1.1.2 Ιατρικές προσεγγίσεις περί αναπηρίας
Οι ιατρικές προσεγγίσεις περί αναπηρίας, πηγάζουν από τις παραδόσεις της ιατρικής και εστιάζουν στους περιορισμούς που ένα άτομο βιώνει εξαιτίας της αναπηρίας του. Οι προσεγγίσεις αυτές περί αναπηρίας, ξεκίνησαν να εντοπίζονται στη βιβλιογραφία κυρίως τη δεκαετία του 1950 και ύστερα, ήδη όμως από τις αρχές του 20ου αιώνα «η προσέγγιση της ευγονικής», αποτελούσε την κυρίαρχη αντίληψη μέχρι το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου (Αρώνη, 2021).
Σύμφωνα με τις αντιλήψεις του Calton, περί «ευγονικής», «το ανθρώπινο είδος μπορεί να βελτιωθεί μέσω της κατάλληλης γενετικής τροποποίησης». Η τροποποίηση αυτή θα οδηγήσει στην εξάλειψη των αναπηριών, ενώ παράλληλα θα οδηγήσει στην εμφάνιση ενός νέου είδους ανθρώπου που θα φέρει μόνο όσα χαρακτηριστικά θεωρούνται χρήσιμα και ωφέλιμα (Καλλινικάκης, 2016). Οι αντιλήψεις αυτές οδήγησαν σε θεσμοθέτηση νόμων – στις αρχές του 20ου αιώνα – όπου επιτρεπόταν η ακούσια στείρωση στις ΗΠΑ ενώ στην Ευρώπη και κυρίως στις χώρες του Άξονα, πραγματοποιήθηκαν πειράματα σε ανθρώπους με σκοπό την «ανάπτυξη μιας καθαρής φυλής». Γίνεται επομένως σαφές ότι οι υποστηρικτές των συγκεκριμένων αντιλήψεων ήταν ανάμεσα σε ακραίους και συντηρητικούς κύκλους (Τερζοπούλου, 2021).
Να σημειωθεί επίσης ότι οι εν λόγω αντιλήψεις εξαπλώθηκαν γρήγορα λόγω της βιομηχανικής επανάστασης, της αστυφιλίας και των εργασιακών πρακτικών. Οι αλλαγές αυτές σε κοινωνικό επίπεδο, εδραίωσαν πρακτικές υπέρ των διακρίσεων, καταπίεσης και αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρίες. Ακόμα, μέσα από το πρίσμα αυτό, προκαταλήψεις και στερεότυπα συνέχισαν να έχουν κεντρική θέση στη διαμόρφωση της στάσης της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία (Αρώνη, 2021).
Οι ιατρικές αντιλήψεις, ακολούθησαν την πρόοδο των φυσικών επιστημών. Από 1950 και ύστερα, οδήγησαν στην καταγραφή των ειδών της αναπηρίας με τέτοιο τρόπο ώστε τα χαρακτηριστικά τους να ταξινομηθούν ευκολότερα. Οι προσεγγίσεις αυτές ωστόσο, έχουν και περιορισμούς. Οι περιορισμοί αυτοί αφορούν κυρίως την κατανόηση των ζητημάτων αυτών σε σχέση με τις ιδιαιτερότητες που άπτονται της κοινωνικής διάστασης της αναπηρίας ή ζητημάτων όπως η εκπαίδευση των ατόμων αυτών. Το μοντέλο αυτό περί αναπηρίας, θεωρείται μονοδιάστατο. Θεωρεί και αντιλαμβάνεται την αναπηρία ως «ανωμαλία» ή ως «έλλειμμα». Οι περιορισμοί που βιώνουν τα άτομα με αναπηρίες πηγάζουν σύμφωνα με τις αντιλήψεις αυτές, από το είδος ή τη βαρύτητα της αναπηρίας. Οι κοινωνικοί παράγοντες θεωρούνται ελάσσονος σημασίας (Ζωνίου – Σιδέρη, 2011).
Οι θεωρήσεις αυτές, μέσα από την πάροδο των ετών, έχουν διαφοροποιηθεί σημαντικά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υγεία ως «την κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας» και όχι αυτή, «της έλλειψης ασθένειας ή νόσου» (Καλλινικάκης, 2016). Η αναπηρία περιγράφεται ως μια κατάσταση παθολογική που περιλαμβάνει μία ή περισσότερες βλάβες ή διαφοροποιήσεις από τη φυσιολογική ακεραιότητα και λειτουργικότητα, οι οποίες, ανεξαρτήτως της έκτασής τους, έχουν μόνιμο χαρακτήρα» (Τερζοπούλου, 2021). Οι αποκλίσεις αυτές αποτελούν καταστάσεις που δεν μπορούν να αντιστραφούν ή είναι δύσκολο να γίνει αυτό. Για να γίνει αναστρέψιμη η κατάσταση, απαιτείται θεραπεία, παρακολούθηση, εκπαίδευση των ατόμου αλλά και άλλων που εμπλέκονται στην προσπάθεια αυτή (Αρώνη, 2021).
Σύμφωνα με τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 1986, η αναπηρία ορίζεται ως «κάθε περιορισμός ή αποκλεισμός της ικανότητας να αναληφθεί μια δραστηριότητα με τον τρόπο και την έκταση που θεωρείται φυσιολογικό για κάθε άνθρωπο, ο οποίος περιορισμός προκαλείται από κάποια βλάβη της υγείας». Εν κατακλείδι, στις ιατρικές αντιλήψεις, η έννοια της αναπηρίας δομείται από τρία στοιχεία: πρώτον την πάθηση ή τη βλάβη, δεύτερον την παρατεταμένη διάρκειά της και τρίτον την πλήρη ανικανότητα του ατόμου ώστε να καλύψει τις ανάγκες του, ατομικές και κοινωνικές.