ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥΣ Η ΤΗ ΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία του Μιχαήλ Τζούρτζου – Μ.Π.Σ. «Οργάνωση και Διαχείριση Αθλητικών Δραστηριοτήτων για Άτομα με Αναπηρίες (Α.με.Α.)» Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέρος 19o
2.7 Έρευνα στο χώρο του αθλητισμού για αυτοεκτίμηση σε ΑμεΑ
Η συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες αποτελεί πηγήενδυνάμωσής για τα άτομα με αναπηρία. Αυξάνει την αυτοπεποίθησή τους με αποτέλεσμα βελτιωμένη αυτοαντίληψη και αυτοεκτίμηση καθώς και ενίσχυση του αισθήματος ότι είναι σημαντικά και ικανά. Επίσης η άσκηση μπορεί να προσφέρει στα άτομα με αναπηρία το αίσθημα της αθλητικής ταυτότητας, η οποία αναφέρεται στο βαθμό στον οποίο το άτομο ταυτίζεται με τον ρόλο του αθλητή. Η αθλητική ταυτότητα θεωρείται πολύ σημαντικός παράγοντας αυτοαντίληψης για την καριέρα ενός αθλητή με ή χωρίς αναπηρία (Brewer et al., 1993). Η ενασχόληση γενικά με τον αθλητισμό και η απόκτηση αθλητικής ταυτότητας μπορούν να βοηθήσουν τα ανάπηρα άτομα να ξεφύγουν από την κοινωνική περιθωριοποίηση και να αναγνωριστούν ως «αληθινοί» αθλητές (Wheeler et al.,1996) τόσο από τον εαυτό τους όσο και από την υπόλοιπη κοινωνία, να προσαρμοστούν και να αποδεχθούν την αναπηρία τους και να βελτιώσουν τα επίπεδα της ποιότητα ζωής τους (Nagata, 2014). Η συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες ιδιαίτερα για τα άτομα με αναπηρίες παρέχει τη δυνατότητα να βιώσουν όσο το δυνατό περισσότερα οφέλη ως προς τη σωματική και ψυχική τους υγεία, όπως να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση, τη λειτουργικότητα και το επίπεδο κοινωνικοποίησής τους. Ωστόσο ένα ποσοστό 40% των ενηλίκων με αναπηρία παραμένει ανενεργό. Τα άτομα με αναπηρία πολύ συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας λόγω χρόνιων νοσημάτων γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία συμμετοχής ειδικά αυτής της ομάδας πληθυσμού σε αθλητικές δραστηριότητες. (Carroll et al.,2014). Θεωρώντας πως η διερεύνηση των εμπειριών και των αντιλήψεων ατόμων με αναπηρία που συμμετείχαν σε αθλητικές δραστηριότητες θα μπορούσε να ερμηνεύσει τα συναισθήματα και το ρόλο που η αθλητική ενασχόληση παίζει στη ζωή των ατόμων αυτών,οι (Aitchison et al.,2022) σε συστηματική ανασκόπηση που πραγματοποίησαν διερεύνησαν την αντίληψη των ατόμων με αναπηρία που συμμετείχαν σε αθλητικές δοκιμασίες (καλαθοσφαίριση , soccer με αναπηρικό αμαξίδιο) , ως προς τα οφέλη λόγω της συμμετοχής, το αίσθημα του ανήκειν, τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης, της ψυχικής υγείας αλλά και τους περιορισμούς συμμετοχής. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα χωρίστηκαν με ηλικιακά κριτήρια σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες αλλά και σε ενεργούς αθλητές της παραολυμπιακής ομάδας και βετεράνους αθλητές. Τα αποτελέσματα της έρευνας για την ομάδα των νεαρών αθλητών με αναπηρία έδειξαν ότι πέρα από τη βελτίωση των σωματικών τους δυνατοτήτων και παραμέτρων της καθημερινότητας τους, όπως η ποιότητα του ύπνου, οι ασκούμενοι βίωσαν ανεξαρτησία, αποδοχή, το αίσθημα του «ανήκειν», εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, ένιωσαν ότι κατάφεραν να ξεπεράσουν τους περιορισμούς που η αναπηρία και τα στερεότυπα μέχρι τότε τους επέβαλαν με αποτέλεσμα τη βελτίωση και στα επίπεδα της αυτοεκτίμησης αλλά και αυτοαποτελεσματικότητας.
