Αυθαίρετα Κατηγορίας 5: Ζητείται εξαίρεση για τη μοναδική κατοικία ατόμων με αναπηρία

 

Ερώτηση προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατέθεσε στις 13 Οκτωβρίου 2026 ο βουλευτής Β2 Δυτικού Τομέα Αθηνών, Γεώργιος Μανούσος. Αφορμή είναι το νέο σχέδιο νόμου του ΥΠΕΝ που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση και διευρύνει συγκεκριμένες εξαιρέσεις για αυθαίρετα της Κατηγορίας 5. Ο βουλευτής ζητά να προστεθεί ειδική, περιορισμένη ρύθμιση για παλαιά αυθαίρετα που αποτελούν την κύρια και μοναδική κατοικία ατόμων με αναπηρία.

Το αίτημα δεν αφορά γενική επαναφορά της Κατηγορίας 5. Αφορά κτίρια προ της 28ης Ιουλίου 2011, κύριες κατοικίες ατόμων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%, με αυστηρό τεχνικό έλεγχο, εισοδηματικά κριτήρια και ταχεία διαδικασία για την ηλεκτροδότηση.

 

Τι προβλέπει, σύμφωνα με την ερώτηση, το σχέδιο νόμου;

Σύμφωνα με τον κ. Μανούσο, οι προτεινόμενες διατάξεις καλύπτουν, μεταξύ άλλων, παλαιές δηλώσεις αυθαιρέτων και ορισμένες εγκαταστάσεις κοινωφελούς χαρακτήρα. Γενικό άνοιγμα της υπαγωγής στην Κατηγορία 5 δεν προβλέπεται και εκεί ακριβώς εντοπίζεται το κενό. Νοικοκυριά με άτομο με αναπηρία που δεν ολοκλήρωσαν την τακτοποίηση μένουν εκτός, χωρίς διακριτή μεταχείριση.

 

Γιατί οι συγκεκριμένες κατοικίες έμειναν εκτός τακτοποίησης;

Ο κ. Μανούσος επισημαίνει τέσσερις αιτίες: οικονομική αδυναμία, χρόνια προβλήματα υγείας, ελλιπή ενημέρωση και πολύπλοκες ιδιοκτησιακές ή διοικητικές εκκρεμότητες. Πρόκειται για εμπόδια που δεν σχετίζονται με την τεχνική φύση της παράβασης, αλλά με την ικανότητα του ιδιοκτήτη να διεκπεραιώσει τη διαδικασία.

Η πρακτική συνέπεια είναι συγκεκριμένη: η εκκρεμής πολεοδομική κατάσταση μπορεί να μπλοκάρει τη σύνδεση με δίκτυα κοινής ωφέλειας, κυρίως με την ηλεκτρική ενέργεια. Για νοικοκυριά που εξαρτώνται από ιατρικό εξοπλισμό ή υποβοηθητικά μέσα, η διακοπή ρεύματος δεν είναι ζήτημα άνεσης.

Το νομικό έρεισμα που επικαλείται ο βουλευτής είναι τα άρθρα 2 παρ. 1, 21 παρ. 3 και 6 και 25 παρ. 1 του Συντάγματος, με έμφαση στην αρχή της αναλογικότητας. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζει ως αντίβαρο την ασφάλεια των κατασκευών, την προστασία του περιβάλλοντος και τον ορθολογικό χωροταξικό σχεδιασμό.

 

Ποιες είναι οι έξι προτάσεις της ερώτησης;

Όπως σημείωσε ο κ. Μανούσος, η ρύθμιση θα πρέπει να είναι στενά οριοθετημένη. Τα βασικά της σκέλη:

• Πεδίο εφαρμογής: Αυθαίρετα προ της 28ης Ιουλίου 2011, ακόμη και Κατηγορίας 5, εφόσον αποτελούν κύρια και μοναδική κατοικία ατόμου με αναπηρία τουλάχιστον 67%.
• Τεχνικός έλεγχος: Τεκμηρίωση παλαιότητας, έλεγχος στατικής επάρκειας όπου απαιτείται και ρητός αποκλεισμός κατασκευών σε δάση, αιγιαλό, ρέματα, κοινόχρηστους χώρους και λοιπές απαγορευμένες περιοχές.
• Οικονομικά κριτήρια: Μειωμένα παράβολα και πρόστιμα, με μακροχρόνια αποπληρωμή, κλιμακωμένα βάσει εισοδήματος και περιουσίας.
• Ηλεκτροδότηση: Ταχεία διαδικασία εξέτασης αιτημάτων σύνδεσης όταν πληρούνται οι τεχνικές και νόμιμες προϋποθέσεις, με προτεραιότητα στις περιπτώσεις άμεσου κινδύνου διακοπής.
• Μεταβατική προστασία: Αναστολή εκτέλεσης διοικητικών μέτρων για ορισμένο χρόνο, εφόσον εκκρεμεί παραδεκτή διαδικασία τακτοποίησης, με εξαίρεση τα επικίνδυνα κτίρια.
• Μία στάση: Συντονισμός Υπηρεσιών Δόμησης, ΔΕΔΔΗΕ, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών, με έγγραφη ενημέρωση του ενδιαφερομένου.

