Από τον Αποκλεισμό στην Ένταξη: Εκπαίδευση, Αναπηρία και Βιοηθική στον 21ο αιώνα – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ της ΦΩΚΙΑΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ – Μέρος 8ο
1.3 Διάκριση βλάβης – αναπηρίας
Ενώ στο ιατρικό μοντέλο αναπηρίας υπάρχει ταύτιση των όρων «αναπηρίας» και «βλάβης» από ιατρική και παθολογική άποψη (Hogan, 2019), όπως προαναφέρθηκε, ο διαχωρισμός των εννοιών «αναπηρία» και «βλάβη» αποτελεί καίριο σημείο στο οποίο θεμελιώνεται το κοινωνικό μοντέλο. Μέσω αυτού του διαχωρισμού ανατρέπεται η άποψη ότι η αναπηρία αποτελεί ένα σωματικό μειονέκτημα που πρέπει να βιώνεται ως προσωπικό πρόβλημα και αναδεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους η κοινωνία απομονώνει τα άτομα με αναπηρία, μετατρέποντας την αναπηρία δημόσιο και κοινωνικό ζήτημα (Hughes, 2014).
Ωστόσο, στη βιβλιογραφία συχνά παρατηρείται η χρήση του όρου «αναπηρία» ως συνώνυμου της βλάβης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ορισμός του Μιχαηλίδη, σύμφωνα με τον οποίο η αναπηρία περιγράφει καταστάσεις που περιλαμβάνουν τη νοητική αναπηρία, δυσλειτουργίες των αισθήσεων (όρασης ή ακοής), σοβαρές νευρολογικές ή ορθοπεδικές βλάβες, μαθησιακές δυσκολίες όπως η δυσλεξία, η δυσγραφία και η δυσαριθμίας, εκτεταμένες αναπτυξιακές διαταραχές, καθώς και διαταραχές στο λόγο και στην ομιλία (Μιχαηλίδης, 2009, σσ. 5-6). Σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα, ως άτομο με αναπηρία ορίζεται εκείνο που εμφανίζει έλλειμμα σε κάποια αίσθηση ή λειτουργία σε κάποιο μέλος του σώματος, εμφανές ή μη, το οποίο αποτελεί λειτουργική βλάβη, είτε συγγενή είτε επίκτητη (Μιχαηλίδης, 2009, σ.4).
Επιπλέον, σε ορισμένους ορισμούς της βιβλιογραφία, η αναπηρία προσεγγίζεται ως συνέπεια των περιορισμών στις λειτουργίες του οργανισμού που προκαλεί η βλάβη. Σύμφωνα με τους Smith και Tyler (2019, σ.50), αναπηρία θεωρείται « το αποτέλεσμα μιας πάθησης ή βλάβης». Την άποψη αυτή υιοθετεί και ο Heward, ο οποίος υποστηρίζει πως η βλάβη σχετίζεται με την απώλεια ή τη μειωμένη λειτουργία ενός συγκριμένου μέρους ή οργάνου του σώματος (π.χ απώλεια άκρου). Η αναπηρία θεμελιώνεται όταν η παρουσία μίας βλάβης περιορίζει την ικανότητα του ατόμου να πραγματοποιεί συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως το περπάτημα, η όραση όπως τις επιτελούν οι περισσότεροι άνθρωποι (Heward, 2011, σ.7)
Ο διαχωρισμός μεταξύ «αναπηρίας» και «βλάβης» καθίσταται σαφής από το παράδειγμα που παραθέτει ο Sehrbrock. Συγκεκριμένα, ένα άτομο που χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο εξαιτίας ενός ατυχήματος δεν θεωρείται κατ΄ ανάγκην ανάπηρο. Η αναπηρία απορρέει από κοινωνικούς παράγοντες που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του ατόμου, όπως όταν αναγκάζεται να χρησιμοποιεί βοηθητικές εισόδους κτιρίων λόγω απουσίας αυτόματων θυρών ή ραμπών στην κεντρική είσοδο ή όταν σε ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις οι πόρτες είναι στενές για τη διέλευση του αναπηρικού αμαξιδίου. Επίσης, και στις κοινωνικές συναναστροφές, τα άτομα που δεν κάνουν χρήση του αναπηρικού αμαξιδίου συχνά στέκονται όρθια, γεγονός που αναγκάζει το άτομο με αναπηρία να υιοθετεί τη στάση του «βλέμματος προς τα πάνω» (Sehrbrock, 2012).
Ο Oliver και οι συνεργάτες του ορίζουν την αναπηρία ως το μειονέκτημα ή τον περιορισμό στη συμμετοχή και στην εκτέλεση δραστηριοτήτων, ο οποίος δεν απορρέει αποκλειστικά από ατομικές δυσκολίες, αλλά προκύπτει από τις πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές δομές μιας κοινωνίας. Οι δομές αυτές συχνά αγνοούν τις ανάγκες των ατόμων με βλάβη, με συνέπεια τον κοινωνικό τους αποκλεισμό. Επομένως, η αναπηρία προσεγγίζεται ως μορφή καταπίεσης και διάκρισης, αντίστοιχη με φαινόμενα όπως ο ρατσισμός και ο σεξισμός (Oliver et al., 2012).
Αντίθετα, η βλάβη σχετίζεται με ένα μακροχρόνιο χαρακτηριστικό του νου, του σώματος ή των αισθήσεων ενός ατόμου, το οποίο μπορεί να προέρχεται από κληρονομικούς παράγοντες ή τραυματισμό (Oliver et al., 2012).
