Αυτο-αποτελεσματικότητα και αντιλήψεις προπονητών δρομικών αγωνισμάτων σχετικά με την ένταξη αθλητών με τύφλωση σε ομάδες στίβου με αθλητές χωρίς αναπηρία – Διπλωματική εργασία της Μπουκουρίτσι Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ – Μέρος 3ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

2.1.        Ο Στίβος ως Ολυμπιακό και Παραολυμπιακό Άθλημα

Ο στίβος αποτελεί έναν από τους πιο αρχαίους και θεμελιώδεις κλάδους του αθλητισμού, γεγονός που αποδεικνύεται από τον κεντρικό του ρόλο στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τα αθλήματα του στίβου συχνά αναφέρονται ως «κλασικός αθλητισμός», καθώς οι ρίζες τους εντοπίζονται στην αρχαιότητα, όπου οι άνθρωποι μετρούσαν τις φυσικές τους ικανότητες μέσω δραστηριοτήτων όπως το τρέξιμο, το άλμα και η ρίψη (Σπύρογλου, 2023).

Οι τρεις παραπάνω κινήσεις αποτελούν βασικές ανθρώπινες λειτουργίες που δεν απαιτούν ειδικό εξοπλισμό ή υποδομές, και μπορούν να εκτελεστούν σε οποιοδήποτε φυσικό περιβάλλον. Ο σύγχρονος στίβος βασίζεται σε αυτές και περιλαμβάνει τρεις κατηγορίες αγωνισμάτων:

             Αγωνίσματα δρόμου, τα οποία διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με την απόσταση και τις τεχνικές απαιτήσεις. Περιλαμβάνουν αγώνες ταχύτητας, μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, εμπόδια και σκυταλοδρομίες.

             Αλτικά αγωνίσματα, που δοκιμάζουν την ικανότητα του αθλητή να εκτελεί άλματα, όπως το άλμα εις μήκος, εις ύψος, επί κοντώ και τριπλούν.

             Ρίψεις, όπου οι αθλητές καλούνται να εκτοξεύσουν αντικείμενα (σφαίρα, δίσκο, ακόντιο ή σφύρα) όσο το δυνατόν πιο μακριά, χρησιμοποιώντας τεχνική, δύναμη και ταχύτητα (Strüder et al., 2023).

Η σημασία του στίβου επιβεβαιώνεται και από την κυρίαρχη θέση που κατείχε στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 στην Αθήνα. Το 1897, η ίδρυση της Ελληνικής Ομοσπονδίας Στίβου σηματοδότησε την οργανωμένη εξέλιξη του αθλήματος στην Ελλάδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πρώτοι αγώνες ήταν ανδροκρατούμενοι, καθώς οι γυναίκες εντάχθηκαν επισήμως στο Ολυμπιακό πρόγραμμα μόλις το 1928, στην Ολυμπιάδα του Άμστερνταμ. Από το 1912, η δημιουργία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ερασιτεχνικού Στίβου (IAAF, πλέον World Athletics) καθιέρωσε έναν παγκόσμιο κανονιστικό φορέα για το άθλημα, ο οποίος σήμερα διοργανώνει σημαντικά παγκόσμια και ηπειρωτικά πρωταθλήματα, όπως η Diamond League και τα Παγκόσμια Πρωταθλήματα Στίβου (Σπύρογλου, 2023).

Στον χώρο του παραολυμπιακού αθλητισμού, αρμόδιος οργανισμός είναι η Διεθνής Παραολυμπιακή Επιτροπή (IPC), η οποία λειτουργεί επίσης ως διεθνής ομοσπονδία για τα περισσότερα αθλήματα των Παραολυμπιακών Αγώνων. Ειδικά για τους αθλητές με προβλήματα όρασης, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η Διεθνής Ομοσπονδία Τυφλών (IBSA), η οποία έχει ενσωματωθεί στην IPC και υιοθετεί προσαρμοσμένους κανόνες της IAAF, με στόχο την ίση συμμετοχή τυφλών και μερικώς βλεπόντων αθλητών (Jordán, 2004).

Η IPC ιδρύθηκε επισήμως το 1989 στο Ντίσελντορφ της Γερμανίας, ως ανεξάρτητος μη κερδοσκοπικός φορέας, με σκοπό την ενίσχυση και διάδοση του παραολυμπιακού κινήματος παγκοσμίως. Προηγήθηκε, το 1982, η δημιουργία της Επιτροπής Διεθνούς Συντονισμού για τον Αθλητισμό των Ατόμων με Αναπηρία, η οποία αποτέλεσε τη βάση για την ίδρυση της IPC (Μίχος, 2022).

Σήμερα, στους θερινούς Παραολυμπιακούς Αγώνες συμπεριλαμβάνονται 28 διαφορετικά αθλήματα, στα οποία συμμετέχουν αθλητές με σωματικές, οπτικές ή νοητικές αναπηρίες. Οι αθλητές με προβλήματα όρασης λαμβάνουν μέρος σε αγωνίσματα όπως ο στίβος, η κολύμβηση, η ποδηλασία, το ποδόσφαιρο, το τζούντο, το goalball και άλλα (Κοκαρίδας, 2021).

Στο παραολυμπιακό πρόγραμμα στίβου, διατηρούνται οι βασικές κατηγορίες τρεξίματος, αλμάτων και ρίψεων, με ορισμένες αναγκαίες προσαρμογές ώστε να επιτρέπεται η συμμετοχή αθλητών με αναπηρίες. Οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν τη χρήση βοηθημάτων όπως αγωνιστικά αμαξίδια, προσθέσεις ή συνοδούς-δρομείς (για τους αθλητές με τύφλωση). Όλοι οι αθλητές κατατάσσονται σε κατηγορίες συμμετοχής μέσω της διαδικασίας classification, που διασφαλίζει δίκαιη και ισότιμη συμμετοχή σε κάθε αγώνισμα (Kim, 2023).

Οι κατηγορίες αναπηριών που πληρούν τα κριτήρια για παραολυμπιακή συμμετοχή περιλαμβάνουν μειωμένο μυϊκό έλεγχο, αταξία, αθέτωση, υπερτονία, περιορισμένο εύρος κίνησης, απώλεια άκρων, διαφορά μήκους ποδιών, χαμηλό ανάστημα, οπτική και νοητική αναπηρία. Οι αθλητές με σοβαρή απώλεια όρασης αγωνίζονται με οδηγούς που τρέχουν δίπλα τους, συνδεδεμένοι με ιμάντα στον καρπό. Τα αγωνίσματα που διεξάγονται περιλαμβάνουν αποστάσεις 100μ, 200μ, 400μ, 800μ, 1500μ, 5000μ, 10.000μ, καθώς και σκυταλοδρομία, μαραθώνιο, άλματα (ύψος, μήκος) και ρίψεις (δίσκο, σφαίρα, ακόντιο, ρόπαλο) (Kons & Patatas, 2023).

Όσοι ενδιαφέρονται να ξεκινήσουν στον παραολυμπιακό στίβο μπορούν να απευθυνθούν σε τοπικούς φορείς προσαρμοσμένου αθλητισμού ή να αναζητήσουν σχετικά σχολικά ή κοινοτικά προγράμματα. Πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολιτείες προσφέρουν ευκαιρίες για μαθητές με αναπηρία να ενταχθούν σε σχολικές ομάδες και να συμμετέχουν σε επίσημους αγώνες. Τέλος, αρκετοί Παραολυμπιακοί αθλητές συνεχίζουν τη συμμετοχή τους στον στίβο μέσω πανεπιστημιακών ή ειδικών προγραμμάτων (Schalock & Luckasson, 2021).