Αθήνα: 06.07.2026
Αρ. Πρωτ.: 846
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Προτάσεις Ε.Σ.Α.μεΑ. στην Εθνική Στρατηγική για την Στεγαστική πολιτική: Καθολικός Σχεδιασμός, κίνητρα και διευκολύνσεις στη στέγαση των ατόμων με αναπηρία
Τις προτάσεις της επί της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική κατέθεσε η Ε.Σ.Α.μεΑ., τόσο με έγγραφό της προς την αρμόδια υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δ. Μιχαηλίδου όσο και στο διαδικτυακό τόπο ανοιχτής διακυβέρνησης www.opengov.gr , στη βάση μεταξύ άλλων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες.
Τα προβλήματα που επισημαίνει η Ε.Σ.Α.μεΑ. περιλαμβάνουν τη ραγδαία αύξηση του κόστους στέγασης και την περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμου στεγαστικού αποθέματος, καθώς και το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η ενοικίαση ή η αγορά προσβάσιμης κατοικίας σε σύγκριση με μία μη προσβάσιμη. Παράλληλα, η έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους πολλά άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/ και σπάνιες παθήσεις αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την κατοικία τους όταν αποκτήσουν αναπηρία ή με την πάροδο της ηλικίας, ενώ η έλλειψη προσβάσιμων και οικονομικά προσιτών κατοικιών στην κοινότητα οδηγεί τα άτομα αυτά στα ιδρύματα. Επιπλέον, τα άτομα με αναπηρία κατά τη μετάβασή τους από την ιδρυματική φροντίδα στην ανεξάρτητη διαβίωση εντός της κοινότητας ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ακατάλληλες, επισφαλείς ή ανεπαρκείς συνθήκες στέγασης, βιώνοντας ταυτόχρονα προκατάληψη και διακρίσεις κατά την αναζήτηση κατοικίας για μίσθωση. Τέλος, αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια στην απόκτηση κατοικίας λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, αλλά και αυξημένο ενεργειακό κόστος, ιδίως όταν απαιτείται συνεχής χρήση ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, ειδικών συνθηκών θέρμανσης ή ψύξης ή άλλων υποστηρικτικών μέσων, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά το συνολικό κόστος διαβίωσης και αυξάνει τον κίνδυνο ενεργειακής και στεγαστικής φτώχειας.
Η εφαρμογή προδιαγραφών προσβασιμότητας στις κατοικίες δεν ωφελεί μόνο τα άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις αλλά διευκολύνει σημαντικά και τα ηλικιωμένα άτομα, συμβάλλοντας στη δια βίου καταλληλόλητα των κατοικιών (αειφορία), στην παράταση της αυτόνομης διαβίωσης και στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που απορρέουν από τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού της χώρας.
Μεταξύ άλλων η Ε.Σ.Α.μεΑ. προτείνει (αναλυτικά στην επιστολή):
Την αντικατάσταση επί της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική των αναφορών σε «πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική κατοικία» και «προσιτή και βιώσιμη κατοικία» από τις διατυπώσεις «πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προσβάσιμη και ποιοτική κατοικία» και «προσιτή, προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία», αντίστοιχα.
Τα προβλεπόμενα μέτρα στην ενότητα «3. Μέτρα Στεγαστικής Πολιτικής» να συμπληρωθούν, όπου απαιτείται, ώστε να ενσωματώνουν οριζόντια τη διάσταση της αναπηρίας. Ειδικότερα, κάθε μέτρο θα πρέπει, κατά περίπτωση, να προβλέπει:
- την εφαρμογή των αρχών του Καθολικού Σχεδιασμού και την τήρηση των προδιαγραφών προσβασιμότητας στις νέες κατοικίες, στις κοινωνικές κατοικίες, στις φοιτητικές εστίες κ.λπ., καθώς και στους κοινόχρηστους χώρους αυτών,
- την πρόβλεψη ειδικών κριτηρίων επιλεξιμότητας (όπως αυξημένα εισοδηματικά όρια) και αυξημένων ποσοστών ενίσχυσης, καθώς και την παροχή προτεραιότητας στα άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/ και σπάνιες παθήσεις και τις οικογένειές τους στα προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης, απόκτησης ή μίσθωσης κατοικίας,
- την αξιοποίηση των μέτρων κοινωνικής κατοικίας για την ανάπτυξη στεγαστικών λύσεων που προάγουν την υποστηριζόμενη και την ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία στην κοινότητα,
- τη σύνδεση των επιχορηγήσεων ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων με τη βελτίωση της προσβασιμότητάς τους στα άτομα με αναπηρία,
- την κάλυψη του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η προσαρμογή της κατοικίας στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία ή η απόκτηση προσβάσιμης κατοικίας,
- τη διευκόλυνση των ατόμων με αναπηρία στον τραπεζικό δανεισμό για την απόκτηση, ανέγερση ή ανακαίνιση κατοικίας,
- την απαλλαγή ή μείωση φόρων και τελών που συνδέονται με την αγορά, μεταβίβαση ή ανακαίνιση κατοικίας, όταν αυτή προορίζεται να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες των ατόμων με αναπηρία,
- την παροχή κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες κατοικιών (φορολογικά ή επιδοτήσεις) για την υλοποίηση παρεμβάσεων προσβασιμότητας σε κατοικίες που προορίζονται για μίσθωση.
