ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 3ο

Οκτ 7, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 3ο

 

ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ, ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ

1.1          Ορισμοί, αίτια και παγκόσμια δεδομένα

Η Διεθνής Ταξινόμηση Νοσημάτων 11 (ICD-11) ταξινομεί την εξασθένιση της όρασης σε δύο ομάδες, ανάλογα με την απόσταση της όρασης δηλαδή χωρίζεται σε κοντινή και μακρινή.

Οπτικές βλάβες σε μακρινές αποστάσεις:

  1. Ήπια – παρουσιάζοντας οπτική οξύτητα χειρότερη από 6/12
  2. Μέτρια – παρουσιάζει οπτική οξύτητα χειρότερη από 6/18
  3. Σοβαρή – παρουσιάζει οπτική οξύτητα χειρότερη από 6/60
  4. Τύφλωση – παρουσιάζοντας οπτική οξύτητα χειρότερη από 3/60 Οπτικές βλάβες σε κοντινές αποστάσεις:

Παρουσίαση σχεδόν οπτικής οξύτητας χειρότερη από N6 ή M.08 με υπάρχουσα διόρθωση.

Είναι γεγονός ότι ορισμένες φορές τα αίτια της τύφλωσης παραμένουν άγνωστα. Ωστόσο, μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες γενικές κατηγορίες για τα σημαντικότερα αίτια:

  1. Κληρονομικά και επίκτητα αίτια
  2. Λοιμώδεις ασθένειες
  3. Δηλητηριάσεις
  4. Ατυχήματα και Κακώσεις
  5. Όγκοι
  6. Προγεννητικά αίτια
  7. Περιγεννητικά αίτια
  8. Μεταγεννητικά αίτια

Περιληπτικά τα κυριότερα αίτια της τύφλωσης είναι τα εξής:

             Κύριες ασθένειες του οπτικού οργάνου, όπως είναι το γλαύκωμα, ο καταρράκτης, η ανάπτυξη όγκων και ινοπλασμάτων, η ατροφία του οπτικού νεύρου, η εκφύλιση της ωχράς κηλίδος κ.ά.

             Μολυσματικές ασθένειες από τις οποίες είχε προσβληθεί η μητέρα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης της (προγεννητικά αίτια), όπως είναι για παράδειγμα η ερυθρά. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως η γονόρροια από την οποία μπορεί να πάσχει η μητέρα και κατά συνέπεια η βλεννόρροια του νεογέννητου, αλλά και η σύφιλη, αποτελούν βασικές αιτίες τύφλωσης κατά την περίοδο της εμβρυϊκής και βρεφικής ζωής.

             Μολυσματικές ασθένειες κατά την παιδική ηλικία (μεταγεννητικά αίτια), όπως είναι η μηνιγγίτιδα, η ιλαρά, η εγκεφαλίτιδα κ.ά.

             Τραυματισμοί του κρανίου μπορεί να συμβούν κατά την διάρκεια του τοκετού από εργαλεία (περιγεννητικά αίτια), προκαλώντας σοβαρές ή και ανεπανόρθωτες ζημιές στην όραση του βρέφους. Επίσης, τα διάφορα ατυχήματα, κακώσεις και δηλητηριάσεις αποτελούν συχνά αίτια τύφλωσης.

             Διαθλαστικές δυσλειτουργίες του οπτικού οργάνου, όπως είναι η μυωπία, ο αστιγματισμός, η πρεσβυωπία, και η υπερμετρωπία. Οι δυσλειτουργίες αυτές ενέχουν πολλούς κινδύνους αν δεν αντιμετωπισθούν εγκαίρως από ειδικό.

(Πλαΐνης και συν, 2009) Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας   (ΠΟΥ),   μια   αισθητηριακή διαταραχή υπάρχει όταν μία από τις πέντε αισθήσεις: όραση, ακοή, αφή, γεύση, όσφρηση δεν λειτουργούν πλέον κανονικά. Οι δύο πιο συχνές αισθητηριακές διαταραχές είναι η τύφλωση και η κώφωση. Η τύφλωση μπορεί να εμφανιστεί ξεχωριστά αλλά και σε

συνδυασμό με κάποια άλλη διαταραχή (WHO, 2019).

