Η Ελλάδα δεσμεύεται διεθνώς για τη συμπερίληψη και την καθολική προσβασιμότητα. Μήπως ήρθε η ώρα να μετρήσουμε — αφού τόσο αρέσουν οι μετρήσεις — τι κάνουμε στο εσωτερικό;
Αγγελική Μπαλτατζή
Δεν θα μιλήσω εδώ για τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (UNCRPD), που η Ελλάδα κύρωσε το 2012. Αφορμή για αυτό το κείμενο στάθηκε ένα πρόσφατο newsletter της Παγκόσμιας Συμμαχίας για την Αναπηρία (IDA – International Disability Alliance), που μου υπενθύμισε τη Διακήρυξη Αμμάν–Βερολίνου, η οποία υιοθετήθηκε στην Παγκόσμια Σύνοδο για την Αναπηρία τον Απρίλιο του 2025.
Η Διακήρυξη θέτει έναν συγκεκριμένο και μετρήσιμο στόχο: το «15% για το 15%». Έως την επόμενη Σύνοδο, το 2028, επιδιώκεται τουλάχιστον το 15% των διεθνών αναπτυξιακών προγραμμάτων που δουλεύονται σε επίπεδο κράτους να έχουν ως στόχο τη συμπερίληψη εκ σχεδιασμού και την καθολική προσβασιμότητα των ανθρώπων με αναπηρίες, στο πλαίσιο της διεθνούς αναπτυξιακής συνεργασίας και προς όφελος αναπτυσσόμενων χωρών.
Και πολύ σωστά!
Μόνο που εμένα αυτή η δέσμευση μου βάζει ιδέες. Και, κυρίως, αυθόρμητες ερωτήσεις προς το κράτος μου.
Ερώτημα 1: Πέραν του διπλωματικού και ανθρωπιστικού προσήμου, το οποίο υποστηρίζω με θέρμη, με ποιο σκεπτικό θέτουμε διεθνείς στόχους για το έργο και την αναπηρική πολιτική, όταν στο εσωτερικό της Ελλάδας η αναπηρία εξακολουθεί να λαμβάνει πολύ μικρότερο μερίδιο των κοινωνικών παροχών; Σύμφωνα με τη Eurostat (Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία), το 2023 το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελλάδα ήταν 3,8%, έναντι 7,1% στην ΕΕ-27.
Ερώτημα 2: Και από αυτούς τους πόρους, από περ. 1% του ΑΕΠ σε μια χώρα όπου περ. 1 στου 5 έχει κάποιας μορφής βλάβη, πόσα επενδύονται πραγματικά στο να μπορεί ένας ανάπηρος να ζήσει αυτόνομα και να συμμετέχει ισότιμα στην κοινωνία, όταν περίπου το μισό αφορά αναπηρικές συντάξεις και το άλλο μισό επιδόματα αναπηρίας; Ξεκαθαρίζω. Οι χρηματικές παροχές είναι απολύτως απαραίτητες. Όμως η πολιτική για την αναπηρία δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο στη χρηματική ενίσχυση του ΑμεΑ, που, και πάλι, παλεύει να ανταπεξέλθει στα μηνιαία του έξοδα. Χρειάζονται υποδομές, υπηρεσίες, δομές με τη λογική της αποϊδρυματοποίησης, προσωπική βοήθεια (ετοιμάζεται η «καθολική» εφαρμογή του θεσμού για πρώτη φορά), προσωπικός φροντιστής, πρώιμη παρέμβαση, συμπεριληπτική εκπαίδευση και — πρωτίστως — επένδυση στην καλλιέργεια μιας κοινωνίας που μαθαίνει να αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και εμπειρίας.
Ερώτημα 3: Πώς μεταφέρεται αυτή η φιλοσοφία στα εγχώρια δισεκατομμύρια ευρώ του ΕΣΠΑ (Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης) και του Ταμείου Ανάκαμψης όταν η αναπηρική πολιτική είναι ο αστερίσκος στην υποσημείωση της κρατικής ατζέντας;
Ερώτημα 4: Ως επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (βλ. διακήρυξη Αμμάν–Βερολίνου), ποιο μέρος των κονδυλίων που καταγράφονται ως δαπάνες για πρόσφυγες μέσα στην Ελλάδα κατευθύνεται τεκμηριωμένα στην υποστήριξη της αναπηρίας; Και πώς ελέγχονται η προσβασιμότητα, η διαφάνεια και η απορροφητικότητα αυτών των πόρων;
Ως μεμονωμένη πολίτης, αλλά και μέσα από τη Συλλογικότητα HER-autism (Ηράκλειο) και τον Οργανισμό Autism-Europe (Βρυξέλλες), επικροτώ κάθε διεθνή δέσμευση που υπηρετεί τα δικαιώματα των ανθρώπων και των παιδιών με ή χωρίς αναπηρίες, σε οποιαδήποτε μέρος του κόσμου κι αν βρίσκονται.
Στην Ελλάδα, που ζω, θέλω όμως να δω κάποια στιγμή την αναπηρική κοινότητα να μην είναι το φόντο μιας ακόμη φωτογραφίας με υψηλόβαθμους θεσμικούς αντιπροσώπους, ούτε ένα αποσπασματικό και α-συλλογικό υπόμνημα σε βουλευτές και υπουργούς. Χρειάζεται συγκεκριμένες στοχεύσεις, πάντοτε με εφαρμογή της UNCRPD, με κοινό παρανομαστή την αναδιανομή πόρων και τη λογοδοσία των αρμοδίων, αιρετών και μη (μα περ. 1% του ελληνικού ΑΕΠ στην «Αναπηρία» με το διπλάσιο κατά μέσο όρο στην ΕΕ-27;).
Γιατί η πραγματική συμπερίληψη κρίνεται στο αν το παιδί μας θέλει να πηγαίνει στο καθολικά προσβάσιμο σχολείο με όλα τα άλλα παιδιά, αν μια οικογένεια με μέλος ΑμεΑ μπορεί να λαμβάνει ενδεδειγμένη και εξατομικευμένη υποστήριξη, αν έχει φιλαράκια, στο αν ένας ανάπηρος άνθρωπος μπορεί να ζει αρμονικά, με επιλογές, αυτονομία και (αμοιβαίο) νοιάξιμο.
Είναι, τελικά, θέμα της ίδιας της αξίας της ανθρώπινης ζωής. Και εκεί, σε αυτή την αυτονόητη αξία, ας συναντηθούμε όλοι.
*Γράφει η Αγγελική Μπαλτατζή (γονέας μη ομιλούντος αυτιστικού κοριτσιού)
Μέλος ΔΣ, Autism-Europe (Βρυξέλλες)
Επικεφαλής Εθελόντρια, HER-autism (Ηράκλειο Κρήτης)
Κοινωνική Ανθρωπολόγος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
ΜΑ στις Σπουδές Ευρωπαϊκής Ένωσης, Πανεπιστήμιο του Sussex
Επιμελήτρια, Ιστορικό Μουσείο Κρήτης
Πηγή: www.cretalive.gr