Επιπρόσθετα στοχευμένα μέτρα:
- Δημιουργία υπηρεσίας τεχνικής υποστήριξης για την παροχή συμβουλευτικής σχετικά με την προσαρμογή των κατοικιών στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και την αξιοποίηση των προγραμμάτων χρηματοδότησης,
- Δημιουργία μητρώου προσβάσιμων κατοικιών με στόχο την καταγραφή του διαθέσιμου αποθέματος προσβάσιμων κατοικιών, τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε κατάλληλη κατοικία και τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μέτρων και τον σχεδιασμό στοχευμένων στεγαστικών πολιτικών.
Τώρα μπορείτε να ενημερωθείτε για όλες τις εξελίξεις στο χώρο της Αναπηρίας στην ιστοσελίδα της Ε.Σ.Α.μεΑ.: www.esamea.gr.
Ακολουθεί η επιστολή:
Πληροφορίες: Δημήτρης Λογαράς
Αθήνα: 06.07.2026
Αρ. Πρωτ.: 844
ΠΡΟΣ: κα Δ.-Μ. Μιχαηλίδου, Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
ΚΟΙΝ: «Πίνακας Αποδεκτών»
ΘΕΜΑ: «Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική: οι προτάσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ.»
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.) σας υποβάλλει με το παρόν τις προτάσεις της επί της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική. Επισημαίνεται πως οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στο παρόν έγγραφό της υποβλήθηκαν στις 03.07.2026 και στον διαδικτυακό τόπο ανοιχτής διακυβέρνησης www.opengov.gr.
Δεδομένου ότι:
α) η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, η οποία κυρώθηκε από την Ελληνική Βουλή με τον ν. 4074/2012 και, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού δικαίου και υπερισχύει κάθε αντίθετης διάταξης νόμου, προβλέπει, μεταξύ άλλων:
- i) στο Άρθρο 9 «Προσβασιμότητα», τη λήψη κατάλληλων μέτρων για τον «προσδιορισμό και την εξάλειψη των εμποδίων και κωλυμάτων προσβασιμότητας», μεταξύ άλλων, στις κατοικίες,
- ii) στο Άρθρο 28 «Ανεκτό βιοτικό επίπεδο και κοινωνική προστασία», τη λήψη των κατάλληλων μέτρων τόσο για την προστασία και προαγωγή του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους σε κατάλληλη κατοικία και συνεχή βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους όσο και για τη διασφάλιση της πρόσβασής τους σε προγράμματα δημόσιας στέγασης,
iii) στο Άρθρο 19 «Ανεξάρτητη Διαβίωση και ένταξη στην κοινωνία», τη λήψη κατάλληλων και αποτελεσματικών μέτρων για τη διασφάλιση του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία να επιλέγουν, σε ισότιμη βάση με τους άλλους, τον τόπο κατοικίας τους, καθώς και πού και με ποιον θα ζουν, διασφαλίζοντας την πρόσβασή τους σε συνθήκες ανεξάρτητης διαβίωσης στην κοινότητα και αποτρέποντας τον ιδρυματισμό,
β) σύμφωνα με την παρ. 1 του Άρθρο 62 «Ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στις δημόσιες πολιτικές» του ν.4488/2017, «Τα διοικητικά όργανα και οι αρχές εντάσσουν τη διάσταση της αναπηρίας σε κάθε δημόσια πολιτική, διοικητική διαδικασία, δράση, μέτρο και πρόγραμμα της αρμοδιότητάς τους με στόχο την εξάλειψη, αποκατάσταση και αποτροπή ανισοτήτων μεταξύ ατόμων με και χωρίς αναπηρίες[…]»,
γ) σύμφωνα με την παρ. 1 του Άρθρου 26 του ν.4067/2012 (Νέος Οικοδομικός Κανονισμός, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει): «[…] Ειδικά για τα κτίρια με χρήση κατοικίας επιβάλλεται να εξασφαλίζεται η αυτόνομη και ασφαλής οριζόντια και κατακόρυφη προσπέλαση από άτομα με αναπηρία ή εμποδιζόμενα άτομα σε όλους τους εξωτερικούς και εσωτερικούς κοινόχρηστους χώρους των κτιρίων κατοικίας, καθώς επίσης και η διασφάλιση συνθηκών εύκολης μετατρεψιμότητας των κατοικιών σε κατοικίες μελλοντικών χρηστών με αναπηρία/εμποδιζόμενων ατόμων, χωρίς να θίγεται ο φέρων οργανισμός του κτιρίου […]», και
δ) στην «Ανακοίνωση της Επιτροπής Προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγαση»-COM(2025) 1025/2, αναφέρεται ότι «Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες ενθαρρύνονται να εντείνουν τη στήριξή τους προς τους αστέγους και άλλες ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση, μεταξύ άλλων μέσω των οικείων σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ. Θα μπορούσε να προβλεφθεί πρόσθετη στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού της ΕΕ για τη στήριξη της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης. Ενθαρρύνονται επίσης να προωθήσουν την πρόσβαση σε προσβάσιμη στέγαση για τα άτομα με αναπηρία»,
ε) στον «Πυλώνα ΙI: Ανεξάρτητη διαβίωση στην κοινότητα» της «Εθνικής Στρατηγικής για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2024-2030-Μια Ελλάδα με Όλους για Όλους», αναγνωρίζεται ότι «Η ανεξάρτητη διαβίωση, συνοδευόμενη από ποιοτικές κοινωνικές υπηρεσίες, προσβάσιμη και χωρίς αποκλεισμούς στέγαση και ενισχυμένη κοινωνική οικονομία, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιοπρεπή διαβίωση των ατόμων με αναπηρία»,
και λαμβάνοντας υπόψη:
- τη ραγδαία αύξηση του κόστους στέγασης,
- τις σημαντικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία κατά την αναζήτηση προσβάσιμης κατοικίας, λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας προσβάσιμου στεγαστικού αποθέματος,
- το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η ενοικίαση ή η αγορά προσβάσιμης κατοικίας σε σύγκριση με μία μη προσβάσιμη κατοικία, το οποίο εντείνει τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού που διαχρονικά βιώνουν τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους,
- ότι η έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους πολλά άτομα με αναπηρία αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την κατοικία τους όταν αποκτήσουν αναπηρία ή με την πάροδο της ηλικίας,
- ότι η έλλειψη προσβάσιμων και οικονομικά προσιτών κατοικιών στην κοινότητα οδηγεί τα άτομα με αναπηρία στα ιδρύματα, στερώντας τους τη δυνατότητα να ασκήσουν το δικαίωμά τους να επιλέγουν πού και με ποιον θα ζουν, και να συμμετέχουν ισότιμα στις τοπικές τους κοινότητες,
- ότι τα άτομα με αναπηρία κατά τη μετάβασή τους από την ιδρυματική φροντίδα στην ανεξάρτητη διαβίωση εντός της κοινότητας ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ακατάλληλες, επισφαλείς ή ανεπαρκείς συνθήκες στέγασης,
- την προκατάληψη και τις διακρίσεις που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία κατά την αναζήτηση κατοικίας για μίσθωση,
- ότι τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια στην απόκτηση κατοικίας, λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες,
- ότι η εφαρμογή προδιαγραφών προσβασιμότητας στις κατοικίες δεν ωφελεί μόνο τα άτομα με αναπηρία, αλλά διευκολύνει σημαντικά και τα ηλικιωμένα άτομα, συμβάλλοντας στη δια βίου καταλληλόλητα των κατοικιών (αειφορία), στην παράταση της αυτόνομης διαβίωσης και στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που απορρέουν από τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού της χώρας,
- ότι η στεγαστική πολιτική οφείλει να λαμβάνει υπόψη και το αυξημένο ενεργειακό κόστος που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, ιδίως όταν απαιτείται συνεχής χρήση ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, ειδικών συνθηκών θέρμανσης ή ψύξης ή άλλων υποστηρικτικών μέσων, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά το συνολικό κόστος διαβίωσης και αυξάνει τον κίνδυνο ενεργειακής και στεγαστικής φτώχειας,
η Ε.Σ.Α.μεΑ. προτείνει:
Α. Την αντικατάσταση των αναφορών σε «πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική κατοικία» και «προσιτή και βιώσιμη κατοικία» από τις διατυπώσεις «πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προσβάσιμη και ποιοτική κατοικία» και «προσιτή, προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία», αντίστοιχα.
