ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 23ο

Οκτ 16, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 23ο

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

ΜΕΘΟΔΟΙ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

2.1          Η ψυχοπροφυλακτική στην αρχαία Ελλάδα

 

Στον αρχαίο κόσμο, η γυναίκα ως κύριος φορέας της γονιμότητας γίνεται σύμβολο της παρθενικής αγνότητας, της κύησης, του τοκετού και της λοχείας, ενώ οι γονιμικές αλλά και θεραπευτικές ιδιότητες θα συνυπάρξουν στη φύση διάφορων γυναικείων θεοτήτων, όπως της Αρτέμιδος, της Αθηνάς, της Ήρας, της Ειλειθυίας και της Αφροδίτης. Επιπλέον, σπουδαία είναι και η θέση της γυναίκας στο χώρο της μαιευτικής όπως διαπιστώνεται από το γεγονός ότι η μαία Φαιναρέτη αναφέρεται ως μητέρα του Ιπποκράτη, αλλά και ως μητέρα του Σωκράτη, όπως ακόμη και από το μύθο της Αγνοδίκης και την ιστορία της Φανοστράτης, μίας από τις πρώτες σπουδαίες και επώνυμες μαίες της Αρχαίας Ελλάδας (Τσουκαλάς, 2012).

Από την αρχαία ελληνική μυθολογία φαίνεται ότι ο τοκετός της γυναίκας είχε απασχολήσει ιδιαίτερα τους Έλληνες, ως πλέον προηγμένος συναισθηματικά λαός σε σχέση με άλλους. Στην περίοδο αυτή επικρατεί η προσωπικότητα της θεάς Ήρας ως προστάτιδας του νόμιμου γάμου, του τοκετού και της ιερότητας της οικογένειας, η οποία και αποκαλείται «Ιάτραινα». Η γέννηση του νέου ανθρώπου με το αίσιο πέρας του τοκετού θεωρείται ευλογία και χαρούμενο γεγονός αλλά και πράξη αναγέννησης. Το θεοκρατικό κοινωνικό σύστημα με το ψυχοσωματικό και συναισθηματικό πλαίσιο για τις διαδικασίες της γέννησης ενίσχυε τη βιολογική επιθυμία για τη μητρότητα, έτσι ώστε οι νέες κοπέλες μέσα στο γάμο να προετοιμάζονται ψυχικά και στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τη λοχεία να συμπορεύονται με τη Φύση. Στα Ηραία γινόταν μια πρωτογενής ψυχοπροφυλακτική προετοιμασία των επιτόκων, ώστε η γυναίκα να «τίκτει»(γεννά). Προστάτιδες του τοκετού ήταν η Άρτεμις, η Ήρα , η Λητώ και οι Ειλειθυίες, θεότητες που προστάτευαν την επίτοκο. Η Ειλείθυια, συνεπικουρούμενη από τις Τρεις Μοίρες βοηθούσε στην ομαλή εξέλιξη του τοκετού και για αυτό την αποκαλούσαν λυσίζωνο, μητροπόλο, ποτνία. Η λέξη «Ιλειθυία» πιθανόν να είναι παρετυμολογία, ίσως από το ουσιαστικό «ίλαος» και «ίλειος», δηλαδή αυτή που γνωρίζει και εξευμενίζει τις ωδίνες του τοκετού ή από το ρήμα «ιλάσκομαι» (καταπραΰνω τους πόνους) και «θύω» (σείω και θυσιάζω). Η Ελευθώ, που ήταν κόρη της Ήρας, πήρε το όνομά της από την ικετευτική προς τη θεότητα κραυγή των επιτόκων «ελθέ, ελθέ», για να τις βοηθήσει κατά τη διάρκεια του τοκετού. Η Άρτεμις, η προστάτης των επιτόκων, μετά τη γέννησή της από τη Λητώ εξετέλεσε το έργο της ως μαία βοηθώντας στη γέννηση του αδερφού της Απόλλωνα (Οικονομοπούλου, 2007).

Η θεά Ήρα:

  1. Επινόησε την κατακόρυφο σείση την οποία ασπάσθηκε αργότερα ο Ιπποκράτης
  2. Επινόησε το χειρισμό της Ήρας
  3. Μετέτρεψε το οπίσθιο τμήμα του ναού σε πρότυπο Μαιευτήριο(αίθουσα τοκετού)
  4. Εκπαίδευσε τις πρώτες ψυχοπροφυλάκτριες μαίες, τις Ειλειθυίες για τους κοινούς τοκετούς
  5. Χρησιμοποίησε τα χέλια ως ωδινοποιητικά και για αυτό στην περιοχή κάθε Ηραίου υπήρχε ένα χελοβίβαρο

Ο χειρισμός της Ήρας για την έξοδο της κεφαλής επί ισχιακής προβολής μετονομάσθηκε σε Veit-Smellie-Mauricean-Levret-Pinard μετά το 1709. Με αυτό τον τρόπο η Ήρα είχε ξεγεννήσει τον Ηρακλή από την δίδυμη εγκυμοσύνη της Αλκμήνης. Η θεά Ήρα είχε εμπεδώσει στις βοηθούς της την αντίληψη ότι το βιολογικό υπόστρωμα του τοκετού συμπλεκόταν αρμονικά με θεϊκές, ιατρικές, κοινωνικές, ψυχολογικές και κοσμολογικές διαδικασίες. Δεν ήταν τυχαίο το γεγονός ότι κάθε Ηραίο περιστοιχιζόταν από 40 κίονες, που συμβόλιζαν τις 40 εβδομάδες της εγκυμοσύνης, τις 40 ημέρες της λοχείας, τις 40 εβδομάδες του υποχρεωτικού μητρικού θηλασμού και τις 40 ημέρες αποχής από τα συζυγικά καθήκοντα. Οι ετοιμόγεννες έδιναν όρκο στην Ήρα: «Νη τη Ήρα» (ορκίζομαι στην Ήρα).

