ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 21ο
1.6 Γονεϊκότητα με προβλήματα όρασης και μαιευτική διαχείριση
Στην αρχική επαφή μεταξύ γονέα- παιδιού, όλες οι αισθήσεις (όραση, ακοή, αφή, γεύση και όσφρηση) χρησιμοποιούνται και από τους δύο για την έναρξη και διατήρηση της διαδικασίας της προσκόλλησης και του δεσμού. Ο γονέας που στερείται κάποια από τις αισθήσεις αυτές πρέπει να μεγιστοποιήσει τη λειτουργία των υπόλοιπων αισθήσεων. Τα προβλήματα όρασης από μόνα τους δεν φαίνεται να επιδρούν αρνητικά στις πρώιμες εμπειρίες γονεϊκότητας της μητέρας.
Οι μητέρες αυτές, όπως και οι μητέρες που βλέπουν κανονικά, εκφράζουν τις απορίες που σχετίζονται με τη μητρότητα και ενθαρρύνουν τα άτομα με προβλήματα όρασης να τεκνοποιήσουν. Αν και οι μητέρες με προβλήματα όρασης αρχικά νιώθουν την πίεση να συμμορφωθούν με τις παραδοσιακές συμπεριφορές γονεϊκότητας των ατόμων που βλέπουν, σύντομα προσαρμόζονται στις συμπεριφορές αυτές και αναπτύσσουν μεθόδους που ταιριάζουν καλύτερα στις ίδιες.
Μερικές από τις δραστηριότητες που εκτελεί διαφορετικά η μητέρα με προβλήματα όρασης περιλαμβάνουν την προετοιμασία του παιδικού δωματίου, των ρούχων και των εφοδίων. Ορισμένες μητέρες κρεμούν ολόκληρο το σετ ρούχων στην κρεμάστρα και το τοποθετούν στην ντουλάπα, αντί να τοποθετούν το κάθε ρούχο χωριστά. Άλλες ταξινομούν με ειδικό τρόπο τα ρούχα του παιδιού και τα τοποθετούν σε ευπρόσιτα σημεία. Η δύναμη των ατόμων με προβλήματα όρασης είναι η υψηλή ευαισθησία των άλλων αισθήσεών τους. Η τυφλή μητέρα μπορεί να πει πότε το νεογνό της την αντικρίζει διότι αισθάνεται την ανάσα του στο πρόσωπό της. Μία από τις σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς με οπτικές παθήσεις είναι ο σκεπτικισμός, φανερός ή κρυφός, των επαγγελματιών υγείας. Οι τυφλοί διακρίνουν μια απροθυμία από την πλευρά των
άλλων να αναγνωρίσουν το δικαίωμα τους να γίνουν γονείς (Brotherson, 2007).
Πολύ συχνά, οι μαίες και οι ιατροί δεν έχουν εμπειρία στην αντιμετώπιση των αναγκών τεκνοποίησης και ανατροφής των παιδιών μητέρων με προβλήματα όρασης. Η καλύτερη προσέγγιση από την μαία είναι η εκτίμηση των ικανοτήτων της μητέρας και η χρήση των πληροφοριών αυτών ως βάση για τον σχεδιασμό της υποστήριξης της γυναίκας, συχνά με τον ίδιο περίπου τρόπο όπως και στη γυναίκα χωρίς διαταραχές ή αναπηρία. Οι μητέρες με προβλήματα όρασης έχουν εισηγηθεί για την παροχή φροντίδας σε γυναίκες όπως οι ίδιες κατά την διάρκεια της τεκνοποίησης. Οι προσεγγίσεις αυτές ενδέχεται να τις βοηθήσουν να αισθάνονται λιγότερο ευάλωτες (Lowdermilk & Perry, 2010).
Η άμεση οπτική επαφή θεωρείται σημαντική. Με τον γονέα που έχει πρόβλημα όρασης, αυτός ο καθοριστικός για την προσκόλληση γονέα-νεογνού παράγοντας προφανώς απουσιάζει. Ωστόσο, ο τυφλός γονέας, που ποτέ δεν θα βιώσει αυτή τη μορφή ενίσχυσης των σχέσεων, δεν αντιλαμβάνεται την απουσία της. Το νεογνό θα χρειαστεί άλλα αισθητηριακά ερεθίσματα από τον γονέα αυτόν. Το νεογνό που κοιτά στα μάτια την τυφλή μητέρα πιθανόν να μη γνωρίζει ότι τα μάτια αυτά δεν βλέπουν.
Άλλα άτομα στο περιβάλλον του νεογέννητου μπορούν να συμμετέχουν στην ενεργό άμεση οπτική επαφή για να καλυφθεί η ανάγκη αυτή. Μπορεί ωστόσο να υπάρξει πρόβλημα, εάν η μητέρα με διαταραχή της όρασης έχει ανέκφραστο πρόσωπο. Το νεογνό της, μετά από επανειλημμένες αποτυχημένες προσπάθειες για προσωπική επαφή με τη μητέρα, θα εγκαταλείψει την προσπάθεια να επικοινωνήσει με την ίδια και θα την εντείνει με τον πατέρα ή κάποιο άλλο άτομο στο σπίτι.
