ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΩΝ (Π.Ε.Α.)
Παρουσίαση και ανάλυση δεδομένων που προσδιορίζουν το προφίλ υγείας των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ) στην Ελλάδα (δυνάμει στοιχείων της Έρευνας Υγείας του ελληνικού πληθυσμού της ΕΛΣΤΑΤ/EUROSTAT 2019-2020) Α’ Μέρος (Απρίλιος – Σεπτέμβριος 2026)
Ανάλυση δεδομένων και σύνταξη της μελέτης: Ευστράτιος Χατζηχαραλάμπους: Κοινωνιολόγος: MSc Ψυχικής Υγείας, Κοινωνική Διοίκηση ΕΣΔΔΑ, αφυπηρετήσας Προϊστάμενος Τμήματος Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Αγωγής Υγείας και Πρόληψης, Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, Υπουργείο Υγείας, Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Αμφιβληστροειδοπαθών (Π.Ε.Α.) και της Ελληνικής Ομοσπονδίας Συλλόγων Σπανίων Νοσημάτων Παθήσεων (Ε.Ο.Σ. – ΣΠΑ.ΝΟ.ΠΑ) Ζωή Ιωσηφίδου: Κοινωνική Λειτουργός, MSc Κοινωνικής Πολιτικής, Μετεκπαίδευση Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας, Στέλεχος Σχολικών Δικτύων Εκπαιδευτικής Υποστήριξης Α΄ Αθήνας, Συνεργάτης της Ελληνικής Ομοσπονδίας Συλλόγων Σπανίων Νοσημάτων Παθήσεων (Ε.Ο.Σ. – ΣΠΑ.ΝΟ.ΠΑ)
Αθήνα, 2026
Περιεχόμενα
Περιεχόμενα………………………………………………………………………………………………………. 2
Α. Εισαγωγή …………………………………………………………………………………………………………. 3
Β. Σκοπός και στόχοι της μελέτης…………………………………………………………………………… 6
Γ. Αναλυτική παρουσίαση και σχολιασμός δεδομένων…………………………….. 8
Γ.1 Παρουσίαση Δημογραφικών Στοιχείων των ΑμΑΟ………………………………….. 8
Γ.1.Α. Παρουσίαση δεδομένων ως προς το φύλο των ΑμΑΟ…………………………………………… 8
Γ.1.Β. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την ηλικία των ΑμΑΟ………………………………………. 9
Γ.1.Γ. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την οικογενειακή κατάσταση των ΑμΑΟ……………. 10
Γ.1.Δ. Παρουσίαση δεδομένων ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης των ΑμΑΟ………………….. 11
Γ.1.Ε. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την απασχόληση των ΑμΑΟ…………………………. 13
Γ.2 Παρουσίαση δεδομένων ως προς τη Γενική Κατάσταση Υγείας και Στοματικής Υγείας των ΑμΑΟ …. 15
Γ.3 Παρουσίαση δεδομένων για τις Χρόνιες Παθήσεις – Συνοσυρότητα των ΑμΑΟ, καθώς και για δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ως προς διάφορες λειτουργίες……………………………… 17
Γ.3.Α. Παρουσίαση δεδομένων ως προς τα Χρόνια Νοσήματα – Παθήσεις των ΑμΑΟ……… 17
Γ.3.Β. Παρουσίαση δεδομένων ως προς τις δυσκολίες στις αισθητηριακές, κινητικές, νοητικές και λοιπές λειτουργίες των ΑμΑΟ……………………………………………. 21
Γ.4. Παρουσίαση δεδομένων ως προς τις δυσκολίες εκτέλεσης δραστηριοτήτων των ΑμΑΟ.. 27
Γ.4.Α. Δεδομένα ως προς το επίπεδο δυσκολίας εκτέλεσης δραστηριοτήτων προσωπικής φροντίδας των ΑμΑΟ και χρήσης υπηρεσιών παροχής βοήθειας…………………………………. 27
Γ.4.Β. Δεδομένα ως προς το επίπεδο δυσκολίας εκτέλεσης γενικών δραστηριοτήτων του νοικοκυριού των ΑμΑΟ και χρήσης υπηρεσιών παροχής βοήθειας………………………………. 34
Γ.5 Παρουσίαση δεδομένων ως προς την αίσθηση πόνου και τη γενική κατάσταση της ψυχικής υγείας των ΑμΑΟ………………………………………………… 41
