Διονύσης Παπατριανταφύλλου
Σοβαρά κενά στην προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, αποκλεισμούς από δομές κοινωνικής φροντίδας, εμπόδια στην προσβασιμότητα και προβλήματα στην εξυπηρέτηση των πολιτών καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη στην Ειδική Έκθεση 2025.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσιάζουν οι διαπιστώσεις για τα ΚΔΑΠ-ΑμεΑ, τις πεζοδρομήσεις, τα ΚΕΠ και τις εργασιακές σχέσεις σε δημοτικές επιχειρήσεις.
Η έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής, έκτασης 128 σελίδων, αποτυπώνει τις παρεμβάσεις του Συνηγόρου και αναδεικνύει περιπτώσεις στις οποίες η ύπαρξη νομοθετικών προβλέψεων δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική άσκηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.
ΚΔΑΠ-ΑμεΑ: Αποκλείονται παιδιά με σοβαρές αναπηρίες
Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι διαπιστώσεις για τη λειτουργία ορισμένων Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρία.
Σύμφωνα με τον Συνήγορο, υπάρχουν δομές που δεν δέχονται ή απομακρύνουν παιδιά και ενήλικες με σοβαρές αναπηρίες, επικαλούμενες την επιστημονική κρίση των υπευθύνων τους.
Η Αρχή επισημαίνει ότι η επίκληση αυτή μπορεί να χρησιμοποιείται προσχηματικά, προκειμένου να αποκλείονται άτομα με υψηλές ανάγκες υποστήριξης.
Μεταξύ των πρακτικών που καταγράφονται περιλαμβάνονται η επιλογή ωφελουμένων με λιγότερες δυσκολίες, η απουσία εξατομικευμένων δραστηριοτήτων και η απομάκρυνση ακόμη και εξάχρονων παιδιών με αυτισμό εξαιτίας συμπεριφορών που συνδέονται με την αναπηρία τους.
Οι πρακτικές αυτές, σύμφωνα με την έκθεση, είναι δύσκολο να αποδειχθούν, ιδίως όταν εφαρμόζονται σε ιδιωτικές δομές.
Voucher: Χρηματοδότηση με μόλις δέκα ημέρες παρουσίας
Ξεχωριστό ζήτημα αποτελεί η αλλαγή του κανονιστικού πλαισίου για την καταβολή της χρηματοδότησης μέσω voucher.
Όπως καταγράφει ο Συνήγορος, ενώ το προηγούμενο πλαίσιο συνέδεε την πληρωμή με ανώτατο όριο δέκα απουσιών μηνιαίως, το πλαίσιο του 2025 προβλέπει τουλάχιστον δέκα παρουσίες τον μήνα.
Η Αρχή επισημαίνει ότι ορισμένες δομές επιδιώκουν τον περιορισμό των ημερών και των ωρών συμμετοχής των ωφελουμένων, παρότι εξακολουθούν να λαμβάνουν ολόκληρη τη χρηματοδότηση.
Ο Συνήγορος ζήτησε από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, σημειώνοντας στην έκθεση ότι δεν υπήρξε ανταπόκριση.
Αντίστοιχοι αποκλεισμοί και στα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας
Παρόμοιες πρακτικές διαπιστώθηκαν και σε Κέντρα Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (ΚΔΗΦ).
Σύμφωνα με την έκθεση, ορισμένες ιδιωτικές δομές επιλέγουν ωφελουμένους με λιγότερες ανάγκες υποστήριξης, ενώ οι υπηρεσίες τους θα έπρεπε να προσαρμόζονται στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία.
Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι συγκεκριμένες δομές χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους.
Πεζοδρομήσεις που δημιουργούν εμπόδια
Στο πεδίο της προσβασιμότητας, ο Συνήγορος καταγράφει προβλήματα που προκύπτουν από απαγορεύσεις κυκλοφορίας οχημάτων σε πεζοδρομημένες περιοχές και παραδοσιακούς οικισμούς.
