Προτομή του Ομήρου

ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

αφιέρωμα: Η ψυχική αναπηρία στο προσκήνιο: Ένα πρωτοπόρο πρόγραμμα σε κίνηση – «Έφυγε» από κοντά μας ο Κωνσταντίνος Τερζής

Φεβ 3, 2012 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

Η ψυχική αναπηρία στο προσκήνιο

Ένα πρωτοπόρο πρόγραμμα σε κίνηση

του Ευτύχη Φυτράκη*
* Δρ. Νομικής, Ειδ. Επιστήμων ΣτΠ και Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου «Ενδυνάμωση της Συλλογικής Έκφρασης και της Συνηγορίας των Ατόμων με Ψυχική Αναπηρία» της ΕΣΑμεΑ.

Ι. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

Η υποχώρηση της ασυλικής προσέγγισης της ψυχικής υγείας, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα για την επικράτηση της καθολικότητας της ιδιότητας του ανθρώπου και της αξιοπρέπειας που τον συνοδεύει. Ο ψυχικά ασθενής από έγκλειστος του ασύλου, δηλ. από απλό «τεμάχιο» ενός συστήματος, ανακτά την ανθρώπινη υπόσταση, γίνεται πρόσωπο και, τελικά, συμμέτοχος της κοινωνικής συσσωμάτωσης. Όμως, η ανάδειξη του ψυχικά ασθενούς σε υποκείμενο δεν είναι μια απλή υπόθεση: εκτός από τα εμπόδια της κοινωνικής επιφύλαξης ή και αρνητικότητας, συχνά συναντά ανυπέρβλητες θεσμικές δυσχέρειες. Η θεσμική αντιμετώπιση του ψυχικά ασθενή δεν απέχει από τις κρατούσες κοινωνικές αναπαραστάσεις γι’ αυτόν: κάτι μεταξύ επικίνδυνου και ανύπαρκτου, σε κάθε περίπτωση όμως απόβλητου!

Η παραδοχή ότι ο ψυχικά ασθενής είναι άνθρωπος και υπάρχει, όσο αυτονόητη και αν ακούγεται, αποτελεί μια μοντέρνα κατάκτηση, με συχνά αβέβαιο περιεχόμενο και, πάντως, αμφίβολο αντίκρισμα στον πραγματικό κόσμο. Είναι όμως μια θέση αρχής, απ’ όπου μπορεί να εκκινεί κάθε συζήτηση, σε μια κοινωνία ανθρωπισμού και ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης. Κάπως πιο παραστατικά, θα λέγαμε ότι το «πλοίο των τρελών» επιτέλους φτάνει στο λιμάνι του διαφωτισμού, για να συναντήσει αξίες όπως η αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η ισότητα και η δικαιοσύνη, να συναντήσει δηλ. τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Ξεκινά έτσι μια δύσκολη σχέση, η οποία συνδέει τα άτομα με ψυχική αναπηρία από τη μια πλευρά και τα δικαιώματα από την άλλη.

Η θεσμική καταγραφή ορισμένων εγγυήσεων για τα άτομα με ψυχική αναπηρία αποτελεί ένα κεκτημένο του αναπηρικού κινήματος. Όμως ένα τέτοιο κεκτημένο λειτουργεί δυναμικά και στις μέρες μας φαίνεται, όλο και περισσότερο, να τίθεται υπό διαπραγμάτευση. Επιπλέον, μάλιστα, όπως επισημαίνεται, το πλέον κρίσιμο στοιχείο που χαρακτηρίζει τα δικαιώματα των ψυχικά αναπήρων στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες δυστυχώς όψεις του ελληνικού δημόσιου βίου, εντοπίζεται στην απόσταση μεταξύ των νομικών προβλέψεων και της πραγματικότητας, μ’ άλλα λόγια μεταξύ θεωρίας και πράξης. Τα προβλήματα που συχνά σημειώνονται στην πραγμάτωση των δικαιωμάτων συνδέονται με την σταθερή επιλογή της χώρας μας να αρκείται σε μια «πολυτέλεια» θεσμικού λόγου, χωρίς να προχωρεί σε μέτρα υλοποίησης των εξαγγελλομένων. Με διαφορετικά λόγια: η εισαγωγή ενός νόμου ή η υπογραφή μιας διεθνούς σύμβασης είναι, ενίοτε, εύκολη, όμως η ουσιαστική εφαρμογή τους απαιτούν πολιτικές και μέτρα, που αφενός κοστίζουν και αφετέρου θίγουν κατεστημένα. Έτσι, σχηματικά, «από το ΦΕΚ μέχρι το Ταμείο», μεσολαβεί ολόκληρη η ελληνική αλήθεια, όπου, συχνά, το δεύτερο ακυρώνει το πρώτο.

Η παραδοσιακή αντίληψη για τα δικαιώματα του (ψυχικά ανάπηρου) ανθρώπου αρκείται στην αναγνώρισή τους, δηλ. την παθητική ανοχή τους. Ωστόσο, μια περισσότερο ενεργητική στάση υποστήριξης της άσκησης των δικαιωμάτων, έχει καταστεί από τα πράγματα αναγκαία. Μια τέτοια προσέγγιση έχει ως αποδέκτες τόσο τους φορείς που αναπτύσσουν πολιτικές για τους ψυχικά αναπήρους αλλά, κυρίως, αυτά τα ίδια τα υποκείμενα των δικαιωμάτων, ώστε να είναι σε θέση να τα ασκήσουν. Εδώ προβάλλει, λοιπόν, ως προτεραιότητα η χειραφέτηση των ατόμων με ψυχική αναπηρία, ιδίως μέσα από τη διαδικασία της υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων και της (Αυτό-)Συνηγορίας. Τέτοιες διαδικασίες στοχεύουν στην αυτονομία των ατόμων και βασίζονται στην ανάδειξη της προσωπικότητας του ψυχικά ανάπηρου, μακριά από λογικές επιστημονικής/ψυχιατρικής ή οικογενειακής χειραγώγησης. Ο στόχος αυτός αποκτά ξεχωριστή σημασία, καθόσον αποτελεί κοινό τόπο στις αξιολογήσεις της «στρεβλής» (ελληνικής) ψυχιατρικής μεταρρύθμισης ότι οι σχέσεις εξουσίας, στο πλαίσιο του συστήματος ψυχικής υγείας, δεν αναδιαμορφώθηκαν, ώστε οι λήπτες υπηρεσιών να μετεξελιχθούν σε υποκείμενα της αλλαγής.

Η (Αυτό-) Συνηγορία (Advocacy), ειδικότερα, αποτελεί ένα θεσμικό μόρφωμα με σημαντική ανάπτυξη στις χώρες της δυτικής Ευρώπης, της Αμερικής αλλά και την Αυστραλία. Ένας διεθνής οργανισμός (Mental Disability Advocacy Center) ήδη αναπτύσσει δράση σε υπερεθνικό επίπεδο, προωθώντας το θεσμό και λειτουργώντας ενοποιητικά αλλά και συγκριτικά. Εμφανίζονται, βέβαια, διαφορετικά μοντέλα, τόσο σε επίπεδο οργάνωσης και χρηματοδότησης όσο και σε επίπεδο παρεχόμενων υπηρεσιών και υφιστάμενων (υπο)δομών. Έτσι π.χ. είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου όπου είναι ανεπτυγμένο ένα ολόκληρο ανεξάρτητο σύστημα συνηγορίας για την ψυχική υγεία (Independent Mental Health Advocacy) το οποίο, μέσα από ένα δίκτυο τοπικών υπηρεσιών, αναπτύσσει ένα πλέγμα δράσεων, με δύο κυρίως άξονες συνδρομής στους ασθενείς: Κατά πρώτον, την πρόσβαση και κατανόηση ορισμένων πληροφοριών, π.χ. τα δικαιώματά τους κατά το νόμο, τις ιατρικές υπηρεσίες που μπορούν να λάβουν κ.λπ. και, κατά δεύτερον, την άσκηση των δικαιωμάτων τους, π.χ. εκπροσωπώντας τους. Ιδιαίτερη έμφαση φαίνεται να δίνεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για το θεσμό της Συνηγορίας στην Ψυχική υγεία. Ήδη άλλωστε στην ελληνική έκδοση του σχετικού Εγχειριδίου το 2003 προτεινόταν η ενεργοποίηση ενός τέτοιου θεσμού ως «ιδιαίτερου μηχανισμού υποστήριξης των ατόμων με ψυχικές διαταραχές στην άσκηση των δικαιωμάτων τους», χωρίς δυστυχώς μέχρι σήμερα να υλοποιηθεί η πρόταση αυτή.