Περνώντας από την μυθολογική (θεοκρατική εποχή) στην ιστορική εποχή (Μινωική

– Μυκηναϊκή – Ομηρική – Ασκληπιακή – προσωκρατικοί φιλόσοφοι προϊπποκρατικές σχολές), επικρατούσε κυρίως η λατρεία της μητέρας θεάς, προστάτιδας της γονιμότητας και της μητρότητας. Ως μαγικοθρησκευτικά σύμβολα ευτοκίας και προστατευτικά των επιπλοκών του τοκετού και της λοχείας ήταν γνωστοί αρκετοί πολύτιμοι λίθοι(ορυκτά) με συγκεκριμένο σχήμα, χρώμα, υφή και λάμψη που τους προσέδιδαν συμβολικό χαρακτήρα. Η αδυναμία, όμως, της γυναίκας ως μαίας να αντιμετωπίσει τις δυσχέρειες και τις επιπλοκές σε έναν τοκετό, οδήγησαν στην ανάγκη της βοήθειας από τον άνδρα. Τη θέση αυτή εκείνη την περίοδο πήρε ο Ασκληπιός. Ήταν ο πρώτος που επινόησε το «ευτόκιο λουτρό» σε θαλάσσιο ύδωρ επί δυστοκίας, δηλαδή τη γέννα μέσα στο νερό. Επιπλέον, ήταν και ο πρώτος στον κόσμο λαϊκός γιατρός που καθιέρωσε ως αμοιβή για κάθε τοκετό έναν πετεινό (κόκορα) (Οικονομοπούλου, 2007).

.

 

Από τον 6ο αιώνα π.Χ. και έως την εμφάνιση του Ιπποκράτη (440 π.Χ.) η ειδικότητα της Μαιευτικής άνηκε σε γυναίκες στις οποίες απαγορευόταν κάθε άλλη ιατρική δραστηριότητα. Οι μαίες ονομάζονταν «ιάτραινες» ή «ομφαλοτόμοι», εκπαιδεύονταν από άλλες μαίες και οι γνώσεις τους ήταν εμπειρικές. Ο Ιπποκράτης ήταν αυτός που είπε ότι

«Χρειάζεται προφύλαξη και πολλή γνώση για να φέρεις εις πέρας και για να θρέψεις το έμβρυο στη μήτρα και να το γεννήσεις χωρίς προβλήματα κατά τον τοκετό» αλλά και

«…σε όποια κατάσταση υγείας ή ασθένειας βρίσκεται η μητέρα, στην ίδια βρίσκεται και το παιδί». Οι ιπποκρατικοί ιατροί δεν συμμετείχαν στις γυναικολογικές εξετάσεις, που ήταν έργο των μαιών, και προσέρχονταν μόνο σε περιπτώσεις δυστοκίας και άτυπων ή παραμελημένων τοκετών.

Επιπρόσθετα, όσον αφορά μεθόδους και στοιχεία της ψυχοπροφυλακτικής μεθόδου, μπορούμε να αντλήσουμε σημαντικές πληροφορίες από επιγραφές και αναθηματικά μνημεία. Συγκεκριμένα, υπάρχουν παραστάσεις με μαίες να μαζεύουν βότανα (άνηθο, κάρδαμο, φλισκούνι, κόλιανδρο, κρόκο, σέλινο κ.ά.) όπως και σε άλλες παραστάσεις απεικονίζονται διάφορες στάσεις τοκετού όπως γονατιστή, όρθια, στηριζόμενη σε σχοινί περασμένο σε γάντζο(την «έσειαν» με σεντόνι). Επίσης, παρουσιάζεται σε ερυθρόμορφη πυξίδα (περ. 370 π.Χ.) η βασανισμένη από τις ωδίνες του τοκετού Λητώ, η οποία βρήκε ως τόπο για να γεννήσει τα δυο της παιδιά, την Δήλο. Απεικονίζεται καθισμένη σε δίφρο(σκαμνί γέννας), με σκυμμένο το κεφάλι και στο πρόσωπο ζωγραφισμένο τον πόνο, να στηρίζει το χέρι της στον κορμό της φοινικιάς για να γεννήσει, ενώ πίσω της την συγκρατεί η Ειλειθυία και μπροστά της η θεά Αθηνά καθώς και άλλες θεές της συμπαραστέκονται. Ακόμη, υπάρχει παράσταση/σκηνή δύσκολου τοκετού κατά την αρχαία εποχή όπου η γυναίκα που δυστοκεί και υποφέρει αισθάνεται πάντα την ανάγκη να έχει κοντά της κάποιο δικό της πρόσωπο το οποίο με στοργικά, ενθαρρυντικά και τρυφερά λόγια να την ενισχύει ψυχολογικά (Οικονομοπούλου, 2007).

Συμπερασματικά, γίνεται εμφανής η ιδιαίτερη σημασία που έδιναν οι αρχαίοι Έλληνες στις σημαντικότερες και ουσιαστικότερες στιγμές της γυναικείας ύπαρξης με καθοριστικό ρόλο αυτόν των μαιών και αισθητή την έννοια της ψυχοπροφυλακτικής μεθόδου που έχει τις απαρχές της από τα αρχαία κιόλας χρόνια.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο