Η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος
Σύμφωνα με το άρθρο 36 του ν. 4837/2021, η υπηρεσία του Προσωπικού Βοηθού για άτομα με αναπηρία προβλεπόταν να λειτουργήσει αρχικά σε πιλοτικό επίπεδο, και μετά την ολοκλήρωση και αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής της θα ακολουθούσε η καθολική εφαρμογή της. Ειδικότερα, η πιλοτική λειτουργία σχεδιάστηκε να υλοποιηθεί σε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση ξεκίνησε το 2022 και η υπηρεσία προβλεπόταν να παρέχεται για δυο έτη, ενώ η δεύτερη φάση ξεκίνησε το 2023, με διάρκεια ενός έτους. Το πρόγραμμα απευθυνόταν συνολικά σε έως 2.000 ωφελούμενους. Ως προς την γεωγραφική εφαρμογή του, στην πρώτη φάση συμμετείχαν άτομα με αναπηρία που κατοικούσαν στην Περιφέρεια Αττικής, ενώ στη δεύτερη φάση συμμετείχαν άτομα με αναπηρία από τις υπόλοιπες δώδεκα περιφέρειες της χώρας.
Τα επιλέξιμα κριτήρια συμμετοχής στο πρόγραμμα ήταν τα εξής: α) οι ενδιαφερόμενοι/ες να είναι ηλικίας από 16 έως 65 ετών, β) να διαθέτουν πιστοποίηση αναπηρίας με συνολικό ποσοστό τουλάχιστον 67%, γ) να κατοικούν εντός των γεωγραφικών ορίων που αντιστοιχούσαν σε κάθε φάση του προγράμματος, και δ) να έχουν κατά κεφαλήν εισόδημα που δεν υπερέβαινε τις 60.000 ευρώ. Ως προς την επιλογή των υποψήφιων ωφελούμενων που θα προχωρούσαν στη διαδικασία αξιολόγησης, σύμφωνα με το άρθρο 7 της ΚΥΑ 28455/2022, αυτή δεν πραγματοποιήθηκε με σειρά προτεραιότητας αλλά με ηλεκτρονική κλήρωση, μέσω αλγορίθμου που διασφάλιζε την «ανωνυμοποίηση των αιτήσεων και την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος».
Η πρώτη πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για συμμετοχή των υποψήφιων ωφελούμενων στο πρόγραμμα του Προσωπικού Βοηθού δημοσιεύθηκε στις 14 Απριλίου και η προθεσμία υποβολής αιτήσεων ολοκληρώθηκε στις 15 Ιουνίου. Οι πρώτοι ωφελούμενοι απέκτησαν Προσωπικό Βοηθό σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, τον Απρίλιο του 2023. Η δεύτερη πρόσκληση δημοσιεύθηκε στις 10 Μαΐου 2023, με καταληκτική ημερομηνία την 16η Ιουνίου 2023, και απευθυνόταν σε υποψήφιους ωφελούμενους που κατοικούσαν στις υπόλοιπες δώδεκα περιφέρειες της χώρας. Η κλήρωση για την επιλογή των 1.000 ωφελούμενων της δεύτερης φάσης πραγματοποιήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2024 και λίγους μήνες αργότερα οι πρώτοι ωφελούμενοι της δεύτερης φάσης εντάχθηκαν στο πρόγραμμα.
Παρότι το άρθρο 36 του ν.4837/2021 προέβλεπε ότι η πιλοτική λειτουργία του προγράμματος θα διαρκούσε για δύο έτη (2022-2024), τον Μάρτιο του 2025, ανακοινώθηκε η παράταση του προγράμματος, καθώς και η διενέργεια νέας κλήρωσης για την ένταξη 500 επιπλέον ωφελούμενων από όσους είχαν ήδη υποβάλλει αίτηση στο πλαίσιο των δύο πρώτων φάσεων. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε και νέα, τέταρτη κλήρωση μέσω της οποίας επιλέχθηκαν 80 ακόμη ωφελούμενοι.
