Αυτή η έρευνα, αποτελεί μια βιβλιογραφική ανασκόπηση με σκοπό να εξετάσει μία παράμετρο της εργασιακής προσαρμογής των ατόμων με αναπηρία, ήτοι τη στάση των συναδέλφων απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία, καθώς τους παράγοντες που διαμορφώνουν τη στάση αυτή αλλά και τα οφέλη από την επιτυχημένη κοινωνική τους αλληλεπίδραση.
Αναμφισβήτητα, η ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην εργασία και την απασχόληση, επιφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα για τη ζωή τους και λειτουργεί ως κινητήριος δύναμη στην καθημερινή διαβίωση. Μέσα από την ένταξή τους στην εργασία, βιώνουν ικανοποίηση, οικονομική ανεξαρτησία, δε νιώθουν απομονωμένοι ενώ εντάσσονται στην κοινωνία με τρόπο ομαλό. Ωστόσο, παρά την πληθώρα των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η απασχόληση και η εργασία στα άτομα με αναπηρία, η ένταξή τους στην αγορά εργασίας βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα και συναντά εμπόδια. Τα άτομα με αναπηρία βιώνουν σοβαρά μειονεκτήματα κατά την εύρεση εργασίας καθώς η αναπηρία συμβάλλει αρνητικά στις πιθανότητες να συμμετέχουν στο εργασιακό γίγνεσθαι. Έτσι, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην εργασία όχι μόνο για λόγους οικονομικούς αλλά κυρίως γιατί αντιπροσωπεύει τον κοινωνικό αποκλεισμό και την κοινωνική αδικία που βιώνουν τα άτομα αυτά.
Στην πλειοψηφία των ερευνών που εντάχθηκαν μέσα στην εργασία, φάνηκε ότι οι εργαζόμενοι χωρίς αναπηρία τείνουν να βλέπουν με θετικό πρόσημο τους εργαζόμενους με αναπηρία όταν αυτοί εντάσσονται στο εργατικό δυναμικό μιας επιχείρησης. Σημαντική είναι η διαφορά ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες ως προς το πως αντιμετωπίζουν τους συναδέλφους τους με αναπηρία. Μέσα από την έρευνα φάνηκε ότι οι γυναίκες εργαζόμενες είναι πιο κοντά στους συναδέλφους με αναπηρία από ότι οι άντρες, πιο πρόθυμες να βοηθήσουν στην προσαρμογή τους τόσο στα εργασιακά τους καθήκοντα όσο και ως προς το νέο εργασιακό περιβάλλον. Αυτό το ερευνητικό αποτέλεσμα, υποδηλώνει κοινωνικές προκαταλήψεις και αντιλήψεις που θέλουν τις γυναίκες να είναι περισσότερο ευαίσθητες και να δείχνουν περισσότερο ενσυναίσθηση από ότι οι άντρες. Ωστόσο, δεν λείπουν και τα ερευνητικά δεδομένα τα οποία δεν εντοπίζουν σημαντική διαφορά ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες ως προς την αντιμετώπιση συναδέλφων με νοητική κυρίως αναπηρία.
Η στάση των εργοδοτών απέναντι σε εργαζόμενους με αναπηρία εντοπίζεται σε αρκετές έρευνες. Αν και η στάση τους κρίνεται θετική, σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, αρκετοί εκφράζουν αμφιβολίες ως προς την ικανότητά τους να συμμετέχουν αποτελεσματικά στις εργασίες, πιστεύουν ότι δεν έχουν τις απαραίτητες γνώσεις, ότι θα αυξήσουν το κόστος υγειονομικής περίθαλψης, ότι θα απαιτήσουν δαπανηρές προσαρμογές, θα επηρεάσουν το ηθικό των συναδέλφων τους και θα επηρεάσουν τέλος αρνητικά τους πελάτες.
Έτσι γίνεται σαφές ότι οι στάσεις των συναδέλφων και των εργοδοτών απέναντι στα άτομα με αναπηρία, είναι πολυδιάστατες και ποικίλουν. Τόσοι και συνάδελφοι όσο και οι εργοδότες δεν είναι αρνητικοί ως προς την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην απασχόληση εκφράζουν ωστόσο ανησυχίες και προβληματισμούς. Η θετική ή η αρνητική στάση των εργοδοτών είναι δεδομένο ότι επηρεάζει αντίστοιχα και τη στάση των συναδέλφων.
Το γεγονός ότι η στάση των συναδέλφων χωρίς αναπηρία, αλλά και των εργοδοτών, απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία τείνει να είναι περισσότερο θετική παρά αρνητική είναι κάτι το οποίο είναι μία πολύ σημαντική εξέλιξη, η οποία, κατά την άποψή μου, είναι επίτευγμα των τελευταίων ετών καθώς παλαιότερα ο στιγματισμός και οι προκαταλήψεις απέναντι στα άτομα με αναπηρία ήταν φαινόμενα εντονότερα κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι η ισχύουσα κατάσταση είναι η επιθυμητή καθώς απέχουμε ακόμη πάρα πολύ από το σύγχρονο συμπεριληπτικό εργασιακό περιβάλλον που προσδοκούμε.
