ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥΣ Η ΤΗ ΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία του Μιχαήλ Τζούρτζου – Μ.Π.Σ. «Οργάνωση και Διαχείριση Αθλητικών Δραστηριοτήτων για Άτομα με Αναπηρίες (Α.με.Α.)» Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέρος 21o
2.9 Έρευνα στο χώρο του αθλητισμού για αυτοαποτελεσματικότητα σε ΑμεΑ
Η αυτοαποτελεσματικότητα αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα για την απόφαση ενός ατόμου με αναπηρία να συμμετάσχει σε αθλητικές δραστηριότητες και από την άλλη πλευρά θεωρείται ότι το αίσθημα αυτοαποτελεσματικότητας ενός ατόμου με αναπηρία αυξάνεται όταν αθλείται συστηματικά (Moss et al., 2017). Στην έρευνα των (Mitić et al., 2020) με συμμετέχοντες αθλητές καλαθοσφαίρισης σε αναπηρικό αμαξίδιο οι οποίοι συγκρίθηκαν με ομάδα αρτιμελών καλαθοσφαιριστών ο σκοπός ήταν να αποδειχθεί αν υπάρχει συσχέτιση της αυτοαποτελεσματικότητας και της συμμετοχής σε αθλητικές δραστηριότητες.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αθλητές καλαθοσφαίρισης με αναπηρία ανέφεραν δραματικά υψηλότερα επίπεδα αυτοαποτελεσματικότητας σε σχέση με τους αρτιμελείς αθλητές. Αυτή η μεγάλη απόκλιση μπορεί να ερμηνευτεί αν ανατρέξουμε στους 4 τομείς της αυτοαποτελεσματικότητας και συγκεκριμένα στον πρώτο και σημαντικότερο τομέα, τη δύναμή της εμπειρίας, η οποία έχει ξεκάθαρη εφαρμογή στην περίπτωση των ατόμων με αναπηρία τα οποία για να επιτύχουν στόχους σε επίπεδο σωματικής άσκησης και απόκτησης δεξιοτήτων είναι βέβαιο ότι πρέπει να καταβάλουν πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια από τα αρτιμελή άτομα. Τα άτομα με αναπηρία επομένως μέσω της ενασχόλησης με κάποιο άθλημα ξεπερνούν τους περιορισμούς που υφίστανται λόγω της σωματικής τους αναπηρίας,καταφέρνουν να ενταχθούν στην κοινότητα και να ξεπεράσουν τα εμπόδια της καθημερινότητας. Αντίστοιχα αποτελέσματα παρείχε και η έρευνα των (Qasim et al., 2020) για τη διενέργεια της οποίας χρησιμοποιήθηκαν 41 καλαθοσφαιριστές με αναπηρικό αμαξίδιο,οι οποίοι συμμετείχαν στο πρωτάθλημα της Δυτικής Ασίας. Οι αθλητές συμπλήρωσαν τα παρακάτω ερωτηματολόγια: Exercise Self-Efficacy Scale, (McAuley,1993), Physical Self-Description Questionnaire (Marsh et al., 1994) και Rosenberg Self-Esteem Inventory (Rosenberg,1965). Μετά την ανάλυση των αποτελεσμάτων αποδείχθηκε πως οι συγκεκριμένοι αθλητές είχαν στατιστικά υψηλό αίσθημα αυτοαποτελεσματικότητας λόγω της άσκησης (Μέσος όρος 7,67, στα 10), σωματικής αυτοαξίας (4,441 στα 6) και σφαιρικής αυτοεκτίμησης (3,13 στα 4). Παράλληλα, η αυτοαποτελεσματικότητα λόγω της άσκησης συσχετίστηκε σημαντικά με τη σωματική αυτοαξία και με τις περισσότερες που αναφέρονται στον σωματικό εαυτό εκτός από την υγεία, το σωματικό λίπος και την σωματική εμφάνιση. Δεν βρέθηκε συσχετισμός ανάμεσα στη σωματική αυτοαξία και στη σφαιρική αυτοεκτίμηση. Βέβαια πρέπει να τονιστεί ότι η έρευνα αφορούσε αθλητές υψηλού επιπέδου, γεγονός που ερμηνεύει τα υψηλά επίπεδα αυτοαποτελεσματικότητας λόγω της άσκησης, καθώς, όπως υποστηρίζει ο Bandura, (1997), οι παρελθούσες επιτυχίες κατά την προπόνηση και τον αθλητικό ανταγωνισμό αποτελούν την προϋπόθεση για την ανάπτυξη της αυτοαποτελεσματικότητας.
Η έρευνα των (Carraro et al., 2022) χρησιμοποίησε νεαρούς ενήλικες, χωρίς νοητικά προβλήματα, οι οποίοι είχαν διαγνωστεί με σοβαρές εκφυλιστικές νευρομυϊκές ασθένειες – κυρίως μυϊκή δυστροφία Duchenne και νωτιαία μυϊκή ατροφία και μετακινούνταν με αναπηρικό αμαξίδιο. Η ομάδα παρέμβασης αποτελούνταν από ασθενείς αθλητές οι οποίοι έπαιζαν χόκεϋ με χρήση αμαξιδίου ενώ η ομάδα ελέγχου από ασθενείς οι οποίοι δεν είχαν καμία εμπλοκή σε αθλητικές δραστηριότητες. Χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία για τη μέτρηση της ποιότητας ζωής, της σωματικής αυτοαποτελεσματικότητας και της δυνατότητας ανταπόκρισης στα προβλήματα της καθημερινότητας. Το τελικό δείγμα αποτελούνταν από 33 ασθενείς και τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικά υψηλότερο επίπεδο ποιότητας ζωής, υψηλά σκορ στα ερωτήματα που αφορούσαν διάφορους τομείς υγείας και ψυχολογίας για τους αθλητές χόκεϋ (διαφορά 5,79 μονάδων) ενώ δεν υπήρξε σημαντική διαφοροποίηση στους τομείς της οικογένειας και της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης. Επίσης οι ασθενείς που ανήκαν στην ομάδα παρέμβασης (αθλητές χόκεϋ) είχαν υψηλότερη σωματική αυτοαποτελεσματικότητα (διαφορά 0,68 μονάδων) και αντίληψη σωματικής ικανότητας (διαφορά 0,89 μονάδων) σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Επομένως, με βάση τα στοιχεία της έρευνας, οι ασθενείς με νευρομυϊκές παθήσεις, οι οποίοι συμμετέχουν σε αθλητικές ομάδες για άτομα με αναπηρία, παρουσιάζουν καλύτερο επίπεδο ποιότητας ζωής σε σχέση με όσους δεν προπονούνται χωρίς ωστόσο να παρατηρούνται διαφορές στα θέματα που αφορούν την οικογένεια των ασθενών. Τέλος η έρευνα κατέδειξε υψηλά επίπεδα αντίληψης των φυσικών ικανοτήτων στην ομάδα παρέμβασης, γεγονός που οδήγησε και σε αντίστοιχα υψηλά επίπεδα σωματικής αυτοαποτελεσματικότητας. Τα αποτελέσματα αυτά εναρμονίζονται με τη γνωστική θεωρία του Bandura, ο οποίος υποστήριζε πως η αυτοαποτελεσματικότητα μπορεί να οδηγήσει στην απόφαση να ασχοληθεί κάποιος συστηματικά με ένα άθλημα αλλά και να εμμείνει στην ενασχόληση του με αυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα.