ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Αφιέρωμα «Σακχαρώδης Διαβήτης» (μέρος 7ο)

Ιαν 17, 2017 | ΘΕΜΑΤΑ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑΣ, Ιατρικά

Οι αναστολείς SGLT-2 στον Σακχαρώδη Διαβήτη 2 είναι η νέα πολλά υποσχόμενη θεραπεία

Στη διαρκή προσπάθεια ανακάλυψης νέων φαρμάκων για την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη και των επιπλοκών του, μια νέα κατηγορία, αυτή των αναστολέων SGLT-2 υποδοχέων, αποτελεί την τελευταία προσθήκη στη θεραπευτική μας φαρέτρα. Αν και ιδιαίτερα πρόσφατα στην κυκλοφορία τους (το πρώτο μόριο, η δαπαγλιφλοζίνη, αναπτύχθηκε το 2008), η ιστορία τους ξεκινάει το 1835, όταν ανακαλύφθηκε στο φλοιό της μηλιάς η ουσία φλοριζίνη, η πρώτη φυσική ουσία με ανασταλτική επίδραση στους υποδοχείς SGLT-2.

Εμμανουήλ Κόρακας,
Αθανάσιος Ράπτης,
Β’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Μονάδα Έρευνας και Διαβητολογικό Κέντρο Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Η χορήγηση φλοριζίνης σε αρουραίους στους οποίους είχε προκληθεί σακχαρώδης διαβήτης μέσω μερικής παγκρεατεκτομής έδειξε ιδιαίτερα ευεργετικά αποτελέσματα στα επίπεδα γλυκόζης πλάσματος νηστείας και μεταγευματικά. Η χαμηλή βιοδιαθεσιμότητά της, ωστόσο, σε συνδυασμό με τις σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές λόγω της χαμηλής της εκλεκτικότητας κατέστησαν απαγορευτική την περαιτέρω ανάπτυξή της.

Φυσιολογία – τρόπος δράσης

Στο νεφρικό σπείραμα διηθούνται καθημερινά περίπου 180 g γλυκόζης, εκ των οποίων το 99% επαναρροφάται στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο. Όταν ο ρυθμός εισόδου της γλυκόζης στον νεφρώνα υπερβεί τα 260 – 350 mg/min/1,73m2, η ικανότητα επαναρρόφησής της εξαντλείται με αποτέλεσμα την αποβολή της πλεονάζουσας γλυκόζης στα ούρα (γλυκοζουρία). Η επαναρρόφηση της γλυκόζης λαμβάνει χώρα μέσω παθητικών μεταφορέων γλυκόζης (GLUTs) και ενεργητικών συμμεταφορέων, των συμμεταφορέων νατρίου-γλυκόζης (SGLTs), με κυριότερους τους SGLT-1 (υψηλή συγγένεια – μικρή δυνατότητα μεταφοράς γλυκόζης) και SGLT-2 (χαμηλή συγγένεια – υψηλή δυνατότητα μεταφοράς). Οι αναστολείς SGLT-2 δρουν αναστέλλοντας τους SGLT-2 στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο, με αποτέλεσμα τη μείωση της επαναρρόφησης γλυκόζης και την αύξηση της απέκκρισής της στα ούρα. Γίνεται προφανές ότι αυτός ο μηχανισμός δράσης εξαρτάται μόνο από τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και είναι ανεξάρτητος από τις δράσεις της ινσουλίνης.

Φάρμακα: Τρεις αναστολείς SGLT-2 έχουν εγκριθεί σε Ευρώπη και Αμερική, η δαπαγλιφλοζίνη (5 mg και 10 mg), η εμπαγλιφλοζίνη (10 mg και 25 mg) και η καναγλιφλοζίνη (100 mg και 300 mg), οι οποίοι χορηγούνται μια φορά ημερησίως σε συνδυασμό με άλλα αντιδιαβητικά δισκία ή ινσουλίνη.

