Από τον Αποκλεισμό στην Ένταξη: Εκπαίδευση, Αναπηρία και Βιοηθική στον 21ο αιώνα – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ της ΦΩΚΙΑΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ – Μέρος 35ο
5.5 Η σπουδαιότητα και η συμβολή της βιοηθικής στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση
Ο ρόλος και η σπουδαιότητα της ηθικής στον τομέα των βιοεπιστημών είναι κοινά αποδεκτοί σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε πολλά τμήματα της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και σε σχολές επαγγελματικής κατάρτισης, έχουν ενταχθεί μαθήματα βιοηθικής σε προγράμματα που συνδέονται με επαγγέλματα υγείας, ιατρικής και νοσηλευτικής, ενώ έχουν ιδρυθεί οργανωμένες μονάδες με κυρίαρχο στόχο την μελέτη της βιοηθικής (Γλυκοφρύδη & Ζαπουνίδου, 2019). Με τον ερχομό του 21ου αιώνα, επιστημονικές επαγγελματικές οργανώσεις σε Ευρώπη και Αμερική συνειδητοποιούν πως οι γνώσεις και η εκπαίδευση της βιοηθικής στα προπτυχιακά προγράμματα παραμένει περιορισμένη ανεξαρτήτου της σπουδαιότητας της. Παράλληλα, αναγνωρίζεται η ανάγκη διεύρυνσης του επιστημονικού γραμματισμού για την ενσωμάτωση δεξιοτήτων όπως η λήψη αποφάσεων βάσει τεκμηριωμένης γνώσης, η συγκρότηση μιας σύνθετης και αναλυτικής σκέψης και η ικανότητα αποτίμησης των πληροφοριών σε περισσότερα εκπαιδευτικά προγράμματα (Matthiessen, 2001).
Τα τελευταία έτη, ο συνδυαστικός τρόπος διδασκαλίας της Βιοηθικής και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναδεικνύεται ως μια σημαντική πρόκληση, καθώς οι δύο αυτοί τομείς συνδέονται με έναν άρρηκτο δεσμό (Ezer & Overall, 2013). Από την ίδρυση του Ινστιτούτο Βιοηθικής το 1992, πιστοποιείται ότι τα Ανθρώπινα Δικαιώματα επηρεάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τις βιοηθικές δραστηριότητες που συνδέονται με βιοηθικά θέματα (Klapatyi, Senyta, & Bozikov, 2013). Η συνδυαστική διδασκαλία της Βιοηθικής και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θεωρείται απαραίτητη για πολλούς λόγους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την κατάκτηση μιας ολοκληρωμένης και πολυδιάστατης εκπαίδευσης. Σε χώρες της Ευρώπης, τα Ανθρώπινα Δικαιώματα διδάσκονται ως βασικό μέρος του εκπαιδευτικού προγράμματος των ιατρικών σχολών. Επίσης, παρουσιάζεται ένα έντονο ενδιαφέρον για τη διδασκαλία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και σε χώρες εκτός Ευρώπης, σε σχολές που συνδέονται με επαγγέλματα υγείας (Busquets, Roman, & Terribus, 2012; Chamberlain, 2001).
Ένας ακόμη λόγος που καθιστά απαραίτητη τη συνδιδασκαλία της Βιοηθικής με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σχετίζεται με την ενίσχυση των δεξιοτήτων των εργαζομένων στα επαγγέλματα υγείας αναφορικά με την περίθαλψη ασθενών, καθώς υπάρχουν στιγμές που καλούνται να λάβουν σοβαρές αποφάσεις σε πολύπλοκες ιατρικές περιπτώσεις. Σε κάποιες περιπτώσεις, εκτός από την ιατρική διάσταση, οφείλουν να λάβουν υπόψη την ηθική και τις αξίες των ασθενών. Τέλος, η συνύπαρξη Βιοηθικής και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων συντελεί στον εκσυγχρονισμό των γνώσεων, ειδικά των φοιτητών, σε θέματα βιοιατρικής και τεχνολογικών καινοτομιών μέσα σε ένα πλαίσιο ηθικής (Casini et al., 2014; Park & Yoo, 2014).
Ωστόσο, στο σημείο αυτό καλό θα ήταν να τονιστεί ότι η εκπαίδευση της βιοηθικής εξετάζεται από δύο διαφορετικές οπτικές στα ιδρύματα της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Από τη μία πλευρά, η διδασκαλία επικεντρώνεται σε έναν κώδικα δεοντολογίας της ιατρικής, σύμφωνα με τον οποίο οι φοιτητές πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν ηθικά διλήμματα κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους πορείας. Σκοπός σε αυτή την περίπτωση είναι η καλλιέργεια και η ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων που θα συμβάλουν στην επίλυση ηθικών ζητημάτων μέσω της ιατρικής πράξης. Η άλλη οπτική εξετάζει τη βιοηθική σε ένα πιο σύγχρονο και ολιστικό πλαίσιο. Δεν στοχεύει μόνο στην επίλυση προβλημάτων αλλά στη διαμόρφωση ενός ανθρωπιστικού χαρακτήρα των επιστημόνων. Ειδικότερα, να τους εμφυσήσει ηθικές – ανθρωπιστικές αξίες και ιδανικά, ώστε οι μελλοντικοί επιστήμονες να προσφέρουν καλύτερη φροντίδα και βοήθεια σε όσους την χρειάζονται. Στη σύγχρονη κοινωνία παρατηρείται στροφή προς την δεύτερη οπτική γι’ αυτό το λόγο η προσέγγιση της βιοηθικής γίνεται σε συνάρτηση με ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες (Have & Gordijn, 2012).
