1.2.2 Κακοποίηση ηλικιωμένων
Τα Κέντρα Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (Centers for Disease Control & Prevention) ορίζουν την κακοποίηση ηλικιωμένων ως « μια εκούσια πράξη ή παράλειψη που προκαλεί ή δημιουργεί κίνδυνο πρόκλησης βλάβης σε ένα ηλικιωμένο άτομο. Ως ηλικιωμένος θεωρείται κάθε άτομο ηλικίας 60 ετών και άνω» (CDC, 2025).
Αποτελεί ένα πολυδιάστατο φαινόμενο, το οποίο περιλαμβάνει τη σωματική, συναισθηματική, ψυχολογική και σεξουαλική κακοποίηση, την οικονομική εκμετάλλευση, καθώς και την παραμέληση ή εγκατάλειψη. Οι δράστες αυτών των πράξεων μπορεί να είναι άτομα του οικογενειακού περιβάλλοντος, όπως παιδιά, σύζυγοι ή άλλα συγγενικά πρόσωπα, αλλά και επαγγελματίες φροντιστές που εργάζονται σε γηροκομεία, μονάδες υποβοηθούμενης διαβίωσης και άλλες δομές φροντίδας (National Council on Aging, 2024).
Όπως διαπιστώνεται σε μία μελέτη, αν και δεν είναι εύκολο να εξεταστούν σε βάθος οι μηχανισμοί που εξηγούν τα αίτια της κακοποίησης των ηλικιωμένων, μία πιθανή ερμηνεία είναι ότι το άγχος και η επιβάρυνση που απορρέουν από τη φροντίδα ενός ηλικιωμένου συγγενούς ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης κακοποιητικής συμπεριφοράς (Weissberger et al., 2020).
Παρά την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η κακοποίηση ηλικιωμένων σχετίζεται κυρίως με την επιβάρυνση του φροντιστή, ευρήματα της μελέτης των Pillemer και Finkelhor (1989), καταδεικνύουν ότι η κακοποιητική συμπεριφορά ενδέχεται να αποτελεί περισσότερο αντανάκλαση των ψυχοκοινωνικών δυσκολιών και της εξαρτητικής σχέσης του θύτη με τον ηλικιωμένο, παρά απόρροια των χαρακτηριστικών ή των αναγκών του ίδιου του θύματος. Επιπλέον, η κοινωνική απομόνωση και η απουσία υποστηρικτικών δικτύων φαίνεται να αποτελούν κρίσιμους παράγοντες κινδύνου, καθώς ενδέχεται να εντείνουν την ευαλωτότητα των ηλικιωμένων στην ενδοοικογενειακή κακοποίηση (Acierno et al., 2010).
Η συλλογή ακριβών στοιχείων για την κακοποίηση και παραμέληση ηλικιωμένων είναι δύσκολη, λόγω της ανεπαρκούς καταγραφής των περιστατικών. Εκτιμάται ότι αφορά το 3% έως 10% του πληθυσμού των ηλικιωμένων. Πολλοί ηλικιωμένοι δεν αναφέρουν την κακοποίηση εξαιτίας φόβου, ντροπής ή άγνοιας, ενώ και οι επαγγελματίες υγείας συχνά αποτυγχάνουν να την καταγγείλουν, είτε λόγω αδυναμίας αναγνώρισης του προβλήματος, είτε λόγω έλλειψης γνώσης των διαδικασιών αναφοράς και ανησυχιών για την ιατρική εμπιστευτικότητα (Huecker et al., 2025).
Η κακοποίηση και η παραμέληση μπορεί να έχουν σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις στους ηλικιωμένους. Οι επιζώντες των βίαιων περιστατικών αναφέρουν υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και κοινωνικής απόσυρσης, οδηγώντας σε υψηλότερα ποσοστά νοσηλείας και πρόωρο θάνατο (Tintle, 2022).