Παράλληλα, ένα πλέγμα διεθνών νομικών κειμένων, με διαφορετικού βαθμού δεσμευτικότητα, φαίνεται τα τελευταία χρόνια να δημιουργεί ένα διαρκώς αυξανόμενης πυκνότητας κανονιστικό πλαίσιο προστασίας των ατόμων με ψυχική διαταραχή. Ιδιαίτερη αξία διαθέτει εδώ η, σχετικά πρόσφατη, Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2006 και ετέθη σε ισχύ το 2008. Η Ελλάδα υπέγραψε τη Σύμβαση αυτή στις 30.3.2007, χωρίς όμως μέχρι σήμερα να την έχει κυρώσει. Αντίθετα, η Κύπρος κύρωσε πρόσφατα τη Σύμβαση η οποία τέθηκε ήδη σε ισχύ στις 27 Ιουλίου 2011. Η Σύμβαση αυτή αποτελεί σταθμό τόσο στην ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και στην πορεία του αναπηρικού κινήματος. Πρόκειται για δεσμευτικό κείμενο το οποίο έχει προσυπογραφεί και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου και ισχύει από τις 22 Ιανουαρίου 2011. Ιδιαίτερο θεσμικό βάρος διαθέτουν οι διατάξεις των άρθρων 12, για την ισότητα ενώπιον του νόμου και 13, για την πρόσβαση των ΑμεΑ στη δικαιοσύνη.

Σε εθνικό επίπεδο, το ελληνικό Σύνταγμα με σειρά διατάξεών του, άμεσα ή έμμεσα, διαγράφει ένα προστατευτικό πλαίσιο για τα ΑμεΑ (άρ. 2 § 1: Αξία του ανθρώπου, άρ. 5 § 1: Προσωπική ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας, άρ. 5 § 5: Προστασία της υγείας και της γενετικής ταυτότητας, άρ. 12: Δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι). Ξεχωριστή θέση έχει η ρύθμιση του άρ. 21 αφού καθιερώνεται (§ 3:) υποχρέωση του Κράτους να «μεριμνά για την υγεία των πολιτών και [να] παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία … της αναπηρίας», ενώ επιπλέον ορίζεται (§ 6) ότι «[τ]α άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίω-μα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας».

Σε νομοθετικό επίπεδο μια πρώτη κατοχύρωση των δικαιωμάτων του ασθενούς σημειώνεται με την διακηρυκτική διάταξη του ν. 2071/1992 (άρ. 47). Παράλληλα με τον ίδιο νόμο (άρ. 95 επ.) δημιουργείται ένα εγγυητικό πλαίσιο στις διαδικασίες αναγκαστικού ψυχιατρικού εγκλεισμού. Στη συνέχεια, με το ν. 2716/1999 (άρ. 2), θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα η Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, δηλ. το πρώτο κρατικό όργανο, έστω και χωρίς αποφασιστικές αρμοδιότητες, με ειδική αποστολή την προστασία των ψυχικά ασθενών. Κύρια πεδία δράσης της Επιτροπής είναι οι συνθήκες διαβίωσης στις Μονάδες Ψυχικής Υγείας, η δικαστική προστασία και η νομική συνδρομή, η πρόσβαση στα τηρούμενα αρχεία, η προστασία της περιουσίας και, τέλος, η κοινωνική επανένταξη των ψυχικά ασθενών.

Συνοψίζοντας, μπορούμε να διαπιστώσουμε την ύπαρξη ενός ικανού θεσμικού πλαισίου για την προστασία των ΑμεΑ και ιδίως των ατόμων με ψυχική αναπηρία. Παράλληλα, όμως, οφείλει κανείς να διαγνώσει την απουσία ενός συνεκτικού σχεδίου το οποίο χωρίς να παραβλέπει τις νομικές προβλέψεις, θα αποβλέπει στην ουσιαστική πραγμάτωση των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχική αναπηρία, με την ουσιαστική ενεργοποίηση ή και την συμπλήρωση των θεσμικών δυνατοτήτων και την κινητοποίηση των ίδιων των υποκειμένων. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο καλείται το αναπηρικό κίνημα να δώσει απαντήσεις.