Β. Την ενσωμάτωση στο τελικό κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής των παρακάτω προτάσεών μας ανά ενότητα/υποενότητα:
Β1. Στην «Εισαγωγή», η παρακάτω παράγραφος να τροποποιηθεί/συμπληρωθεί ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«Η υλοποίηση της Στρατηγικής βασίζεται σε ένα εκτεταμένο πλέγμα υφιστάμενων και νέων μέτρων, τα οποία καλύπτουν το σύνολο των αναγκών της στεγαστικής πολιτικής (ενότητα 3). Οι παρεμβάσεις αυτές απευθύνονται σε ένα ευρύ φάσμα του πληθυσμού, με ιδιαίτερη έμφαση σε ομάδες που αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες πρόσβασης σε κατοικία, όπως οι νέοι, οι ενοικιαστές, τα νοικοκυριά χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος, και τα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση στεγαστικής επισφάλειας, καθώς και τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους, τα οποία αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια λόγω έλλειψης προσβάσιμου στεγαστικού αποθέματος και αυξημένου κόστους προσαρμογής των κατοικιών στις ανάγκες τους. Παράλληλα, η Στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη γεωγραφική διάσταση του προβλήματος, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφοροποιήσεις μεταξύ αστικών κέντρων, νησιωτικών περιοχών και περιφερειακών ζωνών. Καθοριστική παράμετρο αποτελεί η σύνδεση της εθνικής στεγαστικής πολιτικής με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία. Η Στρατηγική ευθυγραμμίζεται με τις κατευθύνσεις για προσιτή, προσβάσιμη σε όλους και βιώσιμη κατοικία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αξιοποιώντας παράλληλα εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους για την υλοποίηση των παρεμβάσεων (ενότητα 4).[…].».
Β2. Στην ενότητα «1. Στεγαστική Πολιτική: Πλαίσιο και Προκλήσεις», το παρακάτω απόσπασμα να συμπληρωθεί ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προσβάσιμη και ποιοτική κατοικία αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η στέγαση δεν συνδέεται μόνο με τη λειτουργία της αγοράς ακινήτων, αλλά επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, τη δημογραφική προοπτική, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και την εργασία, καθώς και τη δυνατότητα των νοικοκυριών να διαβιούν με ασφάλεια, αυτονομία και αξιοπρέπεια. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αύξηση των τιμών κατοικίας και ενοικίων, η ανεπαρκής παραγωγή νέων κατοικιών, η ανάγκη ανακαίνισης, βελτίωσης της προσβασιμότητας των κατοικιών στα άτομα με αναπηρία, και ενεργειακής αναβάθμισης του υφιστάμενου αποθέματος και οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες έχουν οδηγήσει στη διαμόρφωση νέων προτεραιοτήτων πολιτικής. Η ένταση του προβλήματος αναδεικνύει την ανάγκη για ολοκληρωμένες πολιτικές που να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα την προσφορά κατοικιών, τη στεγαστική προσιτότητα, την ποιότητα του αποθέματος και την προστασία των περισσότερο εκτεθειμένων κοινωνικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αύξηση των τιμών κατοικίας και ενοικίων, η ανεπαρκής παραγωγή νέων κατοικιών, η ανάγκη ανακαίνισης, βελτίωσης της προσβασιμότητας και ενεργειακής αναβάθμισης του υφιστάμενου αποθέματος και οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες έχουν οδηγήσει στη διαμόρφωση νέων προτεραιοτήτων πολιτικής. Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Στέγαση, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων και η Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα για την Καταπολέμηση της Έλλειψης Στέγης συγκροτούν ένα ευρύτερο πλαίσιο που αναγνωρίζει τη στέγαση ως κρίσιμη προϋπόθεση κοινωνικής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και ανθεκτικότητας των πόλεων και των κοινοτήτων. Το πλαίσιο αυτό οφείλει να ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις απαιτήσεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, η οποία, μετά την έγκρισή της με την Απόφαση 2010/48/ΕΚ του Συμβουλίου, αποτελεί δεσμευτικό μέρος του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 216 παράγραφος 2 ΣΛΕΕ.
Στην Ελλάδα, το στεγαστικό ζήτημα εμφανίζει ιδιαίτερη ένταση λόγω της συστημικής ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, της παλαιότητας μεγάλου μέρους του οικιστικού αποθέματος, της χαμηλής αξιοποίησης κενών κατοικιών, της ανόδου των τιμών πώλησης και μίσθωσης, της πίεσης από τη βραχυχρόνια μίσθωση και, της σχεδόν ανύπαρκτης κοινωνικής κατοικίας και της περιορισμένης διαθεσιμότητας προσβάσιμων κατοικιών. Παράλληλα, δημογραφικές μεταβολές, περιορισμένη αποταμίευση, υψηλό κόστος δανεισμού, ενεργειακές απαιτήσεις και περιφερειακές διαφοροποιήσεις εντείνουν τις δυσκολίες πρόσβασης σε κατάλληλη κατοικία. […]» .
Β3. Στην υποενότητα «1.1.1 Το στεγαστικό ζήτημα ως Ευρωπαϊκή πρόκληση», να προστεθεί νέα παράγραφος ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«[…] Πέρα από τις χωρικές, η στεγαστική πίεση ενισχύει και τις κοινωνικές ανισότητες. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα, οι ενοικιαστές, οι μονογονεϊκές οικογένειες, τα άτομα με αναπηρία, οι ηλικιωμένοι με περιορισμένους πόρους και τα άτομα που αντιμετωπίζουν ή κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν αστεγία είναι συχνά περισσότερο εκτεθειμένα στις αυξήσεις του κόστους στέγασης. Κι ενώ η στεγαστική επιβάρυνση είναι εντονότερη για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, είναι κρίσιμο να επισημανθεί ότι επεκτείνεται σταδιακά και σε τμήματα των μεσαίων εισοδηματικών κατηγοριών, ιδίως σε περιοχές όπου η αύξηση των τιμών και των ενοικίων υπερβαίνει την εξέλιξη των εισοδημάτων.
Ειδικότερα, για τα άτομα με αναπηρία, η πρόσβαση σε κατάλληλη κατοικία δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική της προσιτότητα, αλλά και από τη διαθεσιμότητα κατοικιών που πληρούν προδιαγραφές προσβασιμότητας. Η ιδιαίτερα περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμων κατοικιών, σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος αγοράς, μίσθωσης και προσαρμογής τους, εντείνει τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην ιδρυματική διαβίωση, κατά παράβαση του Άρθρου 19 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες. […]».
Β4. Στην υποενότητα «1.2 Πλαίσιο και προκλήσεις σε εθνικό επίπεδο», η παρακάτω παράγραφος να συμπληρωθεί ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«Το στεγαστικό ζήτημα στην Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε σύνθετη κοινωνική και οικονομική πρόκληση, η οποία αντανακλά μια διαρθρωτική ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κατοικίας. Από την πλευρά της προσφοράς, η αγορά χαρακτηρίζεται από γηράσκον οικιστικό απόθεμα, σημαντικό αριθμό κενών αλλά συχνά μη άμεσα αξιοποιήσιμων κατοικιών, περιορισμένη διαθεσιμότητα κατάλληλων δημόσιων ακινήτων, αυξημένο κόστος κατασκευής και ανακαίνισης, πολεοδομικούς περιορισμούς στη δόμηση, μικρό κλήρο γης, καθώς και πιέσεις από τη βραχυχρόνια μίσθωση σε αστικά κέντρα και τουριστικές περιοχές. Παράλληλα, σημαντική πρόκληση αποτελεί η περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμων κατοικιών, καθώς μεγάλο μέρος του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος δεν πληροί προδιαγραφές προσβασιμότητας, με αποτέλεσμα να περιορίζονται σημαντικά οι στεγαστικές επιλογές των ατόμων με αναπηρία».
Β5. Στην υποενότητα «1.2.1 Ανάλυση των κυριότερων αιτιών του στεγαστικού ζητήματος», να συμπεριληφθούν, εφόσον είναι διαθέσιμα, στοιχεία σχετικά με την προσβασιμότητα του οικιστικού αποθέματος στην Ελλάδα (π.χ. ποσοστό προσβάσιμων κατοικιών, στοιχεία για την προσβασιμότητα των πολυκατοικιών και των κοινόχρηστων χώρων, καθώς και για την προσαρμογή υφιστάμενων κατοικιών). Η προσθήκη των ανωτέρω στοιχείων κρίνεται απολύτως αναγκαία για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή αποτελεσματικής στεγαστικής πολιτικής για τα άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, προτείνεται να συμπεριληφθεί ρητή αναφορά ως ακολούθως: «Η περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμων κατοικιών αποτελεί βασικό παράγοντα επιδείνωσης του στεγαστικού προβλήματος που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία.».
Β6. Στην υποενότητα «1.2.2 Ανάλυση των χαρακτηριστικών του στεγαστικού ζητήματος», η περίπτωση γβ) «Ομάδες χαμηλού εισοδήματος και ενοικιαστές» να συμπληρωθεί ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«γβ) Ομάδες χαμηλού εισοδήματος και ενοικιαστές
Περιλαμβάνουν άτομα και νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ηλικιωμένους με χαμηλές συντάξεις, μονογονεϊκές οικογένειες, οικογένειες με παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας, άτομα με αναπηρία, μετανάστες, Ρομά και άλλες περιθωριοποιημένες μειονότητες. Ο συνδυασμός χαμηλών εισοδημάτων και αυξημένου ενεργειακού κόστους εντείνει τον κίνδυνο στεγαστικής και ενεργειακής φτώχειας. Ειδικότερα οι ενοικιαστές εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο οικονομικής επιβάρυνσης λόγω αυξήσεων ενοικίων και επισφαλών ή βραχυχρόνιων μισθωτικών συμβάσεων. Επιπρόσθετα, τα άτομα με αναπηρία εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο οικονομικής επιβάρυνσης λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας προσβάσιμων κατοικιών και του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η προσαρμογή τους στις ανάγκες τους.