Είναι φανερό ότι η στάση των συναδέλφων είτε πρόκειται για άτομα με αναπηρία είτε όχι είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την ομαλή ένταξη και προσαρμογή στο εργασιακό περιβάλλον κάθε ατόμου. Όπως έγινε φανερό από τη συνολική μελέτη της αρθρογραφίας αυτό ξεκινάει ήδη από το στάδιο της μετάβασης στην εργασία κατά το οποίο είναι ζωτικής σημασίας η σωστή ενημέρωση και η ολοκληρωμένη εκπαίδευση με σκοπό μέσω αυτών να είναι σε θέση να αντιληφθούν τα νεαρά άτομα είτε με αναπηρία είτε όχι, που ουσιαστικά αποτελούν νέο εργατικό δυναμικό, την πολυδιάστατη σημασία μιας επιτυχημένης κοινωνικής σύνδεσης μεταξύ τους.
Ειδικότερα, καθοριστικός παράγοντας για τη βελτίωση της στάσης απέναντι στα άτομα με αναπηρία αποτελεί η ενημέρωση και η εκπαίδευση σε σχέση με τις αναπηρίες. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, η εκπαίδευση αποτελεί το βασικό παράγοντα για την αλλαγή των στάσεων των εργαζομένων, καθώς όσο περισσότερα γνωρίζει κάποιος για την αναπηρία του συναδέρφου του τόσο πιο ανεκτικός και υποστηρικτικός γίνεται. Φαίνεται ότι η θετική στάση ενισχύει την αυτοπεποίθηση των ατόμων με αναπηρία, συμβάλλει στην εργασιακή τους ικανοποίηση και απόδοση ενώ παράλληλα ωφελεί σημαντικά και την ομάδα στο σύνολό της. Από την άλλη, η έλλειψη ενημέρωσης αλλά και η ύπαρξη προκαταλήψεων οδηγούν σε στερεότυπα, φόβο, απομόνωση, περιορισμό ευκαιριών και χαμηλή εργασιακή ικανοποίηση για τα άτομα με αναπηρία. Ακόμα, επηρεάζουν σημαντικά την ψυχολογία τους αλλά και τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα της ομάδας εν γένει. Συνεπώς όχι μόνο η ενίσχυση των θετικών αλλά και η αντιμετώπιση των ήδη αρνητικών στάσεων, απαιτεί συστηματική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού για θέματα αναπηρίας, προώθηση της επαφής και της συνεργασίας, υποστήριξη από το περιβάλλον εργασίας, καθιέρωση πρακτικών συμπερίληψης αλλά και συνεργασία με εξιδεικευμένους φορείς.
Η εργασία αυτή δεν επικεντρώθηκε, όπως και η έρευνα, σε ένα μόνο είδος αναπηρίας, αλλά αναζητήθηκαν άρθρα και έρευνες για όλες τις αναπηρίες. Έτσι, φαίνεται οι ορατές αναπηρίες όπως οι κινητικές συχνά να γίνονται πιο ανεκτές και αποδεκτές σε ένα εργασιακό περιβάλλον. Αντιθέτως, οι μη ορατές αναπηρίες όπως η νοητική αναπηρία, συνοδεύονται από καχυποψία και προκαταλήψεις. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη κατανόησης και σωστής πληροφόρησης σε πολλές περιπτώσεις για τις αναπηρίες που δεν είναι ορατές. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση απέναντι σε όλες τις αναπηρίες, ορατές ή μη, είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων αυτών και την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας. Η σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση πάνω στο θέμα είναι λογικό να έχει επιρροή με θετικό πρόσημο στη στάση των συναδέλφων απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία καθώς μέσα από αυτήν είναι σε θέση να αντιληφθούν τις ικανότητες και τις μοναδικές δεξιότητες που μπορεί να έχει το κάθε άτομο είτε πρόκειται για κάποιον με αναπηρία είτε όχι. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την προηγούμενη εμπειρία που μπορεί να έχει κάποιος με ένα άτομο με αναπηρία και αυτό ισχύει, κατά την άποψή μου, είτε αυτή η εμπειρία είναι προσωπική είτε μέσα στο περιβάλλον εργασίας. Είναι αναμενόμενο η προηγούμενη εμπειρία και δη η εργασιακή να συμβάλλει θετικά στη στάση των συναδέλφων απέναντι στα άτομα με αναπηρία, καθώς μέσω της εμπειρίας αποκτούν ιδία γνώση, ευαισθητοποιούνται, συνδέονται με τα άτομα αυτά, είναι σε θέση να εκτιμήσουν τα μοναδικά χαρίσματα που μπορεί να έχει ο καθένας από αυτούς με αποτέλεσμα να δείχνουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και θέληση για κοινωνική σύνδεση.