Σε άλλη έρευνα οι (Qasim et al., 2019) μελέτησαν την αυτοεκτίμηση των αθλητών με αναπηρία με συμμετέχοντες υψηλού επιπέδου αθλητές καλαθοσφαίρισης με αναπηρικό αμαξίδιο που συμμετείχαν στις εθνικές ομάδες καλαθοσφαίρισης της Ιορδανίας, Παλαιστίνης και Ομάν. Οι αθλητές αντιμετώπιζαν αναπηρίες όπως η μυϊκή ατροφία και η δισχιδής ράχη. Χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο που διερευνά τη σωματική αυτοπεριγραφή (Marsh et al.,1994) το οποίο θεωρείται ένα από τα ακριβέστερα εργαλεία σχετικά με τη μέτρηση της αυτοαντίληψης. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν υψηλά επίπεδα αυτοαντιλήψεων σε όλους τους τομείς και ιδιαίτερα στη συνολική αυτοεκτίμηση και κατά δεύτερον στη σωματική εμφάνιση, στην αθλητική επάρκεια και τη δύναμη ενώ πρέπει να τονιστεί πως όλοι οι τομείς συσχετίστηκαν με την υψηλή σωματική αυτοεκτίμηση η οποία προήλθε από τη σωματική άσκηση.
Ανάλογα ήταν και τα συμπεράσματα της έρευνας του Demirel (2019), ο οποίος χρησιμοποίησε 104 αθλητές κολύμβησης και soccer με αναπηρία και τους συνέκρινε με δεύτερη ομάδα 60 αθλητών χωρίς αναπηρία με στόχο να συγκρίνει και να εκτιμήσει τα επίπεδα αυτοεκτίμησης και άγχους για την κοινωνική τους εμφάνιση. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν τα 24,23 έτη και για την έρευνα χρησιμοποιήθηκε η Social Appearance Anxiety Scale-SAAS (1999) στην τουρκική εκδοχή. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αθλητές με αναπηρία είχαν στατιστικά υψηλότερα σκόρ με βάση τα εργαλεία μέτρησης και στον τομέα της αυτοεκτίμησης και στον τομέα του άγχους κοινωνικής εμφάνισης σε σχέση με τους αρτιμελείς αθλητές. Το είδος της αναπηρίας, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής αναπηρίας, της τυφλότητας και της κώφωσης δεν είχαν καμία επίδραση στα ποσοστά των τομέωνμέτρησης. Παρουσιάστηκε μια στατιστικά σημαντική διαφορά βάσει του φύλου ανάμεσα στους αθλητές με αναπηρία τόσο στην αυτοεκτίμηση όσο και στο άγχος κοινωνικής εμφάνισης με τους άνδρες να εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά και στις δυο παραμέτρους. Επίσης από τη μελέτη της επίδρασης της ηλικίας στο επίπεδο αυτοεκτίμησης και άγχους κοινωνικής εμφάνισης αποδείχθηκε ότι οι αθλητές με αναπηρία όσο αυξανόταν η ηλικία τους παρουσίαζαν αυξανόμενα ποσοστά στις παραμέτρους μέτρησης, γεγονός που δεν αναφέρθηκε από τους αθλητές χωρίς αναπηρία ενώ καμία στατιστικά αξιόλογη διαφορά δεν μετρήθηκε για τους αθλητές που ήταν παντρεμένοι ή ελεύθεροι , συμμετείχαν σε ομαδικό ή ατομικό άθλημα τόσο στην ομάδα των αθλητών με αναπηρία όσο και στην ομάδα των αρτιμελών αθλητών. Τέλος οι αθλητές με αναπηρία που είχαν καταφέρει να κερδίσουν μετάλλια σε αθλητικές διοργανώσεις ανέφεραν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και άγχος κοινωνικής εμφάνισης συγκρινόμενοι με αθλητές με τα ίδια χαρακτηριστικά αλλά χωρίς μετάλλιο.
Αντίστοιχα αποτελέσματα παρουσίασε και η έρευνα των (Łosień et al., 2018) οι οποίοι συγκέντρωσαν δεδομένα από 30 αθλητές boccia με αναπηρία εκ γενετής σε ποσοστό 80% και επίκτητη σε ποσοστό 20% μέσω ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου. Με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης το 93,3% των συμμετεχόντων ανέφεραν βελτίωση στην αυτοεκτίμηση από τη στιγμή που άρχισαν να προπονούνται συστηματικά στο συγκεκριμένο άθλημα ενώ μόνο το 6,7% ανέφερε πως δεν αισθάνθηκε βελτίωση στην αυτοεκτίμησή του. Παράλληλα όλοι ανεξαιρέτως οι συμμετέχοντες δήλωσαν πώς η ενασχόληση με το συγκεκριμένο άθλημα αποτέλεσε ένα μέσο για να ξεπεράσουν τα προβλήματατης καθημερινότητας χωρίς βέβαια αυτή να υποκαθιστά την αποκατάσταση.