Για τους ενοικιαστές, οι οποίοι αποτελούν σημαντική μερίδα του πληθυσμού που υφίσταται άμεσα τη στεγαστική πίεση, προβλέπεται πλέον ενισχυμένη στήριξη μέσω της ετήσιας επιστροφής ενός ενοικίου, από την οποία ωφελήθηκαν σχεδόν 877 χιλ. πολίτες το έτος 2025, και θα είναι ένα μέτρο διαρκούς βάσης. Συμπληρωματικά, τα προγράμματα «Σπίτι μου» έχουν συμβάλει στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε ιδιόκτητη κατοικία, με περισσότερα από 22 χιλ. ωφελούμενους να έχουν εγκεκριμένη αίτηση, ενώ το επίδομα στέγασης εξακολουθεί να λειτουργεί ως βασικό εργαλείο οικονομικής ενίσχυσης των νοικοκυριών που μισθώνουν κατοικία. Παράλληλα, οι παρεμβάσεις κοινωνικής στέγασης για τις πλέον ευάλωτες ομάδες ενισχύουν το πλέγμα προστασίας για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν εντονότερες δυσκολίες πρόσβασης σε κατάλληλη και προσιτή κατοικία. Στο πλαίσιο της παρούσας Στρατηγικής, όλα τα μέτρα στεγαστικής πολιτικής θα περιλαμβάνουν ειδικές προβλέψεις για τα άτομα με αναπηρία, ώστε τα κριτήρια επιλεξιμότητας, το ύψος της οικονομικής ενίσχυσης, οι όροι εφαρμογής των προγραμμάτων και οι παρεχόμενες διευκολύνσεις να λαμβάνουν υπόψη τόσο το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η αναπηρία όσο και τις δυσκολίες εξεύρεσης προσβάσιμης κατοικίας».
Β7. Στην υποενότητα «2.1 Μεθοδολογία», οι παρακάτω παράγραφοι να τροποποιηθούν/συμπληρωθούν ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«[…] Ειδικότερα, οι στρατηγικοί στόχοι έχουν διαμορφωθεί με βάση τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για την προσιτή, προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία, καθώς και τις ειδικές προκλήσεις του εθνικού στεγαστικού ζητήματος, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στην προηγούμενη ενότητα. […]
Παράλληλα, η παρακολούθηση της προόδου των στόχων συνδέεται με ενδεικτικούς κρίσιμους δείκτες μέτρησης αποτελεσμάτων (KPIs), όπως η μείωση του στεγαστικού βάρους, η βελτίωση των δεικτών προσιτότητας, η ενεργοποίηση κενών ή υποαξιοποιούμενων κατοικιών, και η αύξηση του αποθέματος προσιτής και κοινωνικής κατοικίας, και η βελτίωση της προσβασιμότητας του οικιστικού αποθέματος στα άτομα με αναπηρία, μέσω της αύξησης των κατοικιών που πληρούν προδιαγραφές προσβασιμότητας. Οι δείκτες αυτοί παρακολουθούνται από τους αρμόδιους εμπλεκόμενους φορείς στο πλαίσιο της εποπτείας της υλοποίησης των μέτρων, σύμφωνα με το σύστημα διακυβέρνησης και παρακολούθησης που εξειδικεύεται στην ενότητα 4.»
Β8. Στην υποενότητα «2.2 Δομή της στοχοθεσίας», οι παρακάτω στρατηγικοί στόχοι να συμπληρωθούν ως ακολούθως (βλ. με έντονη γραμματοσειρά):
«Στρατηγικός Πυλώνας 1: Αύξηση προσφοράς
Στόχος 1: Αύξηση οικιστικού αποθέματος μέσω αξιοποίησης υφιστάμενου αποθέματος ή νέας κατασκευής: ενδεικτικά, ενεργοποίηση κενών κατοικιών, επανένταξη ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση, ενίσχυση της νέας κατασκευής, με μέριμνα για την αύξηση του αποθέματος προσβάσιμων κατοικιών […].