ΙΙ. ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ

Δύο είναι οι βασικοί πυλώνες στη σύγχρονη προσέγγιση της νομοθεσίας για την ψυχική υγεία: τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κοινοτική ένταξη. Έτσι, γίνεται πλέον παγίως δεκτό, ότι η οπτική των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να διαπερνά το σχεδιασμό, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών και των προγραμμάτων ψυχικής υγείας. Ειδικότερα, η ισότητα, η μη διάκριση, η αξιοπρέπεια, η ιδιωτική ζωή, η ατομική αυτονομία, το δικαίωμα στην ενημέρωση και τη συμμετοχή δεν μπορεί να απουσιάζουν από παρεμβάσεις για την ψυχική υγεία. Από την άλλη πλευρά, η κοινοτική ένταξη αποτελεί μια σύγχρονη διάσταση που διαπνέει τις πολιτικές που αναπτύσσονται για την ψυχική υγεία και ενισχύει την ανάπτυξη ενός φάσματος υπηρεσιών και εγκαταστάσεων στο πλαίσιο της κοινότητας. Η λογική αυτή αυξάνει την συμμετοχή των ενδιαφερομένων (ασθενών, οικογενειών) ενθαρρύνοντας την ενεργό εμπλοκή τους στις συναλλαγές με τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Ως βασική συνιστώσα ενός πλαισίου ψυχικής υγείας, με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προβάλλει η επιταγή της αυτονομίας του ασθενούς. Η θέση αυτή αναλύε-ται σε δύο επιμέρους πτυχές:

• Ελαχιστοποίηση των περιοριστικών μέτρων, στο μέτρο του απολύτως αναγκαίου.
• Υποβοήθηση στην λήψη των αποφάσεων, από τον ίδιο των ασθενή.

Σ’ αυτή τη βάση δομείται το σχέδιο (Πράξη) «Ενδυνάμωση της Συλλογικής Έκφρασης και της Συνηγορίας των Ατόμων με Ψυχική Αναπηρία» στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού», που υλοποιεί η ΕΣΑμεΑ. Στο πλαίσιο της πράξης αυτής περιλαμβάνονται δράσεις ενδυνάμωσης και υποστήριξης του κινήματος των ατόμων με ψυχική αναπηρία. Η ενδυνάμωση των ατόμων με ψυχική αναπηρία σημαίνει μεταβίβαση ισχύος, δικαιοδοσία και αποτελεσματική παρέμβαση ή, με διαφορετικά λόγια, ενίσχυση της αυτονομίας. Πρόκειται για ένα πάγιο στόχο του αναπηρικού κινήματος, ο οποίος ωστόσο στο χώρο των ατόμων με ψυχική αναπηρία αποτελεί νεωτερισμό και, εν πολλοίς, ανοικτό πεδίο, για τη διαμόρφωση πολιτικών και μοντέλων δράσης.

ΙΙΙ. ΠΩΣ ΠΡΟΑΓΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ; ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Για την επίτευξη του παραπάνω στόχου, η πράξη περιλαμβάνει τρία (3) βασικά βήματα:

1ο βήμα: Συλλογή πληροφοριών
• Εκπόνηση μελέτης για τα νέα δεδομένα που επιφέρει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία στον χώρο της ψυχικής αναπηρίας.
• Διεξαγωγή έρευνας για συλλογή στοιχείων από άλλες χώρες όσον αφορά το κίνημα της αυτοσυνηγορίας.
• Καθιέρωση τακτικής αμφίδρομης πληροφόρησης μεταξύ Ε.Σ.Α.μεΑ. και σωματείων ατόμων με ψυχική αναπηρία και των οικογενειών τους.

2ο βήμα: Πρόσκληση συμμετοχής ατόμων με ψυχική αναπηρία και των οικογενειών τους
• Διοργάνωση συναντήσεων σε περιφερειακό επίπεδο και δημόσιων εκδηλώσεων για την αύξηση της συνειδητοποίησης.
• Παρεμβάσεις δημοσιότητας σε ΜΜΕ.
• Έκδοση και διανομή εντύπων.

3ο βήμα: Εκπαίδευση
• Διοργάνωση εκπαιδευτικών σεμιναρίων με σκοπό το κίνημα αυτοσυνηγορίας ατόμων με ψυχική αναπηρία αλλά και η νέα Διεθνής Σύμβαση να κατανοηθεί σε βάθος και να γίνει κτήμα όλων.
• Εκπόνηση εκπαιδευτικών εγχειριδίων.
• Επιμόρφωση εκπαιδευτών από Έλληνες και ξένους ειδικούς.

