ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥΣ Η ΤΗ ΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία του Μιχαήλ Τζούρτζου – Μ.Π.Σ. «Οργάνωση και Διαχείριση Αθλητικών Δραστηριοτήτων για Άτομα με Αναπηρίες (Α.με.Α.)» Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέρος 18o
2.5 Το Μοντέλο της Άσκησης και της Αυτοεκτίμησης
Ο θετικός συσχετισμός της φυσικής δραστηριότητας με την αυτοεκτίμηση έχει διαπιστωθεί ερευνητικά. Η συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες επηρεάζει την αυτοεκτίμηση διότι η ενασχόληση με κάποιο άθλημα αυξάνει το αίσθημα της επάρκειας και της ικανοποίησης με τη σωματική εμφάνιση και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση της αυτοεκτίμησης. Παράλληλα σε έρευνα αποδείχθηκε ότι οι φοιτητές με υψηλή αυτοεκτίμηση είχαν και υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις. Επομένως υπάρχει θετική σχέση μεταξύ της συμμετοχής σε αθλητικές δραστηριότητες και την ακαδημαϊκή επιτυχία διαμέσου της αυτοεκτίμησης (Qurban et al., 2018). Οι Sonstroem και Morgan (1989), πρότειναν το Μοντέλο της Άσκησης και της Αυτοεκτίμησης προκειμένου να μπορέσουν να ερμηνεύσουν τις διεργασίες μέσα από τις οποίες η συστηματική άσκηση μπορεί να οδηγήσει σε διαφοροποίηση του επιπέδου αυτοεκτίμησης. Οι Sonstroem και Morgan (1989) βάσισαν το Μοντέλο που πρότειναν στο διαχωρισμό της αυτοεκτίμησης σε διάφορες υποκατηγορίες τοποθετώντας στη βάση τη σωματική αυτοαποτελεσματικότητα στο μεσαίο επίπεδο τη σωματική αυτοεπάρκεια και σωματική αποδοχή και στην κορυφή τη συνολική αυτοεκτίμηση. Τα στοιχεία που βρίσκονται στη βάση διαμορφώνουν αυτά που βρίσκονται στην κορυφή και αναφέρονται σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Οι Sonstroem και Morgan (1989) στο Μοντέλο τους αναφέρθηκαν μόνο σε στοιχεία που συσχετίζονται με τις συμπεριφορές των ασκούμενων. Υποστηρίζεται επομένως ότι οι αλλαγές στη σωματική εικόνα και ευεξία οδηγούν σε βελτιωμένη αυτοαποτελεσματικότητα η οποία ενισχύει τη σωματική επάρκεια με τελικό αποτέλεσμα την αυξημένη σφαιρική αυτοεκτίμηση. Μάλιστα σε έρευνα των Spenceetal.(2005) στην οποία ελέγχθηκε η επίδραση της αλλαγής της σωματικής ευεξίας, το αρχικό της επίπεδο, το αρχικό επίπεδο της αυτοεκτίμησης, η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα της άσκησης αποδείχθηκε πως μόνο η αλλαγή στη σωματική ευεξία μπορεί να θεωρηθεί σημαντικός επιδραστικόςπαράγοντας στην αυτοεκτίμηση. Επίσης αποδείχθηκε ότι άτομα με αρχικά χαμηλό επίπεδο φυσικής κατάστασης και αυτοεκτίμησης παρουσίασαν μεγαλύτερες αλλαγές στη συνολική αυτοεκτίμηση μετά την ενασχόληση με τη σωματική άσκηση(Spence et al., 2005).
Βασιζόμενοι στο μοντέλο των Sonstroem και Morgan(1989), οι Spence et al.(2005), στημετα-ανάλυση που πραγματοποίησαν, κατέληξανστο συμπέρασμα ότι οι ασκούμενοι που βιώνουν αλλαγές στη φυσική τους κατάσταση θα πρέπει κατά συνέπεια να βιώνουν αντίστοιχα μεγάλες αλλαγές και στη γενική τους αυτοεκτίμηση συγκρινόμενοι με όσους δεν ασκούνται. Επίσης συμπέραναν πως τα άτομα με κακή φυσική κατάσταση θα πρέπει λογικά να βιώνουν πολύ μεγαλύτερη αλλαγή στην αυτοεκτίμησή τους ως αποτέλεσμα της ενασχόλησης τους με την σωματική άσκηση συγκρινόμενοι με όσους έχουν ήδη καλή φυσική κατάσταση. Επιπλέον ανέφεραν πως άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση αρχικά, νιώθουν να βελτιώνεται η αυτοεκτίμησή τους ακόμα περισσότερο από τη στιγμή που αρχίζουν να ασκούνται και να αυξάνουν τη φυσική τους κατάσταση. Παράλληλα αξιοποίησαν τα ευρήματα των McArdle and Katch(1986), οι οποίοι απέδειξαν πως η συχνότητα, η ένταση, η διάρκεια και ο ρυθμός επανάληψης της προπόνησης συνδέονται με αλλαγές στη φυσική κατάσταση των ασκούμενων, και θεώρησαν πως τα οργανωμένα προγράμματα άσκησης που διαρκούν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και αναγκάζουν τον αθλούμενο να ασκηθεί σε υψηλότερη ένταση και συχνότητα οδηγούν σε ευρύτερες αλλαγές στην αυτοεκτίμηση συγκρινόμενα με προγράμματα εκγύμνασης μικρής διάρκειας και έντασης.