Γ.5.Α. Δεδομένα ως προς την αίσθηση του πόνου από τα ΑμΑΟ……………………….. 41
Γ.5.Β. Δεδομένα ως προς τη γενική κατάσταση της ψυχικής υγείας των ΑμΑΟ……………… 45
Συμπεράσματα…………………………………………….. 50
Α. Εισαγωγή
Η Πανελλήνια Ένωση Αμφιβληστροειδοπαθών (Π.Ε.Α.) εκπροσωπεί Άτομα με Προβλήματα Όρασης (Τυφλούς & Μερικώς Βλέποντες) που πάσχουν από ιδιαίτερα σπάνιες εκφυλιστικές κληρονομικές παθήσεις του αμφιβληστροειδή χιτώνα, της ωχράς κηλίδος και του οπτικού νεύρου.
Ιδρύθηκε το 1989 και αναπτύσσει σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, δραστηριότητες που στοχεύουν στην ανεύρεση θεραπειών για τις νόσους που εκπροσωπεί, την πρόληψη της τυφλότητας, την προώθηση θεμάτων αποκατάστασης (οπτικά βοηθήματα) και ένταξης των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ). Παράλληλα αναπτύσσει δραστηριότητες ενημέρωσης των ασθενών – μελών για τις ερευνητικές εξελίξεις, ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης για προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ΑμΑΟ, πληροφόρησης επιστημονικών και άλλων φορέων, οργανώσεων (συλλόγους ΑμεΑ) και υπηρεσιών στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Η Π.Ε.Α. είναι μέλος της Διεθνούς Ένωσης Αμφιβληστροειδοπαθών – Retina International (1992), του Διεθνούς Δικτύου για την Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς – AMD Alliance International (2005), του προγράμματος ECOCITY/Free Mobility που ενεργοποιείται σε θέματα ισότιμης ένταξης και ανεμπόδιστης πρόσβασης των ΑμεΑ και των ΑμΑΟ στο αστικό περιβάλλον (2014), ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Συλλόγων Σπανίων Νοσημάτων–Παθήσεων (Ε.Ο.Σ.- ΣΠΑ.ΝΟ.ΠΑ.) (2016), καθώς και εταίρος του Κέντρου Σκύλων Οδηγών Ελλάδος (Σ.Ο.Ε.) (2008).
Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στο όλο έργο της Π.Ε.Α. διαδραματίζει η πληροφόρηση – ενημέρωση – ευαισθητοποίηση διαφόρων επαγγελματιών και της κοινής γνώμης σε θέματα που αφορούν τους πάσχοντες και τις οικογένειές τους. Στο πλαίσιο τεκμηρίωσης και ανάδειξης επιμέρους ζητημάτων που άπτονται των ενδιαφερόντων του συλλόγου, συχνά εκπονεί έρευνες και ανάλυση δεδομένων αυτών όπως: 1) Σύνταξη Έκθεσης/ Αναφοράς με θέμα «Παρουσίαση δεδομένων για άτομα με προβλήματα όρασης (ΑμΠΟ), δικαιούχων οικονομικής ενίσχυσης όρασης από τον ΟΠΕΚΑ (αναπηρία >80%) ως προς την γεωγραφική κατανομή, το φύλο και την ηλικία (α’ τρίμηνο 2021)», που εκδόθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης Σκύλων Οδηγών και Κινητικότητας Τυφλών και Σκύλων Βοηθών για Άτομα με Αναπηρίες – «ΣΚΥΛΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΕΛΛΑΔΟΣ» (ΚΣΟΕ). 2) Συγγραφή του Κεφαλαίου «Διαστάσεις της πανδημίας Covid-19 σε Άτομα με Προβλήματα Όρασης στην Ελλάδα (ΑμΠΟ)» που δημοσιεύτηκε στο Βιβλίο – Συλλογικός τόμος: «Διεπιστημονική προσέγγιση των επιπτώσεων της πανδημίας Covid-19» (εκδόσεις Ηδυέπεια, 2021) (Πανεπιστήμιο Αιγαίου).