ΙV. ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ: Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Το αρχικά εγκεκριμένο πρόγραμμα, κατόπιν σχετικής τροποποίησης της απόφασης ένταξης, έχει παραταθεί μέχρι 30 Ιουνίου 2013. Το έργο, στο πλαίσιο της Ε.Σ.Α.μεΑ., διαθέτει τα ακόλουθα όργανα διοίκησης, τα οποία ήδη λειτουργούν: Υπεύθυνο πράξης, Επιστημονικό υπεύθυνο, Διαχειριστή, Επιτροπή παρακολούθησης και, τέλος, Ομάδα Διοικητικής και Τεχνικής Υποστήριξης.

Το έργο δομείται σε έξι (6) υποέργα. Ειδικότερα:

Ενδυνάμωση του Κινήματος της Αυτο-Συνηγορίας και Διαβούλευση με τις Οργανώσεις των Ατόμων με Ψυχική Αναπηρία και των Οικογενειών τους για την ικανότητα δικαιοπραξίας (Υποέργο 1)

Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο αυτό θα διοργανωθούν 20 συναντήσεις των 50 περίπου ατόμων (1 συνάντηση τουλάχιστον ανά Διοικητική Περιφέρεια της χώρας). Οι συναντήσεις αυτές επιδιώκουν την πλέον ενεργή παρουσία και συμμετοχή των συναντώμενων ατόμων με ψυχική αναπηρία.

Εκπαίδευση σε Θέματα ΑυτοΣυνηγορίας και σε Θέματα Αλλαγών που επιφέρει στο χώρο της Ψυχικής Αναπηρίας η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Υποέργο 2)

Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της πράξης θα διοργανωθούν 30 σεμινάρια εκπαίδευσης των 20 ατόμων διάρκειας 50 ωρών έκαστο, τα οποία θα καλύπτουν θεματικά:

• την προσέγγιση της ψυχικής αναπηρίας υπό το πρίσμα των δικαιωμάτων του ανθρώπου,

• ειδικότερα ζητήματα των ψυχικά αναπήρων, όπως η ακούσια νοσηλεία, η προστασία των δικαιωμάτων κ.λπ. τα οποία το κίνημα αυτοσυνηγορίας καλείται να αντιμετωπίσει,

• τις αλλαγές που επιφέρει η ανάπτυξη του κινήματος της αυτοσυνηγορίας στο άτομο και την οικογένειά του, μέχρι τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, την Πολιτεία και την κοινωνία εν γένει,

• τις μεταβολές που επιφέρει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ σε όλα τα επίπεδα, καθώς και τις πολιτικές διαστάσεις και την ερμηνεία της.

Στα εκπαιδευτικά σεμινάρια θα συμμετέχουν:

• άτομα με ψυχική αναπηρία και άτομα των οικογενειών τους (με έμφαση σε αυτούς που είναι δραστηριοποιημένοι) (min 90%),
• στελέχη του αναπηρικού κινήματος (max 10%).

Για τις ανάγκες των σεμιναρίων:

• Θα εκπονηθούν εγχειρίδια εκπαίδευσης για τους εκπαιδευτές και τους εκπαιδευόμενους (υλικό πληροφόρησης, τεκμηρίωσης και περαιτέρω χρήσης).

• Οι εκπαιδευτές θα παρακολουθήσουν επιμόρφωση. Στην εκπαίδευση εκπαιδευτών θα συμμετέχουν ως εκπαιδευτές και άτομα με ψυχική αναπηρία (χρήστες).

Μελέτη για το άρθρο 12 «Ισότητα ενώπιον του νόμου» και το άρθρο 13 «Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη» της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Υποέργο 3)

Η έννοια της υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων (supported decision-making) είναι νέα και έρχεται να αντικαταστήσει την παραδοσιακή έννοια της δικαστικής συμπαράστασης (ή παλιότερα της «δικαστικής αντίληψης»), σύμφωνα με την οποία η λήψη αποφάσεων ανατίθεται σε ένα νόμιμο «κηδεμόνα». Μια τέτοια εξέλιξη, δηλ. η υιοθέτηση ενός νέου συστήματος υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων, περιλαμβάνει, πέραν των νομικών, και μια σειρά κοινωνικών διαστάσεων.

Η εκπόνηση μελέτης επιβάλλεται με στόχο την:

• Επανεξέταση της υφιστάμενης νομοθεσίας και την απάλειψη εκείνων των διατάξεων που δημιουργούν διακρίσεις σε βάρος των ατόμων με αναπηρία και ειδικότερα των ατόμων με ψυχική αναπηρία.