Ο βουλευτής καταλήγει σε τέσσερα ερωτήματα προς τον Υπουργό: αν θα ενταχθεί ειδική ρύθμιση στο νομοσχέδιο, αν εξετάζεται ειδική αντιμετώπιση της Κατηγορίας 5, αν θα θεσπιστεί διαδικασία αποτροπής της διακοπής ρεύματος και αν προβλέπονται οικονομικές ελαφρύνσεις και διοικητική υποστήριξη.

 

Πόσο ρεαλιστική είναι μια τέτοια εξαίρεση;

Ο κ. Μανούσος διαχωρίζει ρητά την πρόταση από μια γενικευμένη νομιμοποίηση. Το κριτήριο υπαγωγής δεν είναι το είδος της παράβασης, αλλά η κοινωνική ιδιότητα του χρήστη.

Αυτό είναι και το αδύνατο σημείο της. Η Κατηγορία 5 περιλαμβάνει τις σοβαρότερες πολεοδομικές παραβάσεις. Μια εξαίρεση που ενεργοποιείται από προσωπικά χαρακτηριστικά του ιδιοκτήτη θα πρέπει να αντέξει σε δικαστικό έλεγχο με βάση το άρθρο 24 του Συντάγματος, όπου η νομολογία του ΣτΕ έχει κρατήσει διαχρονικά αυστηρή στάση απέναντι στις διαδοχικές ρυθμίσεις τακτοποίησης. Οι αποκλεισμοί ζωνών και ο έλεγχος στατικής επάρκειας λειτουργούν ως δικλίδες ακριβώς για αυτόν τον λόγο.

Ένα ακόμη ζητούμενο είναι η μεταβίβαση. Η ερώτηση δεν απαντά τι συμβαίνει με ένα ακίνητο που τακτοποιήθηκε με κοινωνικά κριτήρια όταν πάψει να ισχύει η προϋπόθεση της κατοικίας ατόμου με αναπηρία.

 

Ανάλυση Επιπτώσεων: Τι αλλάζει για τον μηχανικό;

Αν η ρύθμιση υιοθετηθεί, ο ελεγκτής του φακέλου δεν θα εξετάζει μόνο τα πολεοδομικά στοιχεία. Θα χρειάζεται να συνδυάζει:

• Τεκμηρίωση παλαιότητας πριν από τη 28η Ιουλίου 2011, με τα γνωστά μέσα (αεροφωτογραφίες, παλαιά έγγραφα, λογαριασμούς).
• Αποτίμηση στατικής επάρκειας σε κτίρια που συχνά κατασκευάστηκαν χωρίς άδεια ή μελέτη.
• Έλεγχο χωροθέτησης έναντι ζωνών απόλυτου αποκλεισμού (δάση, αιγιαλός, ρέματα).
• Διασύνδεση με μη τεχνικά δικαιολογητικά (πιστοποίηση αναπηρίας, εισοδηματικά στοιχεία), τα οποία σήμερα δεν αγγίζουν τον φάκελο τακτοποίησης.

Η πρόταση για «μία στάση» θα μείωνε τον χρόνο διεκπεραίωσης μεταξύ Υπηρεσίας Δόμησης και ΔΕΔΔΗΕ, όπου σήμερα ο ιδιοκτήτης κινείται μόνος του. Για τον μηχανικό, αυτό σημαίνει λιγότερη διοικητική διαμεσολάβηση, αλλά και αυξημένη ευθύνη υπογραφής σε κτίρια υψηλού κινδύνου.

Μέχρι την απάντηση του Υπουργείου, το πλαίσιο παραμένει αμετάβλητο.

 

Η Ουσία της Είδησης

Βουλευτής ζητά από το ΥΠΕΝ να προσθέσει στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο περιορισμένη δυνατότητα τακτοποίησης αυθαιρέτων Κατηγορίας 5, προ του 2011, όταν αποτελούν μοναδική κατοικία ατόμου με αναπηρία τουλάχιστον 67%. Η πρόταση συνοδεύεται από τεχνικούς αποκλεισμούς, εισοδηματικά κριτήρια και ταχεία διαδικασία ηλεκτροδότησης, και αναμένεται η θέση του Υπουργείου.

 

 

Πηγή: https://news.b2green.gr