2.1.2 Ευρωπαϊκό επίπεδο

Η Συνθήκη του Άμστερνταμ συνιστά σημείο- καμπή για τη θεσμική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των αναπήρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο (Ιωακειμίδης, 1998) αφού στο άρθρο 6Αν προβλέπεται η υποχρέωση του Συμβουλίου της ΕΕ να αποτρέπει κάθε μορφής διάκριση λόγω αναπηρίας, ενώ ακολούθησαν αρκετές ευρωπαϊκές οδηγίες που προέβλεπαν την απόδοση συγκεκριμένων δικαιωμάτων στα άτομα με αναπηρίες. Πιο αναλυτικά, η οδηγία 2000/78/ΕΚ28 του Συμβουλίου (Συμβούλιο της ΕΕ), η οποία δημοσιεύθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2000,αναφερότανστην απάλειψη διακρίσεων στον εργασιακό τομέα, οι οποίες, όπως αναφέρεται ρητά, έρχονται σε σύγκρουση με το πνεύμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το νόημα του πρωτογενούς ευρωπαϊκού δικαίου.

Στο πλαίσιο αυτό, ορίζεται πως ο εργοδότης έχει την υποχρέωση, βάσει της αρχή ίσης μεταχείρισης, να φροντίσει για τη διαμόρφωση του χώρου εργασίας και των συνθηκών εργασίας, με τρόπο που να διασφαλίζεται ότι αυτά είναι το ίδιο προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία όσο και στο γενικό πληθυσμό των εργαζομένων (α. 5). Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο της ίδιας οδηγίας υπήρχε σαφής προσδιορισμός των υποχρεώσεων των κρατών- μελών για την ανάπτυξη ενός πλαισίου ισότητας μέσω της θέσπισης ειδικών μέτρων για τη διαμόρφωση μίας υγιούς συνεργασίας μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου (α. 13) και την κατάργηση κάθε νομοθετικής ρύθμισης που έρχεται σε αντίθεση με το «πνεύμα» της οδηγίας (α. 16), καθώς και τη διασφάλιση του δικαιώματος των αναπήρων αναφορικά με την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους μέσω της άσκησης όλων των ένδικων εθνικών μέσων (α. 9). Η απόφαση του Συμβουλίου 2001/93/ΕΚ, που αναφέρεται στο ευρωπαϊκό έτος των ατόμων με αναπηρίες 2003, προβλέπει τη διοργάνωση συναντήσεων και εκδηλώσεων, την έναρξη εκστρατειών ενημέρωσης και προώθησης στο σύνολο των κρατών- μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη συνεργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τη διεξαγωγή ερευνών και σύνταξη εκθέσεων σε κοινοτική κλίμακα.

Επιπροσθέτως, το 2006, ψηφίστηκε ο ευρωπαϊκός κανονισμός 1107/2006 με θέμα την άρση των διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με αναπηρία και με μειωμένη κινητικότητα που ταξιδεύουν αεροπορικώς. Πιο αναλυτικά, απαγορεύεται η άρνηση μεταφοράς ΑμεΑ (α. 3) ενώ προβλέπεται η υποχρέωση των υπευθύνων του αερολιμένα να συνδράμουν τα ΑμεΑ ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους ως την πτήση τους και να διασφαλιστεί μια αξιοπρεπής πτήση (δικαίωμα στην παροχή συνδρομής σε αερολιμένες, α. 7), καθώς και η υπογραφή σύμβασης με φορείς που θα συμβάλλουν στην προαναφερθείσα διαδικασία (α. 8). Επιπροσθέτως, προβλέπεται η διαμόρφωση του χώρου του αεροδρομίου με βάση ποιοτικά πρότυπα, η διαμόρφωση των οποίων γίνεται με τη συνεργασία των υπευθύνων του αεροδρομίου και των οργανώσεων εκπροσώπησης επιβατών με αναπηρία (α. 9) καθώς και η ανάγκη εκπαίδευσης των υπαλλήλων σχετικά με την εξυπηρέτηση των ΑμεΑ (α.11). Τέλος, αναφέρεται ότι ενδεχόμενες παραβιάσεις των ανωτέρω συνεπάγονται άσκηση δικαιώματος προσφυγής στον αρμόδιο φορέα του κράτους μέλους (α. 15), καθώς και κυρώσεις με αναλογικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα (α. 16).