Η Ελληνική Στατιστική Αρχή στο πλαίσιο συνεργασίας με τη EUROSTAT διενεργεί κάθε πέντε έτη δειγματοληπτική έρευνα όπου συγκεντρώνονται αναλυτικές πληροφορίες για θέματα που αφορούν στην κατάσταση υγείας του πληθυσμού ηλικίας 15 ετών και άνω, τη χρήση υπηρεσιών υγείας, τους παράγοντες που επηρεάζουν –θετικά ή αρνητικά– την κατάσταση της υγείας, όπως είναι η φυσική άσκηση, η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και η λήψη και παροχή κοινωνικής στήριξης και βοήθειας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2009 και είναι πλήρως εναρμονισμένη με τις αντίστοιχες έρευνες των λοιπών κρατών μελών της ΕΕ. Η έρευνα του 2019 διενεργήθηκε σε τελικό δείγμα 8.125 ιδιωτικών νοικοκυριών και σε ισάριθμα μέλη αυτών, σε ολόκληρη την Ελλάδα, με πρώτη δημοσιοποίηση των δεδομένων το 2020. Η επόμενη έρευνα υγείας διενεργήθηκε το έτος 2025, με παρουσίαση των πρώτων επιστημονικών δεδομένων το φθινόπωρο του 2026.
Στο πλαίσιο συμμετοχής του Προέδρου της Π.Ε.Α. κ. Στρατή Χατζηχαραλάμπους, ως Εκπροσώπου του Υπουργείου Υγείας στην Ομάδα Εργασίας που διαμόρφωσε το τελικό ερωτηματολόγιο για τη διενέργεια της σχετική έρευνας για την υγεία του ελληνικού πληθυσμού (για το 2019 και για το 2025) και αξιοποιώντας τη δυνατότητα που παρείχε η EUROSTAT να τροποποιηθούν, συμπληρωθούν ή να προστεθούν νέα ερωτήματα με βάση τις ανάγκες κάθε χώρας (χωρίς όμως να επηρεάζονται οι ερωτήσεις που διαμορφώνουν ευρωπαϊκούς δείκτες), επετεύχθην η προσθήκη σχετικής υπο-ερώτησης στην Ενότητα για τις «Χρόνιες Παθήσεις» και για τις «Αισθητηριακές Αναπηρίες», που αναφέρεται στο αν ο ερωτώμενος έχει πιστοποιημένη τυφλότητα με αναπηρία 80% και άνω.
Προκειμένου η Π.Ε.Α. να μελετήσει το προφίλ υγείας των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης στην Ελλάδα, που συμμετείχαν στην Έρευνα Υγείας του 2019 – 2020, απέστειλε σχετικό αίτημα στην ΕΛΣΤΑΤ, προκειμένου να της παραχωρηθούν προς επεξεργασία τα σχετικά αρχεία των ερωτηματολογίων που απαντήθηκαν από τα εν λόγω άτομα και συνάφθηκε για τον σκοπό αυτό σχετική Σύμβαση για την πρόσβαση σε εμπιστευτικά δεδομένα για ερευνητικούς σκοπούς (όπως εγκρίθηκε από την 25η Επιτροπή Στατιστικού Απορρήτου της ΕΛΣΤΑΤ με τη Σύμβαση υπ’ αριθμ. 1185 και την παραχώρηση των αρχείων με δεδομένα στις 28-08-2025).