Στον Πίνακα 1 παρουσιάζονται τα διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί στον ιστότοπο του Προσωπικού Βοηθού και αφορούν την εξέλιξη της πιλοτικής εφαρμογής του Προσωπικού Βοηθού. Συγκεκριμένα, αποτυπώνονται ο συνολικός αριθμός των ωφελούμενων που έχουν αξιολογηθεί, οι θετικές αποφάσεις απονομής ωρών προσωπικής βοήθειας, οι ωφελούμενοι που έχουν λάβει Προσωπική Βοήθεια από την έναρξη του Προγράμματος, καθώς και ο αριθμός των Προσωπικών Βοηθών που έχουν απασχοληθεί στο πρόγραμμα και που είναι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο.
Πίνακας 1. Αριθμητικά στοιχεία σχετικά με την εξέλιξη της πιλοτικής λειτουργίας του Προσωπικού Βοηθού
Σύνολο ολοκληρωμένων αξιολογήσεων ωφελούμενων 2.637
Σύνολο θετικών αποφάσεων απονομής ωρών προσωπικής βοήθειας 2.576
Ωφελούμενοι που έχουν λάβει Προσωπική Βοήθεια (από την έναρξη του προγράμματος) 1.818
Προσωπικοί Βοηθοί που έχουν απασχοληθεί στο πρόγραμμα 2.975
Προσωπικοί Βοηθοί που είναι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο 5.181
Πηγή: https://prosopikosvoithos.gov.gr/#!/info#body (Ιούνιος 2026)
Ο Πίνακας 2 παρουσιάζει την κατανομή των ωφελούμενων ανά Περιφέρεια, όπως αυτή είχε διαμορφωθεί έως τον Ιούλιο του 2025.
Πίνακας 2. Αριθμός ωφελούμενων της υπηρεσίας του Προσωπικού Βοηθού ανά Περιφέρεια
Περιφέρεια Πλήθος Ωφελούμενων
Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης 75
Αττικής 712
Βορείου Αιγαίου 12
Δυτικής Ελλάδας 106
Δυτικής Μακεδονίας 46
Ηπείρου 40
Θεσσαλίας 99
Ιονίων Νήσων 16
Κεντρικής Μακεδονίας 241
Κρήτης 69
Νοτίου Αιγαίου 18
Πελοποννήσου 59
Στερεάς Ελλάδας 74
Πηγή: Γενική Γραμματεία Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας, Ιούλιος 2025
Για την υποστήριξη της λειτουργίας του Προγράμματος αναπτύχθηκε ειδικό πληροφοριακό σύστημα, μέσω του οποίου πραγματοποιούνταν η υποβολή αιτήσεων τόσο των ωφελούμενων όσο και των υποψήφιων Προσωπικών Βοηθών, η τήρηση του Μητρώου Προσωπικών Βοηθών, η επιλογή των Προσωπικών Βοηθών από τους ωφελούμενους, η παρακολούθηση της παροχής της υπηρεσίας και η διαχείριση των σχετικών πληρωμών. Επίσης, προβλεπόταν η δημιουργία ξεχωριστού πληροφοριακού συστήματος για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση των Προσωπικών Βοηθών, ενώ προβλέφθηκε και η υπηρεσία υποστήριξης (helpdesk) για την παροχή πληροφοριών, οδηγιών και τεχνικής υποστήριξης προς τους ωφελούμενους και τους Προσωπικούς Βοηθούς. Ως προς την ψηφιακή προσβασιμότητα των πληροφοριακών συστημάτων, σύμφωνα με την ΚΥΑ με αρ. 28458/2022, τα πληροφοριακά συστήματα και το Μητρώο Προσωπικών Βοηθών έπρεπε να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις της ψηφιακής προσβασιμότητας.
Προκειμένου να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα, οι ενδιαφερόμενοι/ες έπρεπε να υποβάλλουν ηλεκτρονική αίτηση μέσω της ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας, η οποία συνοδευόταν από ειδικό ερωτηματολόγιο. Η αίτηση μπορούσε να υποβληθεί είτε από τους ίδιους τους/τις ενδιαφερόμενους/ες είτε από τους νόμιμους εκπροσώπους τους.