Πέραν των προαναφερθέντων, υπάρχουν και μία σειρά ψηφισμάτων της ΕΕ τα οποία στοχεύουν στη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων των αναπήρων. Πιο αναλυτικά, στο πλαίσιο του ψηφίσματος (97/Σ12/01) του Συμβουλίου της Ευρώπης, που αφορά στην ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με αναπηρίες, τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα θεσμικά ευρωπαϊκά όργανα της ΕΕ καλούνται να αναθεωρήσουν την πολιτική τους, προκειμένου αυτή να συμβαδίζει με τους Πρότυπους Κανόνες των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ).

Επιπλέον, το ψήφισμα (1999/Σ 186/02), αναφέρεται στην παροχή ίσων ευκαιριών απασχόλησης στα άτομα με αναπηρίες. Το Συμβούλιο συνεχάρη τα κράτη μέλη για την εφαρμογή των Πρότυπων Κανόνων, αλλά επισήμανε την ανάγκη διαμόρφωσης αυστηρότερων εσωτερικών κανόνων ίσης μεταχείρισης στον εργασιακό τομέα και συνεργασία των οργανώσεων που εκπροσωπούν τα ΑμεΑ με τους κρατικούς φορείς στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Το ψήφισμα (2003/Σ 134/04) το Συμβούλιο της ΕΕ ενθαρρύνει τα κράτη- μέλη να προωθήσουν την κοινωνική ένταξη των νέων με αναπηρία μέσω του θεσμού του σχολείου, την πρόσβαση σε ενημερωτικούς ιστοτόπους και σε δημόσιες εκδηλώσεις. Επιπροσθέτως, το ψήφισμα (2003/Σ 175/01), στο πλαίσιο της προώθησης της απασχόλησης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης των ατόμων με αναπηρίες, το Συμβούλιο της ΕΕ ενθάρρυνε τα κράτη- μέλη να εντείνουν την προσπάθεια ένταξης των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία, μέσα από την επαγγελματική τους απασχόληση μέσω της διευκόλυνσης τους στη χρήση του διαδικτύου, την ευκολότερη πρόσβαση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα καθώς και στη χαρτογράφηση των υφιστάμενων προβλημάτων.

Αντικείμενο του ψηφίσματος (2003/Σ 134/05) της 6ης Μαΐου 2003 αποτελεί η δυνατότητα πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία στην πολιτιστική υποδομή και τις πολιτιστικές δραστηριότητες, και προβλέπεται η λήψη των απαραίτητων μέτρων για τη διασφάλιση της, όπως η χρήση υποτίτλων, ευανάγνωστης γλώσσας και νοηματικής γλώσσας, ύπαρξη οδηγών και καταλόγων σε γλώσσα Braille, χρήση φωτισμού υψηλής αντίθεσης (κοντράστ) στις εκθέσεις και ισότιμη προώθηση των έργων τους.

Επιπροσθέτως, ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010-2020 η οποία στοχεύει στη δημιουργία μιας Ευρώπης χωρίς αποκλεισμούς για τους ανθρώπους με αναπηρία. Στο πλαίσιο αυτό προωθείται η προώθηση της πρόσβασης, της συμμετοχής και της ισότητας σε όλους τους τομείς, στην αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, την αναβάθμιση των εκπαιδευτικών ευκαιριών καθώς και της κοινωνικής προστασίας και της υγείας.

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει την προαναφερθείσα στρατηγική προωθώντας την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2021-2030 με στόχο τη διασφάλιση της πλήρους και ισότιμης συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία σε όλους τους τομείς κοινωνικής δραστηριότητας, στο πλαίσιο της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εν λόγω στρατηγική λειτουργεί υποστηρικτικά στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων που διέπει τους τομείς απασχόλησης και κοινωνικού κράτους και προωθεί την εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των τόμων με αναπηρία τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο στα κράτη- μέλη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021).