Για το 2019 αντλήθηκαν κι επεξεργάστηκαν δεδομένα από δεκαέξι (16) άτομα με Αναπηρία Όρασης (80% και άνω έως τυφλότητα), τα οποία αντιστοιχούν: 1 ΑμΑΟ σε 508 άτομα του συνολικού δείγματος της έρευνας (8125 άτομα), όπου αντίστοιχα στον γενικό πληθυσμό της Ελλάδος η αναλογία είναι 1 ΑμΑΟ προς 625 άτομα, δεδομένου ότι ήταν 16.000 τα ΑμΑΟ στον γενικό πληθυσμό που για το 2020 ήταν καταγεγραμμένοι/ες κι ελάμβαναν επίδομα τυφλότητας από τον ΟΠΕΚΑ (η αναλογία των ΑμΑΟ στο δείγμα της έρευνας ήταν αντιπροσωπευτικότερη του γενικού πληθυσμού).
Η εν λόγω μελέτη θα παρουσιαστεί σε τρία μέρη με προοπτική να έχει ολοκληρωθεί την άνοιξη του 2027. Αντίστοιχα η Π.Ε.Α. με τη δημοσίευση από την ΕΛΣΤΑΤ των πρώτων αποτελεσμάτων από την Έρευνα Υγείας που πραγματοποιήθηκε το 2025, θα αιτηθεί εκ νέου για την παραχώρηση των ανάλογων αρχείων με δεδομένα που απαντήθηκαν από ΑμΑΟ, προκειμένου να συμπληρωθεί η μελέτη και με συγκριτικά στοιχεία αναδεικνύοντας τις σχετικές –πιθανόν μεταβολές-.
Προσδοκία της Π.Ε.Α. είναι η μελέτη αυτή να αποτελέσει οδηγό και για άλλες κατηγορίες αναπηρίας, ώστε οι αντίστοιχοι Σύλλογοι και οι Οργανώσεις του Αναπηρικού Κινήματος, σε συνεργασία με Ακαδημαϊκούς Φορείς ή Ειδικούς Επιστήμονες, να προβούν στη διαμόρφωση των ανάλογων προφίλ – χαρακτηριστικών υγείας.
Β. Σκοπός και στόχοι της μελέτης
Η διερεύνηση του προφίλ υγείας και χρήσης υπηρεσιών υγείας των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ), αξιοποιώντας δεδομένα από την έρευνα υγείας της ΕΛΣΤΑΤ έτους αναφοράς 2019, προκειμένου να μελετηθούν επιμέρους πεδία και χαρακτηριστικά του εν λόγω πληθυσμού, όπως η νοσηρότητα, η αναπηρία – λειτουργικότητα, η χρήση πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης, οι δαπάνες υγείας, η χρήση φαρμάκων, η ψυχική υγεία, η διατροφή, η χρήση αλκοόλ/ καπνού κλπ..
Σκοπός είναι, μέσω ανάλυσης των δεδομένων ως προς διάφορα πεδία, να καταγραφούν οι συμπεριφορές, οι συνήθειες και οι ανάγκες και να επιτευχθεί η συμβολή για την βελτίωση των υπηρεσιών υγείας στα Άτομα με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ).
Στόχοι της εν λόγω μελέτης είναι:
α) Η ανάλυση στοιχείων και δεδομένων για τα Άτομα με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ), που προκύπτουν από τη συμπλήρωση ερωτηματολογίων στο πλαίσιο της έρευνας για την υγεία του ελληνικού πληθυσμού (2019 – 2020), ώστε να προσδιοριστούν ιδιαίτεροι παράμετροι και διαστάσεις για τον πληθυσμό αυτό.
β) Η διεξαγωγή συμπερασμάτων που θα διευκολύνουν στην κατανόηση των επιμέρους προβλημάτων υγείας των ΑμΑΟ και της επίδρασης αυτών σε διάφορες διαστάσεις της καθημερινής τους ζωής.
γ) Η ανίχνευση και κατανόηση συμπεριφορών και στάσεων που σχετίζονται με διάφορες διαστάσεις της υγείας των ΑμΑΟ αλλά και της ευρύτερης χρήσης των σχετικών υπηρεσιών.