• Ανάπτυξη ενός συστήματος υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων και καταγραφής προσώπων που θα παρέχουν υποστήριξη.

• Διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας και ισότιμη αναγνώρισή τους σε σχέση με τις συμβατικές μορφές.

• Δημιουργία ενός συστήματος για την πρόληψη και την επίλυση των συγκρούσεων ανάμεσα σε αυτούς που παρέχουν υποστήριξη και στα άτομα με αναπηρία που τη λαμβάνουν.

• Διερεύνηση μέτρων / εγγυήσεων ώστε να διασφαλίζεται αλλά και να προστατεύεται η ικανότητα δικαιοπραξίας.

• Ενσωμάτωση καλών πρακτικών και νομοθετικών πρωτοβουλιών άλλων χωρών που σχετίζονται με το σύστημα υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων.

• Αποτύπωση των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και των φορέων που θα ασκήσουν έλεγχο και του κόστους εφαρμογής των προτεινόμενων νομοθετικών προσαρμογών.

Δημοσιότητα και διάδοση των αποτελεσμάτων της πράξης (Υποέργο 4)

Για την επίτευξη του στόχου της δημοσιότητας και διάδοσης των αποτελεσμάτων της πράξης προβλέπονται οι ακόλουθες δράσεις:

• Έκδοση ενημερωτικών εντύπων.

• Πανελλαδική Διάσκεψη των ατόμων με ψυχική αναπηρία με αντικείμενο την ανάπτυξη-επέκταση ενεργών τοπικών οργανώσεων χρηστών, την προαγωγή της δικτύωσης και συνεργασίας και την ωρίμανση των απαιτούμενων ενεργειών για τη δημιουργία ομοσπονδίας των οργανώσεων των χρηστών.

• Διοργάνωση ενός Εθνικού Συνεδρίου με βασικούς στόχους: την αναβάθμιση του δημόσιου διαλόγου για την ψυχική αναπηρία, την παρουσίαση της έρευνας, την παρουσίαση της μελέτης, και, τέλος, την παρουσίαση του εκπαιδευτικού υλικού που παράχθηκε.

Έρευνα για την ανάπτυξη και το ρόλο του κινήματος της (Αυτο-) Συνηγορίας σε άλλες χώρες (Υποέργο 5)

Διεξαγωγή έρευνας (γραφείου και πεδίου) για τον ρόλο του κινήματος της αυτό Συνηγορίας σε χώρες στις οποίες έχει αναπτυχθεί δυναμικά όπως ΗΠΑ, Αυστραλία, Καναδά αλλά και σε χώρες της Ευρώπης, προκειμένου

• Να καταγραφεί η υφιστάμενη κατάσταση της αυτοσυνηγορίας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο (θεσμικό πλαίσιο, οργανώσεις, δράσεις, πόροι, αντιπροσωπευτικότητα, δομές).

• Να καταγραφούν οι έννοιες της αυτοσυνηγορίας και της υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων καθώς και η ανάπτυξή τους.

• Να αναπτυχθούν εναλλακτικές μορφές λήψης αποφάσεων.

• Να αναδειχθούν παραδείγματα επιτυχών παρεμβάσεων στην αυτό-συνηγορία αλλά και τα τυχόν προβλήματα που έχουν εμφανιστεί και οι τρόποι αντιμετώπισής τους.

Εξωτερική Αξιολόγηση (Υποέργο 6)

Στόχος της εξωτερικής αξιολόγησης είναι η συστηματική ανάλυση, παρακολούθηση και αποτίμηση των επιμέρους συνιστωσών του έργου. Η αξιολόγηση αυτή θα γίνει από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, για να είναι όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά τα τελικά αποτελέσματα. Τα πεδία, τα οποία θα αξιολογηθούν είναι:

• Ο σχεδιασμός του έργου (σκοπός, περιγραφή υποέργων, χρονοδιάγραμμα, προσδοκώμενα αποτελέσματα κ.λπ.)

• Η υλοποίηση του έργου (τήρηση σχεδιασμού, ανθρώπινο δυναμικό, υποδομές κ.λπ.)

Η εξωτερική αξιολόγηση θα περιλάβει αποτελέσματα – συμπεράσματα και ερμηνεία αυτών, με προτάσεις καλή πρακτικής και κατάδειξη αδυναμιών, ενώ θα αναφέρεται και στις επιπτώσεις του έργου στην ομάδα στόχο.

