Ανάπτυξη τεχνολογιών για τη βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε πληροφορίες και υπηρεσίες: μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – Διπλωματική Εργασία της Ράπτη Αικατερίνης – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο
1.3 Προσβασιμότητα και εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία
Η μεγαλύτερη μειονοτική ομάδα στον κόσμο αποτελείται από άτομα με αναπηρία, που αντιπροσωπεύουν το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού, σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση για την Αναπηρία (World Health Organization and World Bank, 2011). Το 80% αυτών των ατόμων ζει σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου τα εμπόδια για την πρόσβαση σε υπηρεσίες είναι συχνά μεγαλύτερα (UNDP, 2016). Η ανταπόκριση σε αυτές τις προκλήσεις για την υγεία παραμένει σημαντική, ιδίως σε αυτές τις χώρες.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, τονίζει τη σημασία της προσβασιμότητας σε διάφορους τομείς της ζωής, όπως το φυσικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό περιβάλλον, καθώς και την εκπαίδευση και την υγεία (United Nations General Assembly, 2007). Παρά ταύτα, διάφορα εμπόδια, όπως ανεπαρκείς νόμοι, οικονομικοί περιορισμοί και έλλειψη δεδομένων, περιορίζουν την προσβασιμότητα αυτή (World Health Organization and World Bank, 2011).
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η έλλειψη διαθέσιμων και τυποποιημένων δεδομένων για την αναπηρία σε παγκόσμιο επίπεδο. Υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις στις εκτιμήσεις για τον επιπολασμό της αναπηρίας, και οι τρέχουσες έρευνες εστιάζουν κυρίως στον επιπολασμό, παραμελώντας την πλήρη κατανόηση της συμμετοχής και πρόσβασης σε διάφορους τομείς της ζωής (World Health Organization and World Bank, 2011). Αυτές οι πληροφορίες είναι κρίσιμες για τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό και πολιτικό επίπεδο.
Για να βελτιωθεί η ευημερία των ατόμων με αναπηρία, είναι αναγκαία δεδομένα σχετικά με τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, αποκατάστασης, βοηθητικές συσκευές και άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Τα εμπόδια αυτά μπορεί να είναι διαρθρωτικά, ψυχολογικά, πολιτιστικά ή θεσμικά (World Health Organization and World Bank, 2011). Παρά την έλλειψη πληροφόρησης, η έρευνα Rapid Assessment of Disability (Marella et al., 2014), πραγματοποιήθηκε στην περιοχή Dehradun του Uarakhand, με στόχο την εκτίμηση του επιπολασμού των αναπηριών και την ανάλυση της πρόσβασης και συμμετοχής στην κοινότητα (Grills et al., 2014).
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή του δικαιώματος των ατόμων με Νοητική Υστέρηση να ζουν στην κοινότητα, όπως προβλέπει το άρθρο 19 του ΟΗΕ. Αυτό εξαρτάται όχι μόνο από τη φυσική προσβασιμότητα, αλλά και από την ενσωμάτωση των κοινοτικών υπηρεσιών, όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση και η υγειονομική περίθαλψη. Η κατανόηση της διασύνδεσης μεταξύ των πτυχών της Σύμβασης του ΟΗΕ είναι κρίσιμη για την εφαρμογή αυτών των δικαιωμάτων (Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 2005).
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση επίσης είναι σημαντική, όπως αναφέρεται στο άρθρο 24. Από τα 77 εκατομμύρια παιδιά που βρίσκονται εκτός σχολείου, τουλάχιστον 25 εκατομμύρια είναι παιδιά με αναπηρία (UNESCO, 2006). Η ύπαρξη ραμπών στα σχολεία δεν αρκεί για να εξασφαλίσει πλήρη συμμετοχή στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, καθώς τα παιδιά πρέπει επίσης να μπορούν να δημιουργούν σχέσεις με τους συνομηλίκους τους και να έχουν πρόσβαση στο πρόγραμμα σπουδών.
Τα άτομα με αναπηρία συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες και την υγειονομική περίθαλψη, όπως αναφέρει το άρθρο 25. Ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, είναι πιο πιθανό να ζουν σε συνθήκες φτώχειας και να έχουν κακή
ποιότητα υγείας. Επίσης, συχνά αποκλείονται από τη σχολική εκπαίδευση, καθώς θεωρούνται ανίκανοι να κατανοήσουν τις πληροφορίες που τους παρέχονται, ενώ μειονεκτούν στην πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη (άρθρο 13). Πολλές περιπτώσεις κακοποίησης δεν φτάνουν στη δικαιοσύνη, επειδή οι φωνές τους δεν ακούγονται.
Τέλος, θεμελιώδες δικαίωμα που υποστηρίζει όλες τις πτυχές της Σύμβασης είναι το άρθρο 12, το οποίο αφορά την ισότιμη νομική αναγνώριση των ατόμων με αναπηρία. Χωρίς αυτό, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και τη δικαιοσύνη δεν θα είναι εφικτή. Συχνά τα άτομα αυτά χρειάζονται υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων, η οποία μπορεί να παρέχεται από φίλους, οικογένεια ή επαγγελματίες, και να περιλαμβάνει πληροφορίες σε προσιτές μορφές (Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 2005).