δ) Η συμβολή στη διαχείριση των διαφόρων καταστάσεων και προβλημάτων που διαπιστώνονται στο επίπεδο της υγείας και χρήσης υπηρεσιών από τα ΑμΑΟ και ανάπτυξη κατάλληλων παρεμβάσεων ενημέρωσης κι ευαισθητοποίησης.
ε) Η οργάνωση παρεμβάσεων και δράσεων που σχετίζονται με την πρόληψη, την πρώιμη διάγνωση και την έγκαιρη παρέμβαση σε επίπεδο υγείας για την αντιμετώπιση των όποιων προβλημάτων που έχουν τα ΑμΑΟ.
στ) Η ανάπτυξη παρεμβάσεων που σχετίζεται με την Εγγραμματοσύνη Υγείας στα ΑμΑΟ, είτε μέσω δράσεων αγωγής υγείας που συμβάλουν στην αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών, είτε με την κατάλληλη ενημέρωση για την αξιόπιστη και αποτελεσματική χρήση των υπηρεσιών υγείας.
ζ) Η οργάνωση παρεμβάσεων που ενισχύουν την απόκτηση δεξιοτήτων για την αυτόνομη διαχείριση, από τα ΑμΑΟ, θεμάτων που σχετίζονται με την υγεία τους.
η) Η ενίσχυση της αυτοφροντίδας και αυτοβοήθειας των ΑμΑΟ σε θέματα προαγωγής και προστασία της υγείας και λειτουργικότητας.
Γ. Αναλυτική παρουσίαση και σχολιασμός δεδομένων
Γ.1 Παρουσίαση Δημογραφικών Στοιχείων των ΑμΑΟ
Στην παρούσα Ενότητα αναλύονται τα κοινωνικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά των δεκαέξι (16) Ατόμων με Αναπηρία Όρασης (ΑμΑΟ) που συμμετείχαν στην Έρευνα Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ, όπως το φύλο, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση, το εκπαιδευτικό επίπεδο, και η απασχόληση.
Γ.1.Α. Παρουσίαση δεδομένων ως προς το φύλο των ΑμΑΟ
Στον Πίνακα Δ1 που ακολουθεί καταγράφεται η σύνθεση του δείγματος των δεκαέξι (16) ατόμων με αναπηρία όρασης ως προς το φύλο.
Οι άνδρες είναι τέσσερα (4) άτομα με ποσοστό 25% (αναλογία 1/4), ενώ οι γυναίκες είναι δώδεκα (12) άτομα με ποσοστό 75% (αναλογία 3/4), γεγονός που δηλώνει αλλά και επιβεβαιώνει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων με αναπηρία όρασης είναι γυναίκες. Αυτό προκύπτει και από τα στοιχεία της σχετικής Έκθεσης/ Αναφοράς με θέμα «Παρουσίαση δεδομένων για άτομα με προβλήματα όρασης (ΑμΠΟ), δικαιούχων οικονομικής ενίσχυσης όρασης από τον ΟΠΕΚΑ (αναπηρία >80%) ως προς την γεωγραφική κατανομή, το φύλο και την ηλικία (α’ τρίμηνο 2021)», που εκδόθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης Σκύλων Οδηγών και Κινητικότητας Τυφλών και Σκύλων Βοηθών για Άτομα με Αναπηρίες – «ΣΚΥΛΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΕΛΛΑΔΟΣ» (ΚΣΟΕ) και συντάχθηκε από τον Πρόεδρο της Επιστημονικής Επιτροπής του εν λόγω φορέα και Προέδρου της Π.Ε.Α. κ. Ευστράτιου Χατζηχαραλάμπους, όπου για το έτος 2021, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΠΕΚΑ, για τους δικαιούχους ΑμΑΟ προνοιακών επιδομάτων ως προς το φύλο διαπιστώθηκε ότι: «την μεγαλύτερη αναλογία στον πληθυσμό των ΑμΑΟ σε όλη την χώρα έχουν οι γυναίκες με ποσοστό 51,3% (8.355 άτομα), ενώ οι άνδρες αναλογούν στο 48,7% (7.954 άτομα)».