V. ΜΙΑ ΔΥΣΚΟΛΗ ΑΡΧΗ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ

Σε μια εποχή ισχυρής δοκιμασίας του κοινωνικού κράτους, η αναζήτηση νέων δρόμων για την ισότιμη κοινωνική συμμετοχή των ατόμων με ψυχική αναπηρία προβάλει ως ένα δύσκολο αλλά ενδιαφέρον εγχείρημα. Σήμερα, είναι βέβαιο ότι δεν αρκεί η φράση «πάρε το φάρμακό σου και ‘σώπα’», γιατί κανένα φάρμακο πια δεν είναι αρκετό, κανένα δεν θεραπεύει ή τουλάχιστον δεν θεραπεύει από μόνο του … Η δίψα για ελευθερία και δημιουργία δεν είναι ιδιαιτερότητα ορισμένων προσώπων – είναι ό,τι πιο φυσικά ανθρώπινο! Γι’ αυτό η διασφάλιση των δικαιωμάτων των ληπτών, ιδίως –αλλά όχι μόνο- μέσα από τον δραστικό περιορισμό των διαδικασιών εγκλεισμού και ιδρυματικής βίας, παραμένει απαίτηση διαρκώς επίκαιρη.

Είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί κανείς να αλλάξει τα πάντα. Μπορεί όμως να παλέψει για συνθήκες διαλόγου και ελεύθερης επικοινωνίας, με ουσιαστικό ρόλο, πρώτα απ’ όλους, στους ψυχικά ανάπηρους, τις οικογένειες τους και τους λειτουργούς ψυχικής υγείας. Σ’ αυτή την κατεύθυνση ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι η διασφάλιση των δικαιωμάτων των ψυχικά αναπήρων στην πράξη, ιδίως με τον περιορισμό του αποκλεισμού τους. Πρόκειται, είναι αλήθεια, για ένα στοίχημα, το οποίο όχι μόνο αξίζει αλλά και μπορεί να κερδηθεί!


«Έφυγε» από κοντά μας ο Κωνσταντίνος Τερζής

Την άνοιξη του 2011 «έφυγε» από κοντά μας ο Κωνσταντίνος Τερζής, ιστορικό μέλος του Γενικού Συμβουλίου της Ε.Σ.Α.μεΑ., συνιδρυτής και αντιπρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Πασχόντων από Συγγενείς Καρδιοπάθειες.

Ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Πασχόντων από Συγγενείς Καρδιοπάθειες Κωνσταντίνος Χόρτης, θυμάται: «Ο Κωνσταντίνος Τερζής πλήρως συνειδητοποιημένος, οργανώθηκε στο πλαίσιο της Ε.Σ.Α.μεΑ., όπου διακρίθηκε για το ήθος και τη μαχητικότητά του. Επιστέγασμα της πορείας του αποτέλεσε η εκλογή του στην Εξελεγκτική Επιτροπή και το Γενικό Συμβούλιο της Συνομοσπονδίας, όπου διακρίθηκε για την εντιμότητα και μεθοδικότητά του. Ανήσυχο πνεύμα, το 2005 υπήρξε συνιδρυτής και αντιπρόεδρος του ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ ΑΠΟ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ, θέση απ’ όπου συνέχισε να αγωνίζεται με όλες του τις δυνάμεις για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εν Ελλάδι καρδιοπαθών. Το κενό που αφήνει πίσω του τόσο για τον τριτοβάθμιο συνδικαλιστικό μας φορέας όσο κυρίως για τους συμπάσχοντές του είναι δυσαναπλήρωτο».

Ο Πρόεδρος της Ε.Σ.Α.μεΑ. Ιωάννης Βαρδακαστάνης, τονίζει: «Ο Κώστας Τερζής υπήρξε για την Ε.Σ.Α.μεΑ. ουσιαστικά ιδρυτικό στέλεχος. Ήταν παρών από το 1990 μέχρι την ημέρα που έφυγε από τη ζωή. Για μένα προσωπικά και για την οικογένειά μου, χάσαμε ένα φίλο. Το αναπηρικό κίνημα έχασε έναν ακάματο αγωνιστή. Ο χώρος των καρδιοπαθών έχασε την ψυχή του».

Μετάβαση στο περιεχόμενο