ΣΥΖΗΤΗΣΗ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ (μέρος Ά)
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η αναπηρία αποτελεί τη συνθήκη κατά την οποία το άτομο αντιμετωπίζει σημαντικούς περιορισμούς σε ποικίλες σημαντικές πτυχές της καθημερινής ζωής του και της κοινωνικής του δραστηριότητας ως συνέπεια της επίδρασης μίας σειράς περιβαλλοντικών ή οργανικών παραγόντων. Η εν λόγω συνθήκη επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού και έχει σημαντικό αντίκτυπο σε ποικίλες πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας όπως η απασχόληση, η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη, ενώ επηρεάζει δυσμενώς και την κοινωνική ένταξη του ατόμου. Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας διερευνήθηκαν τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες ΑμεΑ στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της υγειονομικής περίθαλψης, ο ρόλος του φυσικοθεραπευτή ΑμεΑ και βιοηθικά ζητήματα που άπτονται της υγειονομικής περίθαλψης των ατόμων αυτών.
Διακρίνονται τέσσερις βασικές μορφές αναπηρίας: η κινητική, η νοητική, η ψυχική και η αισθητηριακή, οι οποίες, ανάλογα με τη φύση τους, επιβάλλουν διαφορετικούς περιορισμούς στα άτομα που τις αντιμετωπίζουν. Ορισμένες από τις αναπηρίες αυτές μπορεί να είναι συγγενείς, δηλαδή να τις φέρει το άτομο εκ γενετής, ή να είναι επίκτητες, δηλαδή το άτομο να τις αναπτύσσει στην πορεία της ζωής του ως αποτέλεσμα, για παράδειγμα, κάποιας νόσου ή κάποιου ατυχήματος. Επιπροσθέτως, αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα στα χρόνια έχουν αναπτυχθεί τέσσερα βασικά μοντέλα για την ερμηνεία της αναπηρίας, μερικά εκ των οποίων σήμερα θεωρούνται πλήρως μη αποδεκτά, όπως το ηθικό το οποίο αντιλαμβάνεται την αναπηρία ως κάποια τιμωρία για την ηθική έκπτωση του ατόμου.
Όπως αναφέρθηκε, τα άτομα με αναπηρίες έρχονται αντιμέτωπα με σημαντικούς περιορισμούς στην καθημερινότητά τους, ως συνέπεια της αναπηρίας τους, και χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας από το Κράτος προκειμένου να μπορούν να έχουν μία καλή και ποιοτική ζωή. Σήμερα τα ισότιμα δικαιώματα των ΑμεΑ είναι νομικά και θεσμικά κατοχυρωμένα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο μέσα από την εθνική, ευρωπαϊκή και διεθνή νομολογία και τα κείμενα διεθνών συμβάσεων που έχουν αναπτύξει διεθνείς οργανισμοί εγνωσμένου κύρους, όπως ο ΟΗΕ. Ωστόσο, η κατοχύρωση των ισότιμων δικαιωμάτων των ΑμεΑ δεν υπήρξε ένα αυτονόητο ζήτημα αλλά αποτέλεσε το προϊόν σημαντικών κοινωνικών κινημάτων και, ιδιαιτέρως, του αναπηρικού κινήματος το οποίο ξεκίνησε από τους βετεράνους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στις ΗΠΑ και επεκτάθηκε σε όλο σχεδόν τον πλανήτη.
Αναφορικά με τα δικαιώματα των ΑμεΑ στην εργασία, μέσα από τα στοιχεία που αναλύθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας έγινε, αρχικά, σαφής η κομβική σημασία της ένταξης των ατόμων με αναπηρίες στην αγορά εργασίας αφού αυτή διασφαλίζει την οικονομική τους ανεξαρτησία, καλλιεργεί δυνατά αισθήματα αυτοδυναμίας, αξιοπρέπειας και προσωπικής ικανοποίησης, ενώ ενισχύει την ευημερία και τις προοπτικές για την κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω γίνεται εύκολα κατανοητό γιατί η διασφάλιση «πλήρους και παραγωγικής απασχόλησης για όλους» αποτελεί ένα από τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης που περιλαμβάνονται στην Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ.