Γ.1.Β. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την ηλικία των ΑμΑΟ
Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται η σύνθεση των ηλικιών των δεκαέξι (16) ατόμων με αναπηρία όρασης του δείγματος, τα οποία και παρατίθενται στον Πίνακα Δ2.
Η μεγαλύτερη αναλογία των ΑμΑΟ, με ποσοστό 62.50% είναι ηλικίας 80 ετών και άνω (10 άτομα) και ακολουθούν οι ηλικίες των 70-79 ετών με τρία (3) άτομα (18.75%), των 50-59 ετών με δύο (2) άτομα (12.50%) και τέλος των 60-69 ετών με ένα (1) άτομο (6.25%). Τα δεδομένα αυτά αντιστοιχούν και με τα ευρήματα της Έκθεσης/ Αναφοράς με θέμα «Παρουσίαση δεδομένων για άτομα με προβλήματα όρασης (ΑμΠΟ), δικαιούχων οικονομικής ενίσχυσης όρασης από τον ΟΠΕΚΑ (αναπηρία >80%) ως προς την γεωγραφική κατανομή, το φύλο και την ηλικία (α’ τρίμηνο 2021)», (βλ. Ενότητα Γ.1.Α. ανωτέρω), όπου για το έτος 2021, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΠΕΚΑ, για τους δικαιούχους ΑμΑΟ προνοιακών επιδομάτων ως προς την ηλικία διαπιστώθηκε ότι: «στο σύνολο της Ελλάδος την μεγαλύτερη αναλογία έχουν οι γυναίκες με 51,3%, όμως σημαντική διαφοροποίηση παρατηρείται στις ηλικίες έως 24 ετών και από 25 έως 54 ετών, όπου την μεγαλύτερη αναλογία έχουν οι άνδρες, με ποσοστό 57,5% και 54% αντίστοιχα. Στην ηλικιακή κατηγορία 55 έως 84 ετών, όπου είναι και η πολυπληθέστερη ως προς το σύνολο των ΑμΑΟ, παρατηρείται ίση αναλογία ανδρών και γυναικών (50%), ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλικιακή κατηγορία 85 ετών και άνω, όπου κυριαρχούν οι γυναίκες με ποσοστό 59% (6 στα 10 ΑμΑΟ)».
Στον Πίνακα Σ1 παρουσιάζεται η κατανομή των ΑμΑΟ του δείγματος συνδυαστικά ως προς το φύλο και την ηλικία αυτών.
Από τα ανωτέρω δεδομένα προκύπτει ότι στην ηλικία των ογδόντα και άνω, τη μεγαλύτερη συμμετοχή έχουν οι γυναίκες που είναι εννιά (9) (56.25% του συνόλου), ενώ άνδρες είναι μόνο ένας. Αμέσως ακολουθεί η ηλικία των 70-79 ετών, όπου συναντάμε δύο (2) άνδρες (12.50% του συνόλου) και μία (1) γυναίκα (6.25% του συνόλου). Στην ηλικιακή ομάδα 60-69 ετών συναντάμε μία (1) γυναίκα (6.25%), ενώ στις ηλικίες 50-59 ετών έχουμε από έναν άνδρα και μία γυναίκα.
Γ.1.Γ. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την οικογενειακή κατάσταση των ΑμΑΟ
Στον Πίνακα Δ3 παρουσιάζεται η κατανομή των ΑμΑΟ του δείγματος ως προς την οικογενειακή τους κατάσταση.
Η μεγαλύτερη αναλογία των ΑμΑΟ είναι έγγαμοι/ες, εννέα (9) άτομα με ποσοστό 56.25%, ενώ ακολουθεί η κατηγορία των χήρων με συμμετοχή επτά (7) ατόμων και αναλογία 43.75%. Δεν συναντώνται άλλες κατηγορίες οικογενειακής κατάστασης, όπως άγαμοι/ες ή διαζευγμένοι/ες, δεδομένου ότι οι ηλικίες του δείγματος αντιστοιχούν στην τρίτη και τέταρτη ηλικία, όπου οι περισσότεροι/ες εκ των πραγμάτων θα είναι είτε έγγαμοι/ες είτε κυρίως χήρες γυναίκες.