Δράση στο γλυκαιμικό έλεγχο: Οι αναστολείς SGLT-2 έχουν σημαντική ευεργετική επίδραση στο γλυκαιμικό έλεγχο, όπως αυτός εκφράζεται κυρίως μέσω των επιπέδων της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (ΗbA1c). Μελέτες φάσης ΙΙΙ όπου η δαπαγλιφλοζίνη χρησιμοποιήθηκε έναντι εικονικού φαρμάκου ανέδειξαν μείωση της ΗbA1c κατά 0,7% – 0,8%, αποτέλεσμα που επιβεβαιώθηκε και όταν το φάρμακο προστέθηκε σε ήδη υπάρχουσα αντιδιαβητική αγωγή. Ανάλογα αποτελέσματα παρουσίασε η χορήγηση καναγλιφλοζίνης (300 mg) με πτώση της ΗbA1c κατά 0,7% – 1%, ενώ στη μεγάλη πολυκεντρική μελέτη για την εμπαγλιφλοζίνη EMPA-REG, η μείωση της ΗbA1c μετά από παρακολούθηση 3,1 ετών ήταν 0,24% και 0,36% για τις δόσεις των 5 και 10 mg αντίστοιχα σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Τέλος, η χρήση των αναστολέων SGLT-2 δεν προκαλεί υπογλυκαιμία, καθώς δρουν ανεξάρτητα από τη γλυκοζοεξαρτώμενη έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας και επιπρόσθετα δεν προκαλούν περαιτέρω γλυκοζουρία κάτω από τη νεφρική ουδό γλυκαιμίας.

Επίδραση στο βάρος σώματος: Οι αναστολείς SGLT-2 έχουν ευνοϊκή επίδραση στο σωματικό βάρος. Η απώλεια 60 – 80 g γλυκόζης ημερησίως στα ούρα αντιστοιχεί σε απώλεια 240 – 320 θερμίδων αντιστοίχως. Η μείωση του βάρους είναι σταθερή σε βάθος χρόνου και οφείλεται κυρίως στην απώλεια τόσο σπλαγχνικού, όσο και υποδόριου κοιλιακού λίπους.

Ανεπιθύμητες ενέργειες: Λόγω της αυξημένης ποσότητας γλυκόζης στα ούρα, οι κυριότερες παρενέργειες, οι οποίες ωστόσο δεν είναι ιδιαίτερα συχνότερες σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, είναι οι λοιμώξεις των γεννητικών οργάνων (αιδοιίτιδα, αιδοιοκολπίτιδα, βαλανίτιδα, βαλανοποσθίτιδα) και οι ουρολοιμώξεις, οι οποίες ωστόσο εύκολα θεραπεύονται με κοινά αντιβιοτικά. Υπογλυκαιμία μπορεί να παρουσιαστεί όταν οι αναστολείς SGLT-2 συνδυάζονται με ινσουλίνη ή εκκριταγωγά. Στις παρενέργειες ξεχωρίζει επίσης η αποκαλούμενη «ευγλυκαιμική» διαβητική κετοξέωση, ο μηχανισμός της οποίας δεν είναι επαρκώς διευκρινισμένος. Εντούτοις, παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη οξέωσης αποτελούν ο υποσιτισμός, η αφυδάτωση, η κατάχρηση αλκοόλ και καταστάσεις στρες, όπως οξεία νόσηση ή χειρουργική επέμβαση.

Καρδιαγγειακή προστασία: Καθώς η κύρια αιτία θανάτου στο ΣΔ2 είναι τα καρδιαγγειακά συμβάματα, οι κατευθυντήριες οδηγίες του FDA (2008) απαιτούν πλέον από τις διάφορες μελέτες την ισχυρή αξιολόγηση της καρδιαγγειακής ασφάλειας. Όσον αφορά τους αναστολείς SGLT-2, η καλύτερα τεκμηριωμένη μελέτη είναι η EMPAREG.