Η Αρχή αναγνωρίζει την περιβαλλοντική αξία των πεζοδρομήσεων, υπογραμμίζει όμως ότι πρέπει να προβλέπονται εξαιρέσεις για την εξυπηρέτηση των κατοίκων με αναπηρία και άλλων ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες μετακίνησης.
Το εύρημα αφορά άμεσα τον σχεδιασμό και την εφαρμογή κυκλοφοριακών ρυθμίσεων από τις αρμόδιες τοπικές αρχές.
ΚΕΠ: Όταν η φυσική παρουσία αποκλείει τους πολίτες
Η έκθεση αναφέρεται και στις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν άτομα με αναπηρία κατά την καταχώριση στοιχείων στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας.
Σε συγκεκριμένη υπόθεση, πολίτης δεν μπορούσε να εξυπηρετηθεί μέσω πληρεξουσίου, καθώς απαιτούνταν φυσική παρουσία σε ΚΕΠ.
Μετά τις παρεμβάσεις του Συνηγόρου, θεσπίστηκε δυνατότητα εξ αποστάσεως ταυτοποίησης για συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών, μεταξύ των οποίων και άτομα με αναπηρία.
Η Αρχή αξιολογεί θετικά την εξέλιξη, επισημαίνοντας την ανάγκη διατήρησης εναλλακτικών τρόπων εξυπηρέτησης για όσους δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες.
Δημοτική επιχείρηση αρνήθηκε μετατροπή σύμβασης εργαζομένου με αναπηρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και υπόθεση εργαζομένου με αναπηρία 80%, ο οποίος είχε προσληφθεί το 2023 σε Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης μέσω επιδοτούμενου προγράμματος της ΔΥΠΑ.
Η σύμβασή του ήταν διετής και επρόκειτο να λήξει το 2025.
Ο Συνήγορος εξέτασε το νομοθετικό πλαίσιο και κατέληξε ότι η μετατροπή της σύμβασης από ορισμένου σε αορίστου χρόνου δεν εμποδιζόταν από τις συγκεκριμένες διατάξεις του νόμου 4765/2021.
Παρά ταύτα, η δημοτική επιχείρηση αρνήθηκε τη μετατροπή.
Ο εργαζόμενος προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και το αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο έκανε δεκτή αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, υποχρεώνοντας προσωρινά τον φορέα να αποδέχεται την εργασία του μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης επί της αγωγής.
Εργαζόμενη σε δημοτικό φορέα και ειδική άδεια για παιδί με αναπηρία
Σε άλλη υπόθεση, εργαζόμενη με σύμβαση αορίστου χρόνου σε νομικό πρόσωπο δήμου ζήτησε μειωμένο ωράριο και ειδική άδεια 22 ημερών για τη φροντίδα ενήλικου παιδιού με αναπηρία άνω του 67%.
Ο φορέας ζήτησε πρόσθετα δικαιολογητικά σχετικά με την ανικανότητα του παιδιού για εργασία.
Ο Συνήγορος επισήμανε ότι η σύνδεση των εργασιακών διευκολύνσεων των φροντιστών με την ανικανότητα του ατόμου με αναπηρία να εργαστεί δημιουργεί σοβαρό ζήτημα συμβατότητας με το δικαίωμα στην εργασία.
Η Αρχή ζήτησε από το Υπουργείο Εσωτερικών επανεξέταση των σχετικών διατάξεων, χωρίς, σύμφωνα με την έκθεση, να υπάρξει ανταπόκριση.
Το συμπέρασμα της έκθεσης
Οι διαπιστώσεις του Συνηγόρου αναδεικνύουν ότι η κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία δεν αρκεί από μόνη της.
Απαιτούνται ουσιαστικός έλεγχος των δομών, κατάλληλη στελέχωση, προσβάσιμες δημόσιες υπηρεσίες και διοικητικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το βασικό ζητούμενο είναι η διασφάλιση της προσβασιμότητας στους δημόσιους χώρους και στις δημοτικές υπηρεσίες, καθώς και η αποτελεσματική λειτουργία των δομών και των φορέων που υπάγονται στην αρμοδιότητά της.
Πηγή: www.aftodioikisi.gr