ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 22ο
1.7 Βλαστοκύτταρα: το μέλλον στην θεραπεία οφθαλμικών παθήσεων
Τα τελευταία δέκα με είκοσι κυρίως χρόνια διενεργούνται έρευνες που αφορούν τη χρήση βλαστοκυττάρων για την αντιμετώπιση πάνω από 80 ασθενειών, συμπεριλαμβανομένου και των οπτικών παθήσεων, στους ίδιους του δότες αλλά και σε μέλη της οικογένειάς τους.
Τα βλαστοκύτταρα είναι αρχέγονα «μη εξειδικευμένα» κύτταρα που κάτω από κατάλληλες συνθήκες μπορούν να αναπαράγονται ή να εξελίσσονται σε κάθε είδος κυττάρου του οργανισμού. Αποτελούν δομικά στοιχεία των οργάνων, των ιστών, του αίματος και του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα βλαστοκύτταρα μπορούν να ληφθούν από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα (ΟΠΑ), από τον πλακούντα, από τον ιστό του ομφαλίου λώρου (ουσία του Wharton), από τον μυελό των οστών, από τα νεογιλά δόντια (DPSCs) και τον οδοντικό πολφό, καθώς και από τον λιπώδη ιστό (ASCs) (Stern, 2018).
Τα βλαστικά κύτταρα κατηγοριοποιούνται με βάση την ικανότητά τους να διαφοροποιούνται σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων σε:
− Παντοδύναμα / Totipotent – ένα αρχέγονο κύτταρο που έχει την ικανότητα να διαφοροποιείται σε όλους τους τύπους κυττάρων ενός οργανισμού. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τα πρώτα λίγα κύτταρα μετά τη διαίρεση του ζυγωτού, στην αρχή της εμβρυικής ζωής.
− Πολυδύναμα Pluripotent – ένα αρχέγονο κύτταρο που έχει την ικανότητα να διαφοροποιείται σε σχεδόν όλους τους τύπους κυττάρων. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα.
− Πολυδύναμα Multipotent – ένα αρχέγονο κύτταρο που έχει την ικανότητα να διαφοροποιείται σε μια στενά συνδεδεμένη οικογένεια κυττάρων. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα (HSC) και τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα (MSC).
− Ολιγοδύναμα / Oligopotent – ένα αρχέγονο κύτταρο που έχει την ικανότητα να διαφοροποιείται σε περιορισμένα είδη κυττάρων.
− Μονοδύναμα / Unipotent – ένα αρχέγονο κύτταρο που έχει την ικανότητα να διαφοροποιείται σε ένα μόνο κυτταρικό τύπο. Παράδειγμα: βλαστικά κύτταρα μυών.
(Stern, 2018) Η φύλαξη εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων από τους γονείς καθώς και η προώθηση του μητρικού θηλασμού επαφίεται στην σωστή ενημέρωση των υποψήφιων γονέων από τον γυναικολόγο και την μαία. Εφόσον οι γονείς έχουν ενημερωθεί έγκαιρα από το ιατρικό προσωπικό με έντυπο το οποίο συντάσσει το Υπουργείο Υγείας και που αφορά τα οφέλη φύλαξης των βλαστοκυττάρων μπορούν να εξουσιοδοτήσουν τον γιατρό τους να προβεί στην λήψη των κυττάρων. Τ α αποτελέσματα μεταβιβάζονται κατευθείαν στο Υπουργείο το οποίο δίνει την άδεια λειτουργίας της οικογενειακής τράπεζας εφόσον πληρούνται οι διεθνείς προδιαγραφές από διεθνείς διαπιστευμένους οργανισμούς όπως η American Association of Blood Banks (AABB).
Η επιστήμη των βλαστοκυττάρων άνοιξε έναν δρόμο για την αντικατάσταση και την αναπλήρωση αμφιβληστροειδικών κυττάρων σε διάφορες εκφυλιστικές ασθένειες του αμφιβληστροειδούς, μέσω της αντικατάστασης ‟χαμένων” κυττάρων στον οφθαλμό και / ή απελευθέρωσης αυξητικών παραγόντων σε ένα κατεστραμμένο οφθαλμό. Τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα που προέρχονται από μη νευρωνικά επιθηλιακά χρωστικά αμφιβληστροειδούς εφαρμόστηκαν επιτυχώς σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Παρ’όλα αυτά υπάρχουν κάποια ζητήματα που πρέπει να ξεπεραστούν. Ωστόσο, ο μηχανισμός δράσης καθώς και η αποτελεσματικότητα αυτής της κυτταρικής θεραπείας ποικίλλει μεταξύ των διαφορετικών βλαστικών κυττάρων και μπορεί να αντιπαραβληθεί σε μεγάλο βαθμό με αυτό που παρατηρείται σε άλλα μοντέλα τραυματισμού στο κεντρικό νευρικό σύστημα (Mead, 2015)
Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχει πρόοδος στη μεταμόσχευση ολόκληρου των οφθαλμών, αν και μια συγκεκριμένη πρόκληση είναι ο τρόπος σύνδεσης των νευρικών στοιχείων έτσι ώστε το μεταμοσχευμένο μάτι να λειτουργεί πλήρως (Bourne et al., 2017). Ακόμη η προηγμένη ωρίμανση των φωτοϋποδοχέων όχι μόνο υποστηρίζει τη δυνατότητα χρήσης τρισδιάστατων οργάνων αμφιβληστροειδούς για τη μελέτη της ανάπτυξης φωτοϋποδοχέων, αλλά προσφέρει επίσης μια νέα ευκαιρία για μοντελοποίηση ασθενειών, ιδιαίτερα για κληρονομικές ασθένειες του αμφιβληστροειδούς (Slembrouck-Brec, 2019).
Πέρα από κάθε αμφιβολία, η νευρο-αμφιβληστροειδική αναγέννηση θα είναι το επόμενο ορόσημο που θα αλλάξει την κλινική διαχείριση και το αποτέλεσμα όταν η ερευνητική κοινότητα αξιοποιεί πλήρως τη δύναμη των πολυδύναμων βλαστικών κυττάρων (Zi-Bing, 2019).