Η τύφλωση, η οποία είναι η πιο σοβαρή μορφή των προβλημάτων όρασης, μπορεί να μειώσει την ικανότητά του να πραγματοποιήσει ενέργειες της καθημερινότητας και να μετακινηθεί χωρίς να χρειάζεται βοήθεια. Όταν αναφερόμαστε σε ένα άτομο με προβλήματα όρασης μιλάμε για μειωμένη ή ακόμη και σοβαρή απώλεια όρασης που δεν μπορεί να διορθωθεί με τυπικά γυαλιά ή φακούς επαφής και έχει ως αποτέλεσμα να μειώνει την ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί στα καθήκοντά του. Ουσιαστικά, περιορίζουν την ικανότητα του ανθρώπου να φέρει εις πέρας καθημερινές δεξιότητες και έτσι επηρεάζεται η ποιότητα της ζωής του και η ικανότητά του να αλληλεπιδρά με τον κόσμο γύρω του. Όταν αναφερόμαστε σε ένα τυφλό άτομο μιλάμε για αδυναμία διάκρισης του φωτός από το σκοτάδι ή συνολική αδυναμία όρασης. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 80% της παγκόσμιας τύφλωσης μπορεί να προληφθεί (WHO, 2019).

Ο ΠΟΥ, ορίζει την τυφλότητα ως την ανικανότητα του ατόμου να μετρήσει τα δάχτυλα του χεριού σε απόσταση μικρότερη των δέκα ποδιών και τη μερική τύφλωση ως την αδυναμία των μερικώς βλεπόντων να μετρήσουν τα δάχτυλα σε απόσταση μικρότερη ή ίση των είκοσι ποδιών (Κρουσταλάκη, 2005). Επιπρόσθετα, στην Ελλάδα σύμφωνα με το Άρθρο 1 του νόμου 958/79 τυφλό θεωρείται το άτομο το οποίο στερείται παντελώς της αντιλήψεως του φωτός ή του οποίου η οπτική οξύτητα είναι μικρότερο του ενός εικοστού 1/20 της αντίστοιχης φυσιολογικής και του οποίου η οπτική οξύτητα δε βελτιώνεται με διόρθωση σε θεραπεία και είναι δεν είναι δυνατή η χειρουργική επέμβαση.

H συνοπτική ταξινόμηση κατηγοριών τύφλωσης, σύμφωνα με τον ΠΟΥ (2019), διαχωρίζει τα επίπεδα όρασης σε 4 βασικές κατηγορίες:

Στη φυσιολογική όραση – Normal Vision

Μέτρια Διαταραχή όρασης – Moderate visual impairment Σοβαρή Διαταραχή όρασης- Several visual impairment

Ολική Απώλεια όρασης- Blindness

Τα μέτρια προβλήματα όρασης σε συνδυασμό με τα σοβαρά προβλήματα όρασης ομαδοποιούνται υπό τον όρο «χαμηλή όραση- μερική απώλεια όρασης» (WHO, 2019).

Η διάκριση της τύφλωσης βασίστηκε στην οπτική οξύτητα και στο οπτικό πεδίο. Η οπτική οξύτητα βασίζεται στη διάκριση μορφών ή διάκριση μεταξύ λεπτομερειών, η οποία συχνά μετράτε μέσω της ανάγνωσης γραμμάτων, αριθμών ή άλλων συμβόλων (Γκουβέρης, Μπόλου, 2000).

Συγκεκριμένα, οι μετρήσεις οπτικής οξύτητας για να αξιολογηθεί η ικανότητα του ατόμου, βασίζεται σε ένα πρότυπο σχέδιο εξέτασης από συγκεκριμένη απόσταση. Το πρότυπο σχέδιο αυτό αποτελείται από μαύρα σύμβολα αριθμούς & γράμματα της αλφαβήτου πάνω σε λευκό φόντο, τα οποία σταδιακά μειώνονται σε μέγεθος. Έτσι, η οπτική οξύτητα αναδεικνύει κατά πόσο το άτομο μπορεί να διαβάσει και να αναγνωρίσει το κάθε σύμβολο που βλέπει ανάλογα με την απόσταση που λαμβάνει από αυτό. Οι μετρήσεις αυτές πραγματοποιούνται με δύο κλίμακες, σύμφωνα με τους πίνακες Snellen και LogMar κατά τις οποίες ο εξεταστής ελέγχει αν ο ασθενής πληροί τα κριτήρια τυφλότητας. Στον πρώτο πίνακα μέτρησης το υποκείμενο υπόκεινται στη διαδικασία αναγνώρισης 2 γραμμάτων, ενώ κατά το δεύτερο πίνακα απαιτεί την αναγνώριση 15 γραμμάτων (Πλαΐνης και συν, 2009).

Το 2010, ο αριθμός των ατόμων με προβλήματα όρασης εκτιμήθηκε σε 285 εκατομμύρια, εκ των οποίων 39 εκατομμύρια ήταν τυφλοί. Πρόκειται για μείωση του αριθμού των ατόμων που είχαν εκτιμηθεί προηγουμένως ως άτομα με προβλήματα όρασης το 2004. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε καλύτερα δεδομένα, αλλά και σε παρεμβάσεις που έχουν μειώσει τον αριθμό των ατόμων με προβλήματα όρασης. Εκτιμάται ότι 120 εκατομμύρια έχουν προβλήματα όρασης λόγω μη διορθωμένων διαθλαστικών σφαλμάτων. Τα διαθλαστικά σφάλματα (μακρινή και κοντινή όραση) είναι από τα απλούστερα για τη διόρθωση περιπτώσεων όρασης. σχεδόν όλα αυτά μπορούν να διορθωθούν και η φυσιολογική όραση μπορεί να αποκατασταθεί με γυαλιά, φακούς επαφής ή διαθλαστική χειρουργική επέμβαση (WHO, 2013).

Το 2019 εκτιμήθηκε από τον ΠΟΥ, σε παγκόσμιο επίπεδο, ότι τουλάχιστον 2,2 δισεκατομμύρια άτομα έχουν προβλήματα όρασης ή τύφλωση, εκ των οποίων τουλάχιστον

1 δισεκατομμύριο άτομα έχουν προβλήματα όρασης που θα μπορούσε να είχαν αποφευχθεί ή αντιμετωπιστεί. Το 1 δισεκατομμύριο αυτών των ατόμων έχει μέτρια ή σοβαρή εξασθένηση της όρασης ή ακόμη και τύφλωση (WHO, 2019).

Τα αίτια αυτών οφείλονται σε:

  • ανεπιθύμητο διαθλαστικό σφάλμα (123,7 εκατομμύρια)
  • καταρράκτη (65,2 εκατομμύρια)
  • γλαύκωμα (6,9 εκατομμύρια)
  • αδιαφάνεια του κερατοειδούς (4,2 εκατομμύρια)
  • διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια (3 εκατομμύρια)
  • τραύματα (2 εκατομμύρια)
  • εξασθένιση όρασης που προκαλείται από πρεσβυωπία χωρίς αντιμετώπιση (826 εκατομμύρια)

(Bourne, 2017)

Ο επιπολασμός της εξασθένησης της όρασης μακρινών αποστάσεων εκτιμάται ότι είναι τέσσερις φορές υψηλότερος σε περιοχές με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα από ότι σε περιοχές με υψηλό εισόδημα (Bourne, 2017). Όσον αφορά, τα ποσοστά ανεπάρκειας όραση κοντινών αποστάσεων, εκτιμάται ότι είναι μεγαλύτερα από 80% στη δυτική, ανατολική και κεντρική υποσαχάρια Αφρική, ενώ συγκριτικά ποσοστά σε περιοχές με υψηλό εισόδημα της Βόρειας Αμερικής, της Αυστραλασίας, της Δυτικής Ευρώπης, της Ασίας και ορισμένων νησιών του Ειρηνικού αναφέρεται ότι είναι χαμηλότερη από 10% (Fricke, 2018).

Το 90% των ατόμων με προβλήματα όρασης ζουν σε χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα. Για αυτούς τους ανθρώπους η πρόσβαση σε εκπαίδευση προληπτικής φροντίδας, θεραπευτικές υπηρεσίες και ποιοτική αποκατάσταση δεν είναι ακόμη διαθέσιμη παγκοσμίως. Υπάρχει κάποια διακύμανση στις αιτίες μεταξύ των χωρών. Οι ασθένειες του αμφιβληστροειδούς είναι οι κύριες αιτίες εξασθένησης της όρασης σε χώρες μεσαίου και μεσαίου εισοδήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, το ποσοστό της απώλειας όρασης που οφείλεται στον καταρράκτη, το οποίο είναι υψηλότερο στις χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα από τις χώρες με υψηλό εισόδημα. Σε χώρες με υψηλό εισόδημα, ασθένειες όπως η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, το γλαύκωμα και ο εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας που σχετίζονται με την ηλικία είναι πιο συχνές. Σε όλες τις περιπτώσεις πρέπει να πραγματοποιούνται τακτικές εξετάσεις ματιών για να επιτρέπεται η έγκαιρη διάγνωση της νόσου και έγκαιρη θεραπεία για την αποφυγή ή την καθυστέρηση της έναρξης μειωμένης οπτικής λειτουργίας (WHO, 2019).