Στον Πίνακα Σ2 παρουσιάζεται η κατανομή των ΑμΑΟ του δείγματος προς το φύλο, την ηλικία και την οικογενειακή κατάσταση.
Συγκεκριμένα από τα στοιχεία του Πίνακα Σ2 προκύπτει ότι τη μεγαλύτερη αναλογία έχουν οι χήρες γυναίκες άνω των 80 ετών που είναι έξι (6) με ποσοστό 37.50%, ενώ οι υπόλοιπες τρεις (3), του ίδιου φύλου και ηλικίας είναι έγγαμες με ποσοστό 18.75%. Στην ηλικία 70-79 ετών καταγράφονται μόνο τρία (3) άτομα έγγαμοι/ες, όπως και αντίστοιχα στην ηλικία των 50-59 ετών, δύο (2) άτομα. Στην ηλικία 60-69 ετών συναντάται μία γυναίκα χήρα.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι χήρες είναι κυρίως γυναίκες υπερήλικες, οι οποίες και συναντούν αρκετές δυσκολίες στην καθημερινότητά τους και στην αυτόνομη διαβίωση.
Γ.1.Δ. Παρουσίαση δεδομένων ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης των ΑμΑΟ
Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται η κατανομή των δεκαέξι (16) ΑμΑΟ του δείγματος ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης που έχουν.
Από τα στοιχεία του ανωτέρω Πίνακα Δ4, προκύπτει ότι στην πλειοψηφία τους, δηλαδή το 87.50% έχουν εκπαιδευτικό επίπεδο έως και την φοίτηση στο Δημοτικό Σχολείο (14 άτομα), ενώ μόνον δύο (2) άτομα έχουν ολοκληρώσει τεχνική και δευτεροβάθμια εκπαίδευση (ένα και ένα άτομο αντίστοιχα).
Συγκεκριμένα, οκτώ (8) ΑμΑΟ έχουν ολοκληρώσει την φοίτηση στο Δημοτικό (50%), τρία (3) άτομα έχουν παρακολουθήσει κάποιες τάξεις του Δημοτικού (18.75%), ενώ άλλα τρία (3) άτομα (18.75%) δεν έχουν πάει καθόλου σχολείο. Τα εν λόγω στοιχεία δηλώνουν το ιδιαίτερα χαμηλό μορφωτικό επίπεδο του δείγματος που σε γενικές γραμμές αντιστοιχεί και στον γενικό πληθυσμό (έως και απόφοιτοι υποχρεωτικής εκπαίδευσης) εφόσον το μεγαλύτερο μέρος των ΑμΑΟ είναι τρίτης και τέταρτης ηλικίας.
Στον Πίνακα Σ3 παρουσιάζεται η συσχέτιση του φύλου και της ηλικίας των ΑμΑΟ του δείγματος με το εκπαιδευτικό επίπεδο αυτών.
Από τον ανωτέρω Πίνακα Σ3 διαπιστώνεται ότι τρεις (3) γυναίκες άνω των 80 ετών δεν παρακολούθησαν καμία εκπαιδευτική διαδικασία. Επίσης τρία (3) ΑμΑΟ παρακολούθησαν κάποιες τάξεις Δημοτικού, εκ των οποίων οι δύο (2) είναι γυναίκες μεγάλης ηλικίας άνω των 70 ετών και ένας (1) άνδρας άνω των 80 ετών. Η πλειοψηφία των ΑμΑΟ του δείγματος (8 άτομα) ολοκλήρωσαν το Δημοτικό σχολείο, εκ των οποίων οι έξι (6) είναι άνω των 70 ετών με μεγαλύτερη αναλογία στην ηλικία άνω των 80 ετών όπου ήταν πέντε (5), ενώ ένας άνδρας και μία γυναίκα είναι ηλικίας 50-59 ετών.