Οι μαίες μπορούν να παρέχουν προληπτική καθοδήγηση σχετικά με την κατάσταση αυτή και να βοηθήσουν τη μητέρα να μάθει να κάνει νεύματα με το κεφάλι και να χαμογελά όταν μιλά και σιγομουρμουρίζει στο νεογέννητο. Κάποιες χρήσιμες επομένως προσεγγίσεις στην φροντίδα ατόμων που έχουν προβλήματα όρασης συνοψίζονται παρακάτω:
− Οι τυφλοί γονείς χρειάζονται προφορική εκπαίδευση από τους επαγγελματίες υγείας, διότι η ενημέρωση για την κύηση και τη μητρότητα δεν είναι προσιτή στους τυφλούς.
− Ο γονέας με διαταραχές όρασης χρειάζεται να προσανατολισθεί στο δωμάτιο του νοσοκομείου ώστε να μπορεί να κινείται ελεύθερα και χωρίς βοήθεια. Για παράδειγμα: «Πηγαίνετε αριστερά στο κρεβάτι και ακολουθήστε τον τοίχο μέχρι να βρείτε την πρώτη πόρτα. Αυτό είναι το μπάνιο».
− Οι τυφλοί γονείς χρειάζονται ενημέρωση σχετικά με τις δραστηριότητες ρουτίνας.
− Οι τυφλοί γονείς πρέπει να αντιλαμβάνονται τις συσκευές (συσκευές παρακολούθησης, προπλάσματα πυέλου κ.ά.) και να ακούν τις περιγραφές των συσκευών.
− Οι γονείς με προβλήματα όρασης πρέπει να έχουν την ευκαιρία να κάνουν ερωτήσεις.
− Οι γονείς με προβλήματα όρασης πρέπει να έχουν την ευκαιρία να κρατήσουν και να αγγίξουν το παιδί τους μετά τον τοκετό.
− Οι μαίες πρέπει να επιδείξουν τον τρόπο φροντίδας του νεογνού μέσω της αφής και να συνεχίζουν ως εξής: «Τώρα αφήστε με να δω πώς το κάνετε εσείς».
− Οι μαίες πρέπει να δίνουν οδηγίες όπως η ακόλουθη: «Θα σας δώσω το μωρό. Το κεφάλι του είναι στην αριστερή πλευρά».
(Lowdermilk & Perry, 2010)
Η ανάπτυξη δεσμού μεταξύ της τυφλής γυναίκας και του μωρού της είναι σημαντικό να εδραιώνεται και κατά την διάρκεια της κύησης όσο είναι αυτό έμβρυο. Ένας τρόπος για να επιτευχτεί αυτό είναι, εκτός από την βοήθεια των μαιών και την εύρεση της καταλληλότερης μεθόδου ψυχοπροφύλαξης όπως αυτές παρουσιάζονται στα επόμενα κεφάλαια, και η συμβολή του γυναικολόγου.
Κάθε γυναικολόγος που παρακολουθεί τυφλές έγκυες στο ιατρείο του θα μπορούσε δυνητικά να τους προσφέρει την δυνατότητα να αγγίξουν την μορφή του εμβρύου τους σε ένα εκτυπωμένο 3D αντίγραφο της υπερηχογραφικής του όψης. Όπως παρουσιάζεται στην μελέτη των Heron Werner και συν., που δημοσιεύτηκε το 2016, ο δεσμός μητέρας- εμβρύου (MFA) παρατηρήθηκε ποσοτικά σε όλες τις τυφλές γυναίκες που χρησιμοποίησαν τα τρισδιάστατα φυσικά μοντέλα της όψης των εμβρύων τους.
Η προοπτική μελέτη παρατήρησης συμπεριέλαβε 6 τυφλές έγκυες οι οποίες πραγματοποίησαν 3D υπερηχογραφήματα και μαγνητικές τομογραφίες (MRI) με στόχο να δημιουργηθεί το 3D φυσικό μοντέλο της όψης των εμβρύων τους. Ο δεσμός μητέρας- εμβρύου αξιολογήθηκε ποσοτικά μέσω ενός ερωτηματολογίου τριών ερωτήσεων όπου η καθεμία από αυτές κυμαινόταν σε βαθμολογία από το 0 έως το 3. Θεωρήθηκε σε κάθε έγκυο γυναίκα ο MFA≥ 7. Ο μέσος όρος ηλικίας των γυναικών ήταν τα 32 έτη με τυπική απόκλιση (SD) 2,7 έτη. Η μέση ηλικία κύησης στις εξετάσεις 3D U/S και MRI ήταν 23,1 εβδομάδες κύησης με SD 3,7 και 21,3 εβδομάδες κύησης με SD 0,9 εβδομάδες, αντίστοιχα. Ο μέσος όρος ηλικίας κύησης κατά την γέννα ήταν 36,5 με SD 4,7 εβδομάδες κύησης και ο τρόπος γέννας ήταν η ΚΤ. Το μέσο βάρος γέννησης του νεογνού ήταν τα 2.615,8 με SD 871,9 g και το φύλο ήταν 50% θηλυκό και 50% αρσενικό. Ο MFA παρατηρήθηκε ποσοτικά σε όλες τις έγκυες με τη μέγιστη τιμή σε όλο το δείγμα να είναι το 9.