπόδια είτε ως διευκολυντικές κατά την είσοδό τους στην εργασία. Από τους 15 συμμετέχοντες, οι 7 ήταν άνδρες και οι 8 γυναίκες, μεταξύ των ηλικιών 24 και 43 ετών. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι χρησιμοποιούσαν αναπηρικά καροτσάκια, ενώ άλλοι εξέφρασαν ότι, παρόλο που υπήρχαν κάποιες κινητικές δυσκολίες κινούνταν χωρίς βοήθεια. Από τους 15 συμμετέχοντες, οι 8 εργάζονταν με πλήρη απασχόληση και οι υπόλοιποι με μερική απασχόληση, στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Τα άτομα αυτά απέκτησαν την αναπηρία τους είτε από τη γέννησή τους (10 άτομα), είτε στην πρώιμη παιδική ηλικία (1 άτομο) είτε στην εφηβεία (4 άτομα).

Σύμφωνα με τη μελέτη, παρουσιάστηκαν κατηγοριοποιήσεις όσον αφορά την απασχόληση των συμμετεχόντων. Ειδικότερα, οι 5 από τους συμμετέχοντες δήλωσαν ότι απέκτησαν τη θέση εργασίας τους που συμβάδιζαν με τα πτυχία που είχαν και χωρίς εμπόδια, ενώ άλλοι 5 συμμετέχοντες ανέφεραν ότι έλαβαν υποστήριξη από τις υπηρεσίες απασχόλησης. Τα υπόλοιπα 5 άτομα εξέφρασαν ότι κατά τη διάρκεια αναζήτησης εργασίας παρουσιάστηκαν εμπόδια στη συμμετοχή τους στο σχολείο, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, όπως και στην είσοδο τους στην εργασία.

Η υποστήριξη από τους γονείς αποτελεί ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό, καθώς οι συμμετέχοντες δήλωσαν τη σημασία της πρακτικής και οικονομικής βοήθειας που εισέπραξαν από τους γονείς τους. Τα άτομα αυτά κατά τη συνέντευξη ανέφεραν ότι οι γονείς τους έδωσαν έμφαση στις ικανότητες των παιδιών τους κατά τη συμμετοχή τους σε δραστηριότητες που ασχολούνταν και οι συνομήλικοί τους. Οι γονείς δεν ήθελαν η αναπηρία των παιδιών τους να σταθεί εμπόδιο στην ενεργή συμμετοχή τους στην κοινωνία και για αυτό το λόγο η στάση που έχουν για το θέμα αυτό συμβάλλει θετικά στην υψηλή αυτοεκτίμηση των συμμετεχόντων και στην αίσθηση ότι μπορούν να είναι ενεργά μέλη στην κοινωνία.

Τα άτομα που δήλωσαν ότι αντιμετώπισαν εμπόδια κατά την αναζήτηση εργασίας, εξέφρασαν ως κύριο εμπόδιο τις υπηρεσίες πρόνοιας, όπου οι πάροχοι των υπηρεσιών αυτών πρότειναν τη σύνταξη αναπηρίας ως εναλλακτική λύση που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν στο μέλλον τα άτομα με κινητικές αναπηρίες και περιορισμούς. Ένα άλλο εμπόδιο που ανέφεραν τα άτομα κατά την συνέντευξή τους ήταν η έλλειψη προσβάσιμων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, γεγονός που αυξάνει το συναίσθημα διαχωρισμού των ατόμων με κινητική αναπηρία με τους συμμαθητές τους. Πολλά από αυτά τα άτομα χρησιμοποιούσαν αναπηρικά αμαξίδια, όμως αντιμετώπισαν εμπόδια λόγω της έλλειψης προσβάσιμου χώρου στο σχολείο. Τα μη προσβάσιμα εκπαιδευτικά ιδρύματα οδηγούσαν τα άτομα αυτά στην περιθωριοποίηση από τους συνομηλίκους τους. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι χρήζει άμεσης σημασίας η ενασχόληση των γονιών τους και η δική τους ενασχόληση με τις οργανώσεις αναπηρίας, όπου τα δίκτυα αυτά παρείχαν πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες που μπορούσαν να έρθουν σε επαφή με άλλους γονείς παιδιών με αναπηρίες.

Επιπρόσθετα, τα άτομα που συμμετείχαν στη συνέντευξη τόνισαν τη σημασία απόκτησης εκπαιδευτικών δεξιοτήτων ως ενισχυτικό παράγοντα για τις ευκαιρίες απασχόλησής τους στη μετέπειτα πορεία τους. Ανέφεραν επίσης, τη σημασία του επιδόματος αποκατάστασης, όπου αυτό είχε στηρίξει την εκπαίδευση αρκετών από τους συμμετέχοντες.

Κατά τη διάρκεια αναζήτησης μιας θέσης εργασίας, μερικοί ερωτηθέντες αποφάσισαν να υποβάλουν αίτηση για εργασία στον δημόσιο τομέα, καθώς τα ευέλικτα ωράρια εργασίας θα ήταν πιο εύκολα σε σχέση με τους ιδιωτικούς τομείς. Άλλοι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι θα προτιμούσαν να εργάζονταν στον ιδιωτικό τομέα, λόγω των πιθανοτήτων δημιουργίας και ανάπτυξης που μπορούσαν να έχουν σε μία τέτοια θέση εργασίας. Οι ερωτηθέντες που δεν αποκάλυπταν την αναπηρία τους κατά την αίτησή τους εξέφρασαν ότι ήθελαν να αξιολογηθούν με βάση τα προσόντα που διέθεταν και όχι λόγω της φυσικής τους σύνθεσης.

Στις έρευνες των Miller και άλλων (2014) και Vedeler και Mossige (2010) φαίνεται ότι παρουσιάζουν ένα πολύ σημαντικό εμπόδιο για την είσοδο των ατόμων με κινητικά προβλήματα στην απασχόληση, αυτό της έλλειψης προσβάσιμων χώρων στους χώρους εργασίας. Και στις δύο μελέτες υπάρχει ανησυχία για τη μεταφορά τους στους χώρους εργασίας, ενώ στην έρευνα των Miller και συνεργατών (2014) εντοπίστηκαν δυσκολίες όσον αφορά τις απαιτήσεις της εργασίας, το επαρκές εισόδημα, με την αρνητική στάση των εργοδοτών και συναδέλφων να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για τα άτομα με κινητικά προβλήματα. Αυτά δεν αναφέρονται στην μελέτη των Vedeler και Mossige (2010), όμως σε αυτή κυρίαρχο εμπόδιο αποτέλεσαν οι υπηρεσίες πρόνοιας που πρότειναν ως εναλλακτική λύση τη σύνταξη αναπηρίας παρά την ένταξή τους σε θέσεις εργασίας.

Μετάβαση στο περιεχόμενο