Από τα ανωτέρω δεδομένα προκύπτει ότι από τα δεκατέσσερα (14) ΑμΑΟ που παρακολούθησαν έως και όλο το Δημοτικό σχολείο, οι έντεκα (11) ήταν γυναίκες, δηλαδή το 68.75% του δείγματος (7 στα 10 ΑμΑΟ), ενώ οι άνδρες ήταν τρεις (3) δηλαδή το 18.75% του δείγματος (2 στα 10 ΑμΑΟ). Αντίστοιχα από την κατηγορία αυτή τα δέκα (10) ΑμΑΟ ήταν υπερήλικες άνω των 80 ετών (62.50%), και αντίστοιχα από δύο (2) άτομα ήταν άτομα ηλικίας 70-79 και 50-59 ετών. Από τα εν λόγω στοιχεία προκύπτει ότι κυρίως γυναίκες που γεννήθηκαν μεταξύ του 1935-1945 δεν είχαν την ευκαιρία συμμετοχής στην εκπαίδευση, τόσο λόγω των δύσκολων περιόδων του πολέμου και της ένδειας, εφόσον πιθανόν κατοικούσαν και σε αγροτικές περιοχές, χωρίς να έχουμε δεδομένα εάν αντιμετώπιζαν προβλήματα όρασης κατά την παιδική τους ηλικία, ώστε αυτό να αποτελεί και λόγο αποκλεισμού τους από την εκπαιδευτική διαδικασία.
Επίσης, τα δύο (2) άτομα που ολοκλήρωσαν φοίτηση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ήταν ένας (1) άνδρας ηλικίας 70-79 ετών που παρακολούθησε τεχνική εκπαίδευση, ενώ μία (1) γυναίκα ηλικίας 60-69 ετών που ολοκλήρωσε το παλαιό εξατάξιο γυμνάσιο.
Γ.1.Ε. Παρουσίαση δεδομένων ως προς την απασχόληση των ΑμΑΟ
Στους Πίνακές Δ5 και Σ4 παρουσιάζονται δεδομένα που σχετίζονται με την κατάσταση απασχόλησης των ΑμΑΟ του δείγματος σε συσχέτιση επίσης με το φύλο και την ηλικία.
Από τους δεκαέξι (16) ΑμΑΟ, οι δεκαπέντε (15) είναι συνταξιούχοι/ες (93.75%), ενώ ένα άτομο (6.25%) ασχολείται με τα οικιακά.
Από τον Πίνακα Σ4 προκύπτει ότι εννέα (9) συνταξιούχοι/ες είναι άνω των 80 ετών (56.25%), στην πλειοψηφία τους γυναίκες (8 άτομα), ενώ ένας είναι άνδρας. Ακολουθεί η ηλικία των 70-79 ετών όπου μία γυναίκα (1) και δύο (2) άνδρες είναι συνταξιούχοι/ες, ενώ άλλοι τρεις (3) συνταξιούχοι είναι μεταξύ 50-69 ετών (εκ των οποίων οι δύο είναι γυναίκες και ένας άνδρας). Η μία κυρία που ασχολείται με τα οικιακά είναι άνω των 80 ετών.
Συμπερασματικά προκύπτει ότι έντεκα (11) γυναίκες ΑμΑΟ είναι συνταξιούχες (68.75%), κατά κύριο λόγο υπερήλικες, εκ των οποίων οι επτά (7) είναι χήρες (43.75%), γεγονός που δηλώνει ότι πιθανόν λόγω της αναπηρίας τους έχουν λάβει σύνταξη χηρείας από τον σύζυγο, καθώς και ότι αυτές εκπροσωπούν και τα άτομα με το ιδιαίτερα χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο. Επίσης τέσσερις (4) άνδρες είναι συνταξιούχοι, κατά κύριο λόγο από 70 ετών και άνω.