Εκτιμάται ότι το 82% όλων των ατόμων με τύφλωση είναι άνω των 50 ετών. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί με τη γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού. Η κύρια αιτία τύφλωσης για αυτούς τους ανθρώπους είναι ο καταρράκτης που είναι μια θεραπεύσιμη κατάσταση ( Bourne, 2017).

Το 28% των ατόμων που ζουν με μέτρια και σοβαρά προβλήματα όρασης είναι στα εργασιακά τους χρόνια. Οι οπτικοί περιορισμοί επηρεάζουν την ικανότητα των εργαζομένων να κάνουν μια παραγωγική ζωή. Αυτό επηρεάζει την ικανότητά τους να βρουν απασχόληση και να στηρίξουν τον εαυτό τους και να παρέχουν στις οικογένειές τους (WHO, 2013).

Μέχρι και το 80% της όρασης και της τύφλωσης σε ενήλικες είναι θεραπεύσιμα ή μπορούν να βελτιωθούν. Στις χώρες με χαμηλότερο και μεσαίο εισόδημα, η πλειονότητα των αιτιών της όρασης είναι αποτρέψιμη ή θεραπεύσιμη. Για να επιτευχθεί σημαντική μείωση, το ευρύ κοινό πρέπει να εκπαιδευτεί σε προληπτικά μέτρα. Το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης πρέπει να περιλαμβάνει υπηρεσίες φροντίδας ματιών για την επίτευξη καθολικής κάλυψης υγείας (WHO, 2019).

Περίπου 1,4 εκατομμύρια παιδιά είναι τυφλά. Οι κύριες αιτίες τύφλωσης στα παιδιά περιλαμβάνουν καταρράκτη, αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας και ανεπάρκεια βιταμίνης Α. Περίπου το ήμισυ της παιδικής τύφλωσης μπορεί να αποφευχθεί ή να αντιμετωπιστεί. Όσο αφορά τα παιδιά, οι αιτίες της όρασης ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των χωρών. Για παράδειγμα, σε χώρες χαμηλού εισοδήματος ο συγγενής καταρράκτης είναι η κύρια αιτία, ενώ σε χώρες με υψηλό εισόδημα είναι πιο πιθανό να είναι αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας (WHO, 2013).

Η εμπειρία ενός ατόμου με προβλήματα όρασης ποικίλλει ανάλογα με πολλούς διαφορετικούς παράγοντες. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τη διαθεσιμότητα παρεμβάσεων πρόληψης και θεραπείας, την πρόσβαση σε αποκατάσταση όρασης (συμπεριλαμβανομένων βοηθητικών προϊόντων όπως γυαλιά ή λευκά καλάμια) και εάν το άτομο αντιμετωπίζει προβλήματα με δυσπρόσιτα κτίρια, μεταφορές και πληροφορίες (Fricke, 2018).

Η θεραπεία για τα προβλήματα όρασης εξαρτάται από την έκταση της απώλειας όρασης και την αιτία. Για παράδειγμα, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να αφαιρέσει καταρράκτη και τα γυαλιά μπορούν να βοηθήσουν σε μη διορθωμένα διαθλαστικά σφάλματα. Άλλες μορφές θεραπείας και αποκατάστασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση της όρασης ατόμων με μη αναστρέψιμη όραση. Οι περισσότερες από τις ασθένειες και τις καταστάσεις που προκαλούν προβλήματα όρασης και τύφλωση μπορούν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν εύκολα με γνωστές και οικονομικές παρεμβάσεις ( Bourne, 2017).

Όπως προβλέπεται από το παγκόσμιο οικονομικό κόστος της οπτικής αναπηρίας (Global Economic Cost of Visual Impairment), 929 εκατομμύρια άνθρωποι θα έχουν προβλήματα όρασης παγκοσμίως έως το 2020 και οι συνολικές δαπάνες θα είναι 2,77 τρισεκατομμύρια δολάρια (Strauss, 2005).

Μετάβαση στο περιεχόμενο