Στόχος 2: Ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας και στεγαστικών λύσεων που υποστηρίζουν την υποστηριζόμενη και ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία στην κοινότητα: δημιουργία και σταδιακή διεύρυνση αποθέματος κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας, ιδίως για ευάλωτες ή στοχευμένες ομάδες του πληθυσμού, διασφαλίζοντας ότι τόσο οι κατοικίες όσο και οι κοινόχρηστοι χώροι που τις περιβάλλουν είναι πλήρως προσβάσιμοι στα άτομα με αναπηρία, ανάπτυξη Στεγών Υποστηριζόμενης Διαβίωσης και λοιπών στεγαστικών λύσεων που προάγουν την ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην κοινότητα. Ως δείκτης μέτρησης ορίζεται η αύξηση των διαθέσιμων μονάδων κατοικιών προσιτής, προσβάσιμης και κοινωνικής στέγασης. […]
Στρατηγικός Πυλώνας 2: Στεγαστική συνδρομή
Στόχος 4: Οικονομική ενίσχυση: αφορά την παροχή άμεσης ή έμμεσης οικονομικής στήριξης σε νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν αυξημένο στεγαστικό κόστος. Οι σχετικές παρεμβάσεις στοχεύουν στη μείωση της επιβάρυνσης από ενοίκια, στεγαστικές δαπάνες ή συναφείς ανάγκες, ενισχύοντας την προσιτότητα της κατοικίας για ομάδες που πλήττονται περισσότερο από τη στεγαστική πίεση, λαμβάνοντας υπόψη το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η αναπηρία/χρόνια πάθηση και την ανάγκη πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε προσβάσιμη κατοικία. Ο στόχος μετράται με βάση τον δείκτη υπερβάλλοντος κόστους στέγασης, δηλαδή το ποσοστό νοικοκυριών που δαπανούν άνω του 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση.
Στόχος 5: Αντιμετώπιση αστεγίας: αφορά την πρόληψη και αντιμετώπιση της αστεγίας μέσω παρεμβάσεων στέγασης, υποστήριξης και κοινωνικής επανένταξης, με ιδιαίτερη μέριμνα για τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις και τη διασφάλιση της ανεξάρτητης διαβίωσής τους στην κοινότητα . Η αντιμετώπιση της αστεγίας αποτελεί κρίσιμη διάσταση της στεγαστικής πολιτικής, καθώς αφορά τις πλέον ευάλωτες ομάδες και απαιτεί συνδυασμό στεγαστικών, κοινωνικών και εργασιακών παρεμβάσεων, ενώ τα αποτελέσματά της αφορούν στον αριθμό των ατόμων που βγαίνουν από την κατάσταση επισφαλούς στέγης.
Στρατηγικός Πυλώνας 3: Διαμόρφωση Πλαισίου Εφαρμογής και Μακροχρόνιας Βιωσιμότητας […]
Στόχος 7: Διασφάλιση μακροχρόνιας βιωσιμότητας οικιστικού αποθέματος: αφορά τη βελτίωση της ποιότητας, ενεργειακής απόδοσης και λειτουργικότητας του οικιστικού αποθέματος, καθώς και τη βελτίωση της προσβασιμότητάς του στη βάση των αρχών του καθολικού σχεδιασμού. Η βιωσιμότητα του αποθέματος συνδέεται με τη μείωση του κόστους διαβίωσης, την περιβαλλοντική αναβάθμιση των κατοικιών, τη διασφάλιση της ισότιμης χρήσης του από όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, και τη διατήρηση της αξίας και χρηστικότητας των ακινήτων σε βάθος χρόνου. Ενδεικτικοί δείκτες αποτελούν ο αριθμός νοικοκυριών που διαμένουν σε ενεργειακά αποδοτικές και προσβάσιμες κατοικίες και ο αριθμός νοικοκυριών που αδυνατούν να θερμάνουν επαρκώς την κατοικία τους.
Στόχος 8: Δομικές μεταρρυθμίσεις και Κινητοποίηση επενδύσεων: αφορά παρεμβάσεις που βελτιώνουν το ευρύτερο θεσμικό, φορολογικό και κανονιστικό περιβάλλον της αγοράς κατοικίας. Μέσω των δομικών μεταρρυθμίσεων επιδιώκεται η άρση εμποδίων, η ενίσχυση της διαφάνειας και η δημιουργία ενός πιο λειτουργικού πλαισίου για την αξιοποίηση και διαχείριση του οικιστικού αποθέματος. Επιπρόσθετα ο στόχος αφορά ακόμη την προσέλκυση και αξιοποίηση δημόσιων, ιδιωτικών και ευρωπαϊκών πόρων για την υποστήριξη στεγαστικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων για την προσαρμογή και δημιουργία προσβάσιμων κατοικιών για τα άτομα με αναπηρία. Η κινητοποίηση επενδύσεων είναι απαραίτητη για την υλοποίηση παρεμβάσεων μεγάλης κλίμακας, ιδίως σε τομείς όπως η κοινωνική κατοικία, η ανακαίνιση ακινήτων και η ενεργοποίηση υποαξιοποιούμενου αποθέματος. Ως δείκτες μέτρησης ορίζονται το πλήθος καταγεγραμμένων δημόσιων ακινήτων και το ποσοστό έργων που υλοποιούνται εντός χρονοδιαγράμματος.