Για την αξιολόγηση των υποψηφίων, σύμφωνα με την ΚΥΑ 28458/2022, συγκροτήθηκαν Ειδικές Επιτροπές Αξιολόγησης Διεπιστημονικού Χαρακτήρα, οι οποίες είχαν ως αρμοδιότητα την εκτίμηση της ανάγκης παροχής Προσωπικής Βοήθειας στα άτομα με αναπηρία. Κάθε επιτροπή ήταν τριμελής και αποτελούνταν από έναν κοινωνικό λειτουργό, έναν εργοθεραπευτή και έναν ψυχολόγο, με τον κοινωνικό λειτουργό να ασκεί τα καθήκοντα προέδρου. Προβλέπονταν επίσης αναπληρωματικά μέλη για κάθε ειδικότητα, ενώ τα μέλη των επιτροπών όφειλαν να παρακολουθήσουν ειδικό πρόγραμμα επιμόρφωσης σχετικά με το θεσμικό πλαίσιο του Προσωπικού Βοηθού, τη δικαιωματική προσέγγιση της αναπηρίας, τα μοντέλα αναπηρίας, τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, την ορθή ορολογία και τη χρήση εργαλείων αξιολόγησης. Για τη διασφάλιση της αμεροληψίας της διαδικασίας αποκλείονταν από τη συμμετοχή στις Επιτροπές επαγγελματίες που παρείχαν υπηρεσίες αντίστοιχες με την προσωπική βοήθεια, ενώ προβλεπόταν υποχρέωση αποχής σε περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων. Οι αποφάσεις των Επιτροπών λαμβάνονταν συλλογικά, με ίση βαρύτητα της γνώμης κάθε μέλους, και καταχωρούνταν ηλεκτρονικά στο πληροφοριακό σύστημα του προγράμματος.
Ύστερα από την ολοκλήρωση της διαδικασίας υποβολής των αιτήσεων, οι επιλέξιμοι υποψήφιοι αξιολογούνταν από τις Ειδικές Επιτροπές Αξιολόγησης. Για τη συμμετοχή των υποψηφίων ωφελούμενων στην πιλοτική φάση, προβλεπόταν προκαθορισμένη ποσόστωση ανά κατηγορία αναπηρίας. Συγκεκριμένα:
Το 6ο% των ωφελούμενων ήταν για άτομα με κινητική αναπηρία,
Το 35% για άτομα με νοητική, αναπτυξιακή ή ψυχική αναπηρία και,
Το 5% για άτομα με αναπηρία όρασης ή ακοής.
Η αξιολόγηση πραγματοποιούνταν κυρίως στο χώρο διαμονής του/της ενδιαφερόμενου/ης, ωστόσο προβλεπόταν και η πραγματοποίηση της μέσω τηλεδιάσκεψης. Η αξιολόγηση περιλάμβανε συνέντευξη του υποψήφιου από τα μέλη της Επιτροπής, εξέταση των συνθηκών διαβίωσης και αξιολόγηση της λειτουργικότητας του μέσω της χρήσης του ερωτηματολογίου WHODAS 2.0 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Στο πλαίσιο αυτό, η απονομή Προσωπικής Βοήθειας δεν βασιζόταν αποκλειστικά στο ποσοστό αναπηρίας των υποψήφιων, αλλά κυρίως στην εξατομικευμένη αξιολόγηση της λειτουργικότητας και των πραγματικών αναγκών των υποψηφίων.
Μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης και την ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτής, οι υποψήφιοι κατατάσσονταν σε μία από τις επτά κατηγορίες που προβλέπονταν, σύμφωνα με την ανάγκη τους για προσωπική βοήθεια. Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρο 8 της ΚΥΑ 28458/2022, οι κατηγορίες αυτές είναι οι εξής:
α) Καμία ανάγκη, που αντιστοιχεί σε μηδέν (0) πόντους
β) Περιστασιακή – μη καθημερινή ανάγκη, που αντιστοιχεί σε μηδέν (ο) πόντους,
γ) Πολύ μικρή ανάγκη που αντιστοιχεί σε μηδέν (ο) πόντους,
δ) Μικρή ανάγκη, που αντιστοιχεί σε έναν (ι) πόντο,
ε) Μέτρια ανάγκη που αντιστοιχεί σε δύο (2) πόντους,
στ) Μεγάλη ανάγκη, που αντιστοιχεί σε τρεις (3) πόντους,
ζ) Απόλυτη και διαρκής εξάρτηση, που αντιστοιχεί σε τέσσερις (4) πόντους.
Επιπλέον, για τα άτομα με νοητική, αναπτυξιακή ή ψυχική αναπηρία αξιολογούνταν και το κατά πόσο ήταν σε θέση να καθοδηγούν οι ίδιοι τον Προσωπικό τους Βοηθό.
Ως προς την κατανομή της προσωπικής βοήθειας, οι ωφελούμενοι κατατάσσονταν, μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, σε τέσσερις βαθμίδες υποστήριξης: «μικρή ανάγκη», «μέτρια ανάγκη», «μεγάλη ανάγκη» και «απόλυτη και διαρκής εξάρτηση». Σε κάθε βαθμίδα αντιστοιχούσε διαφορετικός αριθμός ωρών προσωπικής βοήθειας, ο οποίος αυξανόταν ανάλογα με το επίπεδο υποστήριξης που είχε διαπιστωθεί κατά την αξιολόγηση. Συνεπώς, όσο μεγαλύτερη ήταν η ανάγκη υποστήριξης του ωφελούμενου, τόσο περισσότερες ώρες προσωπικής βοήθειας του απονέμονταν.
Με βάση την απόφαση της Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης, ο ΟΠΕΚΑ εξέδιδε την εγκριτική απόφαση απονομής των ωρών βοήθειας, με την οποία καθοριζόταν ο αριθμός των ωρών προσωπικής βοήθειας που δικαιούνταν κάθε ωφελούμενος. Με την έκδοση της εγκριτικής απόφασης, οι ωφελούμενοι αποκτούσαν πρόσβαση στο Μητρώο Προσωπικών Βοηθών, μέσω του οποίου μπορούσαν να αναζητήσουν και να επιλέξουν έναν ή περισσότερους Προσωπικούς Βοηθούς, ανάλογα με τις ανάγκες και τις προτιμήσεις τους. Η συνεργασία μεταξύ των δύο μερών καθοριζόταν με ιδιωτικό συμφωνητικό.
Ως προς την αμοιβή των Προσωπικών Βοηθών, η ΚΥΑ προέβλεπε ότι αυτή καταβαλλόταν με βάση τις πραγματικές ώρες παροχής προσωπικής βοήθειας και ανερχόταν σε έξι (6) ευρώ μικτά ανά ώρα. Παράλληλα, κάθε Προσωπικός Βοηθός μπορούσε να παρέχει προσωπική βοήθεια έως οκτώ (8) ώρες ημερησίως και έως σαράντα (40) ώρες εβδομαδιαίως, χωρίς να υπερβαίνει συνολικά τις 184 ώρες ανά μήνα.
Εκτός από την ωριαία παροχή προσωπικής βοήθειας, το θεσμικό πλαίσιο προέβλεπε και τη δυνατότητα παροχής της υπηρεσίας σε καθεστώς συνοίκησης. Στην περίπτωση αυτή, ο Προσωπικός Βοηθός διέμενε στην κατοικία του ωφελούμενου και λάμβανε σταθερή μηνιαία αποζημίωση, ενώ ο/η ωφελούμενος/η όφειλε να του παρέχει επιπλωμένο δωμάτιο και διατροφή. Η παροχή προσωπικής βοήθειας υπό καθεστώς συνοίκησης μπορούσε να επιλεγεί όταν οι ανάγκες υποστήριξης του/της ωφελούμενου/ης ήταν ιδιαίτερα αυξημένες και το ποσό που του είχε απονεμηθεί επαρκούσε για την κάλυψη του σχετικού κόστους.