Από τον Αποκλεισμό στην Ένταξη: Εκπαίδευση, Αναπηρία και Βιοηθική στον 21ο αιώνα – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ της ΦΩΚΙΑΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ – Μέρος 6ο
1.2.2 Κοινωνικό μοντέλο
Στον αντίποδα της ιατρικής προσέγγισης της αναπηρίας βρίσκεται το κοινωνικό μοντέλο. Το κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας εμφανίστηκε το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Θεμελιώδες στοιχείο του κοινωνικού μοντέλου είναι η διάκριση μεταξύ βλάβης και αναπηρίας (Burchardt, 2006; Mark, 1997; Shakespeare, 2006). Η υιοθέτηση του μοντέλου αυτού σηματοδοτεί μια ουσιαστική μεταστροφή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα άτομα με αναπηρία (Πολυχρονοπούλου, 2001). Σύμφωνα με τον Αναγνωστόπουλο, η αναπηρία γίνεται αντιληπτή ως μια φυσιολογική πλευρά της ζωής και όχι μια απόκλιση από την κανονικότητα. Οι περιορισμοί, οι δυσκολίες και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία προέρχονται από την ίδια την κοινωνία, λόγω έλλειψης υποδομών, κατάλληλων κτιριακών εγκαταστάσεων και επαρκών υπηρεσιών.
Στην ουσία η αναπηρία είναι μια «κοινωνική» κατασκευή λαμβάνοντας με σημείο αναφοράς το πρότυπο του «αρτιμελούς» ανθρώπου (Αναγνωστόπουλος, 2008). Την άποψη αυτή συμμερίζεται και ο Oliver, ισχυριζόμενος ότι η αναπηρία προέρχεται από την κοινωνία καθώς δεν συμμερίζεται τις ανάγκες των ανάπηρων ατόμων (Oliver, 2009). Επίσης, υποστηρίζει πως η κοινωνία είναι αυτή που οφείλει να αλλάξει και όχι τα άτομα, καθώς μέσω αυτής της αλλαγής μπορεί να επιτευχθεί η ενδυνάμωση των αναπήρων πέρα από κοινωνικοπολιτικά προγράμματα, θεραπείες και επεμβάσεις που προτείνονται από τα ιατρικά και παραϊατρικά επαγγέλματα (Oliver, 1996).
Οι άνθρωποι με αναπηρία δεν υστερούν εξαιτίας των βλαβών τους αλλά λόγω των περιορισμών που επιβάλλονται από κοινωνικούς, οικονομικούς, περιβαλλοντικούς και πολιτιστικούς παράγοντες (Albert, 2004; Burchardt, 2004; Marks, 1997; Oldman, 2002; Shakespeare, 2006; UPIAS, 1976). Συνεπώς, η κοινωνία είναι αυτή που απομονώνει και στιγματίζει τα ανάπηρα άτομα, αποκλείοντας την ενεργό κοινωνική δράση (Σούλης, 2013; UPIAS, 1976). Δίνοντας έμφαση στους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες ως υπεύθυνους για την αναπηρία (Ημέλλου, 2017) καταρρίπτεται και η αντίληψη της αναπηρίας ως προσωπικής τραγωδίας, στην οποία στηρίζεται το ιατρικό μοντέλο (Burchardt, 2004). Καταρρίπτοντας λοιπόν, παραδοσιακές αντιλήψεις και υποστηρίζοντας ότι η αναπηρία προκύπτει από την αλληλεπίδραση μεταξύ του ατόμου με κοινωνικοπεριβαλλοντικούς παραγόντες (Καραγιάννη & Ζώνιου – Σιδέρη, 2006), καθίσταται σαφές ότι η πρώτη προτεραιότητα δεν θα έπρεπε να είναι η «θεραπεία» αλλά η αποδοχή και η άρση κοινωνικών εμποδίων (Shakespeare, 2006).
Συνοψίζοντας, αποτελεί επιτακτική ανάγκη για ουσιαστική κοινωνική και συναισθηματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία, καθώς και για την ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνία, μέσω της διασφάλισης της κοινωνικής αναγνώρισης και την άρση των εμποδίων (Slee, 2020). Κύριος στόχος αποτελεί η εξάλειψη του στιγματισμού και της απομόνωσης, καθώς και η επίτευξη της αξιοπρέπειας και του αυτοσεβασμού των αναπήρων, ώστε να διεκδικήσουν τις συνθήκες ζωής που τους αρμόζει.