Γ. Σε αντιστοιχία με τα προαναφερθέντα, τα προβλεπόμενα μέτρα στην ενότητα «3. Μέτρα Στεγαστικής Πολιτικής» να συμπληρωθούν, όπου απαιτείται, ώστε να ενσωματώνουν οριζόντια τη διάσταση της αναπηρίας. Ειδικότερα, κάθε μέτρο θα πρέπει, κατά περίπτωση, να προβλέπει:
την εφαρμογή των αρχών του Καθολικού Σχεδιασμού και την τήρηση των προδιαγραφών προσβασιμότητας στις νέες κατοικίες, στις κοινωνικές κατοικίες, στις φοιτητικές εστίες κ.λπ., καθώς και στους κοινόχρηστους χώρους αυτών, με στόχο την αύξηση του προσβάσιμου οικιστικού αποθέματος,
την πρόβλεψη ειδικών κριτηρίων επιλεξιμότητας (όπως αυξημένα εισοδηματικά όρια) και αυξημένων ποσοστών ενίσχυσης, καθώς και την παροχή προτεραιότητας στα άτομα με αναπηρία, τα άτομα με χρόνιες παθήσεις και τις οικογένειές τους στα προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης, απόκτησης ή μίσθωσης κατοικίας,
την αξιοποίηση των μέτρων κοινωνικής κατοικίας για την ανάπτυξη στεγαστικών λύσεων που προάγουν την υποστηριζόμενη και την ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία στην κοινότητα,
τη σύνδεση των επιχορηγήσεων ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων με τη βελτίωση της προσβασιμότητάς τους στα άτομα με αναπηρία,
την κάλυψη του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η προσαρμογή της κατοικίας στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία,
την κάλυψη του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η απόκτηση προσβάσιμης κατοικίας,
τη διευκόλυνση των ατόμων με αναπηρία, των ατόμων με χρόνιες παθήσεις και των οικογενειών τους στο τραπεζικό δανεισμό για την απόκτηση, ανέγερση ή ανακαίνιση κατοικίας,
την απαλλαγή ή μείωση φόρων και τελών που συνδέονται με την αγορά, μεταβίβαση ή ανακαίνιση κατοικίας, όταν αυτή προορίζεται να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, των ατόμων με χρόνιες παθήσεις και των οικογενειών τους,
την παροχή κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες κατοικιών (φορολογικά ή επιδοτήσεις) για την υλοποίηση παρεμβάσεων προσβασιμότητας σε κατοικίες που προορίζονται για μίσθωση.
Επιπρόσθετα, στοχευμένα μέτρα που θα μπορούσαν να ενταχθούν στην Στρατηγική είναι και τα ακόλουθα:
δημιουργία υπηρεσίας τεχνικής υποστήριξης για την παροχή συμβουλευτικής σχετικά με την προσαρμογή των κατοικιών στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και την αξιοποίηση των προγραμμάτων χρηματοδότησης,
δημιουργία μητρώου προσβάσιμων κατοικιών με στόχο την καταγραφή του διαθέσιμου αποθέματος προσβάσιμων κατοικιών, τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε κατάλληλη κατοικία και τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μέτρων και τον σχεδιασμό στοχευμένων στεγαστικών πολιτικών.
Κυρία Υπουργέ,
Ελπίζουμε να ανταποκριθείτε θετικά στις εύλογες και δίκαιες προτάσεις μας.
Με εκτίμηση
Ο Πρόεδρος
Ι. Βαρδακαστάνης
Ο Γεν. Γραμματέας
Β. Κούτσιανος
Πίνακας Αποδεκτών:
– κ. Χ.-Γ. Σκέρτσο, Υπουργό Επικρατείας -Συντονιστικό Μηχανισμό στην Κυβέρνηση του άρθρου 69 του ν. 4488/2017
– κ. Κ. Γλούμη-Ατσαλάκη, Γενικό Γραμματέα Δημογραφικής & Στεγαστικής Πολιτικής
– Οργανώσεις-Μέλη Ε.Σ.Α.μεΑ. & Οργανώσεις-Μέλη αυτών
Πηγή: Ε.Σ.Α.μεΑ.