Με βάση τα αποτελέσματα της μεταανάλυσης των Spence et al (2005) τα άτομα με χαμηλότερα επίπεδα φυσικής κατάστασης και αυτοεκτίμησης ανέφεραν μεγαλύτερες αλλαγές στην αυτοεκτίμηση ως αποτέλεσμα της άσκησης σε σχέση με όσους δήλωναν εξ αρχής μέτριο επίπεδο φυσικής κατάστασης και αυτοεκτίμησης. Επίσης παρατηρήθηκε πως όσο πιο συχνά συμμετείχε το άτομο σε προγράμματα εκγύμνασης τόσο πιο ευρεία ήταν η αύξηση της γενικότερης αυτοεκτίμησής του. Το ποσοστό της αύξησης αυτής ήταν μικρό αλλά αξιοσημείωτο οπότε οι συγγραφείς της έρευνας συμπέραναν ότι τα οφέλη της άσκησης σχετικά με την αυτοεκτίμηση παρουσιάζονται υπερεκτιμημένα στη βιβλιογραφία που αφορά τη σωματική δραστηριότητα και άσκηση. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί και η αξία της υποστήριξης από την πλευρά της οικογένειας, η οποία , όπως διαπιστώθηκε σε έρευνα των Qurban et al., (2019) αποτελεί καταλυτικό παράγοντα μεταξύ της αυτοεκτίμησης και της δημιουργίας κινήτρων από τη μία και της ενασχόλησης με την άθληση από την άλλη. Οι γονείς που παρέχουν απτή υποστήριξη και ενθάρρυνση για τη συμμετοχή των παιδιών τους σε αθλητικές δραστηριότητες δημιουργούν στα παιδιά πεποιθήσεις υπέρ της αξίας της άσκησης. Σύμφωνα με το μοντέλο της άσκησης και της αυτοεκτίμησης (EXSEM), η βελτιωμένη αυτοαποτελεσματικότητα λόγω της άσκησης, η οποία θεωρείται ότι βελτιώνεται με τη συνεχή άσκηση, αποτελείένα θεμελιώδες συστατικό της βελτίωσης της σφαιρικής αυτοεκτίμησης. Επίσης η αυτοαποτελεσματικόητα θεωρείται μια σημαντική δύναμη η οποία ενεργοποιεί στόχους άσκησης και παραμονής στην άσκηση για περισσότερο χρόνο. Σύμφωνα με το μοντέλο EXSEM, ένα άτομο σωματικά ενεργό θα αυξήσει την αυτοαποτελεσματικότητάτου λόγω της άσκησης. Η αντίληψη ότι το άτομο το οποίο έχει την ικανότητα να ασκείται για μεγάλο χρονικό διάστημα οδηγείται σε βελτιωμένη σωματική αυτοαξία, η οποία αναφέρεται στην εξωτερική εμφάνιση, τις ικανότητες αποτελεί μια υποκειμενική διάδραση μεταξύ του ατόμου και του υπολοίπου κόσμου. Το μοντέλο της άσκησης και της αυτοεκτίμησης (EXSEM) εστιάζει μόνο στη σωματική αυτοαξία, η οποία θεωρείται ότι είναι και η βασική προϋπόθεση της σφαιρικής αυτοεκτίμησης (Harter,2012). Το μοντέλο αυτό θεωρήθηκε ως βοήθεια για τους ερευνητές προκειμένου να αποδείξουν τη σχέση μεταξύ της αφοσίωσης σε ένα άθλημα και της αυτοεκτίμησης (McAuley et al.,2005) καιείναι ευρέως αποδεκτό από τη βιβλιογραφία. Έτσι οι Qasim et al., (2014) μελέτησαν την επίδραση τηςπροπόνησηςκαράτε στην αυτοεκτίμησηνέωνενήλικων με προβλήματαόρασης με βάση το EXSEM και απέδειξαν ότι η αυτοαποτελεσματικότητα , η σωματική αυτοαξία και η αυτοεκτίμηση βελτιώθηκαν. Επίσης σε έρευνα των Ouyang et al., (2020) μεταξύ φοιτητών πανεπιστημίου αποδείχθηκε ότι οι άνδρες φοιτητές αποκτούν αυτοαποτελεσματικότητα και συμμετέχουν σε δραστηριότητες φυσικής άσκησης σε μεγαλύτερο ποσοστό από τις γυναίκες λόγω των υψηλότερων σωματικών και κινητικών δεξιοτήτων των ανδρών που τους οδηγούσαν σε υψηλότερο βαθμό συμμετοχής στην άσκηση. Ωστόσο γενικότερα αποδείχθηκε ότι η αυτοεκτίμηση συσχετίζεται θετικά με τη συμμετοχή σε διάφορες αθλητικές δραστηριότητες και η υψηλή αυτοεκτίμηση οδηγεί σε υψηλότερη αφοσίωση στην άσκηση ενώ αντίθετα χαμηλή αυτοεκτίμηση οδηγεί σε άρνηση και απομάκρυνση από την άσκηση ενώ παράλληλα αποδείχθηκε πως η θετική εικόνα για το σώμα στους φοιτητές μπορεί να αυξήσει την αυτοεκτίμηση και να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της συμμετοχής τους στην άσκηση (Qurban et al., 2018).