Σε αυτή αποδείχτηκε πως η χορήγηση εμπαγλιφλοζίνης είχε σαν αποτέλεσμα μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου (ΟΕΜ, ΑΕΕ, θάνατος από καρδιαγγειακά αίτια) κατά 14%, μείωση του θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια κατά 38%, μείωση της νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια κατά 35%, και μείωση της θνησιμότητας κάθε αιτιολογίας κατά 32%. Ανάλογα αποτελέσματα αναμένονται από τις άλλες τρέχουσες μελέτες, CANVAS (καναγλιφλοζίνη) και DECLARE (δαπαγλιφλοζίνη).

Τα καρδιαγγειακά οφέλη των αναστολέων SGLT-2 οφείλονται σε ένα συνδυασμό παραγόντων. Αυτοί περιλαμβάνουν:

⦁ μείωση της αρτηριακής πίεσης (ιδιαίτερα της συστολικής, χωρίς συνοδό ταχυκαρδία) μέσω της ωσμωτικής διούρησης και της αναστολής του άξονα RAAS
⦁ αύξηση της ενδοτικότητας των αγγείων
⦁ μείωση του ουρικού οξέος πλάσματος μέσω ουρικοζουρίας
⦁ μικρή αύξηση της HDL-C (παρά τη μικρή αύξηση και της LDL-C)
⦁ μείωση του βάρους σώματος
⦁ μείωση της γλυκοτοξικότητας
⦁ αύξηση του αιματοκρίτη λόγω αιμοσυμπύκνωσης
⦁ αυξημένη χρήση του β-υδροξυβουτυρικού οξέος σε σχέση με τα ελεύθερα λιπαρά οξέα από το μυοκάρδιο, με αποτέλεσμα αποδοτικότερη κατανάλωση οξυγόνου σε μιτοχονδριακό επίπεδο.

Νεφρολογική προστασία: Οι αναστολείς SGLT-2 μειώνουν την επαναρρόφηση νατρίου στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και αυξάνουν έτσι την παροχή νατρίου στην πυκνή κηλίδα, με αποτέλεσμα τη σύσπαση του προσαγωγού αρτηριολίου και τη μείωση της ενδοσπειραματικής υπέρτασης και υπερδιήθησης, την οποία προκαλεί ο σακχαρώδης διαβήτης. Αυτό μεταφράζεται σε μια προσωρινή πτώση του GFR, το οποίο όμως σταθεροποιείται σε βάθος χρόνου. Τα νεφρολογικά οφέλη καταδείχθηκαν ιδιαίτερα στη μελέτη EMPA-REG, στην οποία φάνηκε ότι η εμπαγλιφλοζίνη μείωσε την εμφάνιση ή επιδείνωση νεφροπάθειας κατά 39%, την έναρξη θεραπείας υποκατάστασης νεφρικής λειτουργίας κατά 55% και τη συχνότητα διπλασιασμού της κρεατινίνης ορού κατά 44%, ενώ η μόνη παράμετρος στην οποία δεν αναδείχθηκε όφελος ήταν η εμφάνιση αλβουμινουρίας.

Συμπεράσματα: Οι αναστολείς SGLT-2,με τον νέο τρόπο δράσης που μας συστήνουν και τα μέχρι στιγμής ερευνητικά δεδομένα, αποτελούν μια πολλά υποσχόμενη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη. Η διαρκής κλινική έρευνα καθώς και η αύξηση της κλινικής μας εμπειρίας στο προσεχές μέλλον θα καθορίσουν εντέλει τη θέση τους στην αντιμετώπιση της νόσου αναδεικνύοντας όλες τις, διαρκώς ανακαλυπτόμενες, δυνατότητές τους.

Πηγή: Πηγή: «The Doctor»
Τριμηνιαία περιοδική έκδοση για την επιστήμη και τη ζωή / Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2016 / Τεύχος 24

Μετάβαση στο περιεχόμενο