Δεν μπορούν να ακούσουν τη μουσική, αλλά μπορούν να χορέψουν στον ρυθμό της

Στην Μπουρκίνα Φάσο, μια πρωτοποριακή τεχνική με το όνομα Vibra-Signe επιτρέπει σε κωφούς χορευτές να νιώθουν τη μουσική

 

Τα άκρα τους είναι μια κακοφωνία εκρηκτικών στροβιλισμών καθώς το συγκρότημα διαγράφει απρόσκοπτα τη χορογραφία του, κάθε κίνηση συγχρονισμένη με τον χτύπο του βροντερού τυμπάνου. Κάθε χορευτής είναι ξυπόλητος, κι όμως η πιο αξιοσημείωτη απουσία δεν είναι τα παπούτσια τους αλλά η ικανότητά τους να ακούν το τύμπανο.

Οι κωφοί και βαρήκοοι χορευτές που αποτελούν την Fientan Company στην Μπουρκίνα Φάσο της Δυτικής Αφρικής δεν χρειάζεται να ακούσουν τη μουσική για να νιώσουν τον ρυθμό της. Η σύνδεσή τους με τον χορό παρακάμπτει τα αυτιά και ρέει μέσα από μια επιμελώς μαθημένη δεξιότητα: το Vibra-Signe.

Συνδυάζοντας δονήσεις, χειρονομίες και νοηματική γλώσσα, το Vibra-Signe είναι μια τεχνική που εξοπλίζει όσους βρίσκονται στο φάσμα της απώλειας ακοής με τα εργαλεία όχι απλώς να χορεύουν, αλλά να διδάσκουν άλλους και να χορογραφούν τις δικές τους χορογραφίες.

Είναι μια διαρκώς εξελισσόμενη «γλώσσα χειρονομιών» που δημιούργησε ο Yaya Sanou, χορευτής, χορογράφος και τραγουδιστής από την Bobo-Dioulasso, την πολιτιστική πρωτεύουσα της Μπουρκίνα Φάσο. Γεννημένος το 1985 σε μια πόλη διάσημη για την πλούσια μουσική κληρονομιά της, που αντηχεί από τις πρώιμες μέρες ανεξαρτησίας συγκροτημάτων όπως οι Volta Jazz τη δεκαετία του 1960, ο Sanou πιστεύει ότι ο χορός ήταν το πεπρωμένο του.

«Εδώ πραγματικά μεγαλώνουμε με την κουλτούρα του χορού, σε κηδείες και βαφτίσια… αυτό είναι διαφορετικό από άλλες χώρες, όπου χρειάζεται πολύ περισσότερη δουλειά για να βρεις τον σωστό ρυθμό», δήλωσε ο Sanou στο CNN.

«Μεγάλωσα με τον ρυθμό μέσα στο σώμα μου».

Αλλά ο Sanou δεν είναι κωφός και δεν μεγάλωσε γύρω από κωφές κοινότητες. Μη γνωρίζοντας φίλους ή συγγενείς με απώλεια ακοής, μεγάλο μέρος του έργου της ζωής του οφείλεται όχι καν σε μια αλληλεπίδραση, αλλά απλώς σε μια παρατήρηση.

Το 2006, ο Sanou περνούσε τακτικά μπροστά από ένα από τα τέσσερα αφιερωμένα σχολεία κωφών της Μπουρκίνα Φάσο, το L’institut des Jeunes Sourds du Faso (IJSF/Ινστιτούτο Νέων Κωφών του Φάσο), στον δρόμο του για να διδάξει τοπικά μαθήματα χορού. Κάθε φορά που περνούσε από την παιδική χαρά, δεν υπήρχε σχεδόν κανένα σημάδι παιχνιδιού, με ομάδες παιδιών συχνά μαζεμένες μαζί, βαριεστημένα και άτονα. Τελικά, ο Sanou δεν άντεχε να συνεχίσει να προσπερνά.

«Είδα έλλειψη προσωπικής ολοκλήρωσης. Κανείς δεν πρόσφερε χορό, πολιτιστικές δραστηριότητες ή αθλητικές δραστηριότητες», θυμάται.

«Αυτό με συγκλόνισε, με κάλεσε… Πάντα χρησιμοποιώ την τέχνη μου στην υπηρεσία της κοινωνίας, γι’ αυτό αποφάσισα να πάω να τους δω και να τους προσφέρω κάτι».