Στο πλαίσιο αυτό έχει κατοχυρωθεί νομοθετικά η υποχρέωση των εργοδοτών να διασφαλίζουν ένα προσβάσιμο και ασφαλές εργασιακό περιβάλλον για τα ΑμεΑ, ενώ έχουν θεσπιστεί και εναλλακτικές μορφές απασχόλησης που μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις ιδιαίτερες ανάγκες και δεξιότητες των ατόμων που αντιμετωπίζουν κάποια αναπηρία. Οι βασικότερες τέτοιες μορφές απασχόλησης είναι η προστατευόμενη, η υποστηριζόμενη και η προσαρμοσμένη απασχόληση και η εφαρμογή τους προσφέρει αυξημένες ευκαιρίες στα ΑμεΑ να ενταχθούν στην αγορά εργασίας, αξιοποιώντας τις ικανότητές τους, με τρόπο που να διασφαλίζει την ασφάλεια και την αξιοπρέπειά τους, ενώ, παράλληλα, δίνονται στους εργοδότες σημαντικά κίνητρα για την ένταξη ΑμεΑ στο εργατικό τους δυναμικό. Η προσβασιμότητα των ΑμεΑ στην αγορά εργασίας και οι προαναφερθείσες εναλλακτικές μορφές απασχόλησης που απευθύνονται στα εν λόγω άτομα έχουν κατοχυρωθεί νομοθετικά στη χώρα μας μέσα από ποικίλες νομοθετικές διατάξεις που αναλύονται στο αντίστοιχο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας.
Ωστόσο, επειδή όπως προκύπτει από τη μελέτη των διαθέσιμων στοιχείων για την απασχόληση των ΑμεΑ, ακόμα και σήμερα δεν έχει επιτευχθεί η πλήρης άρση των διακρίσεων εις βάρος τους στον τομέα της απασχόλησης, προωθούνται σημαντικά θετικά μέτρα δράσης για την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας, τα κυριότερα εκ των οποίων είναι η εφαρμογή ποσόστωσης υπέρ των ΑμεΑ και η παροχή κινήτρων στους εργοδότες για την πρόσληψή τους.
Από την άλλη πλευρά, και η πλήρης προσβασιμότητα των ΑμεΑ στην εκπαίδευση όλων των βαθμίδων αποτελεί βασικό στρατηγικό στόχο στο πλαίσιο της επιδίωξης της πλήρους ισότητας των πολιτών. Αδιαμφισβήτητα, η πρόσβαση των ΑμεΑ στο εκπαιδευτικό σύστημα έχει θετική επίδραση τόσο στην προσωπική τους ανάπτυξη σε επίπεδο προσωπικής ικανοποίησης, αυτονομίας και δεξιοτήτων αλλά αποτελεί και αναγκαίο παράγοντα για την κοινωνική τους ένταξη.
Αναφορικά με την ισότιμη πρόσβαση των ΑμεΑ στην εκπαίδευση έχουν γίνει πολλά και σημαντικά βήματα κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών ο θεσμός της συνεκπαίδευσης σταδιακά αντικαθιστά το θεσμό της ειδικής εκπαίδευσης αφού, σε πολλές περιπτώσεις όπου η φύση της αναπηρίας το επιτρέπει, οι μαθητές με αναπηρία φοιτούν μαζί με τους υπόλοιπους μαθητές απολαμβάνοντας τις ίδιες εκπαιδευτικές ευκαιρίες. Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση δεν έχει επιτευχθεί η πλήρης ισότητα με πολλούς περιορισμούς να παραμένουν και να καθιστούν δυσχερή τη φοίτηση των μαθητών ΑμεΑ στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας. Οι βασικότεροι τέτοιοι περιορισμοί αφορούν στην απουσία των κατάλληλων υποδομών στις εκπαιδευτικές δομές που να διασφαλίζουν την εύκολη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες καθώς και η ελλιπής κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού στη διαχείριση των ιδιαίτερων εκπαιδευτικών αναγκών που μπορεί να χαρακτηρίζουν τους μαθητές με αναπηρίες.