 

Η χαρά της ζωής

Ο Sanou άρχισε να διευθύνει εργαστήρια χορού στο σχολείο λίγο αργότερα, αλλά γρήγορα συνειδητοποίησε ότι είχε κι εκείνος πολλά να μάθει.

Περίπου 55.000 (περίπου 0,23%) από τον πληθυσμό της Μπουρκίνα Φάσο, που αριθμεί περίπου 23,4 εκατομμύρια, είναι κωφοί, σύμφωνα με το Κέντρο Πόρων Αφρικανικών Νοηματικών Γλωσσών. Οι νοηματικές γλώσσες που χρησιμοποιούνται κυρίως είναι η Langue des Signes de L’Afrique Francophone (LSAF), η τοπικά εξελιγμένη Νοηματική Γλώσσα της Μπουρκίνα και η Αμερικανική Νοηματική Γλώσσα (ASL), αλλά ο Sanou δεν ήταν εξοικειωμένος με καμία από αυτές όταν ξεκίνησε στο IJSF.

Ωστόσο, μετά από δύο χρόνια εκμάθησης εν ώρα εργασίας, συχνά γράφοντας στον πίνακα για έναν μαθητή που χρησιμοποιούσε νοηματική να μεταφράζει για εκείνον και την τάξη, ήταν ευφραδής. Η νοηματική γλώσσα θα χρησίμευε ως ακρογωνιαίος λίθος του Vibra-Signe, επιτρέποντάς του να επικοινωνεί οδηγίες χορογραφίας στους μαθητές.

Όπως υπονοείται όμως στο όνομα, η νοηματική είναι μόνο ένα δομικό στοιχείο της τεχνικής. Η δόνηση και η σύνδεση με το έδαφος είναι ύψιστης σημασίας, επιτρέποντας σε ξυπόλητους χορευτές να νιώθουν τον παλμό της δυνατής μουσικής που αντηχεί μέσα από το πάτωμα.

Εκτενείς περίοδοι πρώιμης εκπαίδευσης στο Vibra-Signe αφιερώνονται στη βοήθεια των μαθητών να «βρουν τον ρυθμό», εξήγησε ο Sanou, ο οποίος τους οδηγεί να αγγίζουν ηχεία hi-fi ή τύμπανα για να εξοικειωθούν με τις αισθήσεις και τον αριθμό του τέμπο. Κομβικά, ο Sanou χτυπά επίσης ελαφρά τον χορευτή, συνήθως στο άνω σώμα, κατευθύνοντας τον καθένα σωματικά για να βοηθήσει να «δουλευτεί» η μουσικότητα μέσα στον χορευτή.

Μέσα σε τρεις μήνες, η λίστα αναμονής για τα εργαστήρια ήταν μεγαλύτερη από ό,τι μπορούσε να διαχειριστεί ο Sanou.

«Είδα τον θετικό αντίκτυπο· την αλλαγή στη διάθεση, την αλλαγή στην καθημερινή τους ζωή, τη joie de vivre (χαρά της ζωής) που έδινε σε αυτούς τους μαθητές. Αυτό μου είπε: “Κοίτα Yaya, κάνεις κάτι τεράστιο εδώ”», θυμάται.

«Αργότερα, όταν βγαίναμε να εμφανιστούμε δημόσια, μπορούσαμε να βρεθούμε μπροστά σε 40 με 50 άτομα (παραδοσιακό κοινό με ακοή) με δάκρυα συγκίνησης να κυλούν στα πρόσωπά τους, λέγοντάς μας: “Ουάου, τι είναι αυτό το πράγμα; Δεν ξέραμε ότι αυτό ήταν δυνατό”».

Αρχικά δημιουργημένη αποκλειστικά για κωφούς μαθητές, η τεχνική έχει ανθίσει ώστε να ενσωματώνει μια σειρά από αναπηρίες και ειδικές ανάγκες, όπως κινητικές και αισθητηριακές διαταραχές. Για παράδειγμα, τα μαθήματα για άτομα με προβλήματα όρασης συνεχίζουν να προωθούν την αφή αλλά ενσωματώνουν επίσης προφορικό λόγο και ήχους.

Για να αντιμετωπίσει αυτό που έβλεπε ως έλλειψη πολιτιστικής ένταξης για ομάδες με αναπηρία, ο Sanou ίδρυσε το 2016 τη μη κερδοσκοπική οργάνωση Art au-Delà du Handicap («Τέχνη πέρα από την αναπηρία»). Τρία χρόνια αργότερα, η Fientan Company — αποτελούμενη εξ ολοκλήρου από κωφούς και βαρήκοους χορευτές — έδωσε την πρώτη της δημόσια παράσταση.

Με τίτλο Tamacien Don (Ο Χορός των Κωφών), η παράσταση σηματοδότησε την αρχή μιας περιπλάνησης ανά τον κόσμο για τους πρώτους και πιο οξυδερκείς μαθητές του Vibra-Signe του Sanou, οι οποίοι πλέον περιοδεύουν ανεξάρτητα σε όλη την Αφρική και την Ευρώπη.

 

Το 2023, η ομάδα κατέκτησε το χρυσό στο αγώνισμα δημιουργικού χορού στους 9ους Αγώνες Γαλλοφωνίας που διεξήχθησαν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ερμηνεύοντας το Adepte de mon être (Οπαδός του Είναι μου) στην πρωτεύουσα Κινσάσα. Ήταν ένα έργο χορογραφημένο από τον Sanou, στον οποίο απονεμήθηκε το Μετάλλιο του Ιππότη του Τάγματος Αξίας για τις Τέχνες, τα Γράμματα και την Επικοινωνία — κρατική διάκριση της Μπουρκίνα Φάσο — δύο χρόνια αργότερα.

Τον Απρίλιο, ανακηρύχθηκε Trésor Humain Vivant (Ζωντανός Ανθρώπινος Θησαυρός), καθεστώς που διαδόθηκε από την UNESCO και αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας προστασίας βασικών πυλώνων της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

 

Δημιουργώντας μαγεία

Ωστόσο, ενώ οι προσωπικές διακρίσεις είναι πηγή υπερηφάνειας, η πιο αγαπημένη ανάμνηση του Sanou, το «coup de cœur» του, παραμένει ο θρίαμβος στους Αγώνες Γαλλοφωνίας.

«Όταν αρχίσαμε να κάνουμε αυτές τις δραστηριότητες, για εμάς ήταν θέμα να αποδείξουμε ότι ήταν δυνατό», δήλωσε ο Sanou. «Εκεί, έγινε συγκεκριμένο. Ήταν κάτι απτό όταν κερδίσαμε».

Μεταξύ εκείνων που ήταν στην ομάδα που κατέκτησε το χρυσό στη ΛΔ Κονγκό ήταν η Aïcha Coulibaly, μια χορεύτρια που — για τον Sanou — ενσαρκώνει την ουσία και τις δυνατότητες του Vibra-Signe.

Η Coulibaly δεν αφομοίωσε εύκολα την τεχνική όταν άρχισε να τη μαθαίνει σε ηλικία 12 ετών, δυσκολευόμενη, όπως πολλοί, να βρει τον ρυθμό. Μια δεκαετία αργότερα όμως, είναι μάστερ της τέχνης και νωρίτερα φέτος περιόδευσε στην Ισπανία ως μέρος μιας σόλο περιοδείας με τίτλο «Shadow of Aïcha» (Η Σκιά της Aïcha) που απεικονίζει μια χορεύτρια να μεταμορφώνει τον πόνο σε δημιουργική δύναμη.

«Έχει μια σκηνική παρουσία που είναι αρκετά απίστευτη», δήλωσε ο Sanou. «Όταν κοιτάζω τις αρχές της και το σήμερα της, λέω στον εαυτό μου: “Δημιουργήσαμε μαγεία”».

Ο Sanou, στο μεταξύ, συνεχίζει να τελειοποιεί ένα σόου που συμπυκνώνει τις μελλοντικές του φιλοδοξίες στον χορό και πέραν αυτού. Με τίτλο «A Nienfo», που μεταφράζεται από τη γλώσσα Bamanankan της Δυτικής Αφρικής ως «Πες το», η παράσταση βλέπει χορευτές χωρίς αναπηρία να εμφανίζονται δίπλα σε εκείνους με απώλεια ακοής, κινητικότητας και όρασης.

Για τον χορογράφο, είναι μια ιδέα μιας τέλειας — αν και προς το παρόν φανταστικής — συμπεριληπτικής κοινωνίας, καθώς και μια πρόσκληση προς το κοινό να υιοθετήσει το Vibra-Signe στη δική του ζωή.

«Υπάρχει μια τεχνική, μια επαναστατική τεχνική, που υπάρχει, η οποία μπορεί επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο στη μετάδοση του χορού», δήλωσε ο Sanou.

«Καλώ το κωφό κοινό να την αγκαλιάσει, να την κάνει δική του».

 

 

Πηγή: www.popaganda.gr