ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο – ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
1.1 Ορισμός και κατηγορίες της βίας
Η βία ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization [WHO], 2002) στην Παγκόσμια Έκθεση για τη Βία και την Υγεία (World Report on Violence and Health) ως «η σκόπιμη χρήση σωματικής δύναμης, η οποία απειλείται ή πραγματώνεται, εναντίον του εαυτού μας, ενός άλλου ατόμου ή εναντίον μιας ομάδας ή κοινότητας, που είτε οδηγεί είτε έχει μεγάλη πιθανότητα να οδηγήσει σε τραυματισμό, θάνατο, ψυχολογική βλάβη, κακοποίηση ή στέρηση». Η Παγκόσμια Έκθεση για τη Βία και την Υγεία κατατάσσει τη βία σε τρεις βασικές κατηγορίες, ανάλογα με τον δράστη: αυτοκατευθυνόμενη, διαπροσωπική και συλλογική. Επιπλέον, τη διαχωρίζει σε τέσσερις επιμέρους κατηγορίες, ανάλογα με τη φύση της: σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή σε αυτή που σχετίζεται με την οικονομική εκμετάλλευση ή την παραμέληση (Krug et al., 2002).
Η αυτοκατευθυνόμενη βία διακρίνεται σε αυτοκτονικές συμπεριφορές και αυτοτραυματισμό. Οι αυτοκτονικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν αυτοκτονικές σκέψεις, απόπειρες αυτοκτονίας και ολοκληρωμένες αυτοκτονίες, ενώ ο αυτοτραυματισμός αφορά πράξεις όπως ο αυτοακρωτηριασμός.
Η διαπροσωπική βία υποδιαιρείται σε ενδοοικογενειακή και κοινοτική βία. Η ενδοοικογενειακή περιλαμβάνει τη βία μεταξύ μελών της οικογένειας, όπως η κακοποίηση ερωτικού συντρόφου, η κακοποίηση ηλικιωμένων και η κακοποίηση παιδιών. Η κοινοτική βία αφορά περιστατικά μεταξύ ατόμων που δεν σχετίζονται μεταξύ τους και μπορεί να περιλαμβάνει νεανική βία, τυχαίες επιθέσεις, βιασμό από αγνώστους και βία σε θεσμικά πλαίσια, όπως σχολεία και χώρους εργασίας.
Η συλλογική βία υποδιαιρείται σε κοινωνική, πολιτική και οικονομική βία. Η κοινωνική βία περιλαμβάνει εγκλήματα μίσους, τρομοκρατικές ενέργειες και βία από όχλο. Η πολιτική βία αφορά πολέμους, συγκρούσεις και κρατική καταστολή, ενώ η οικονομική βία περιλαμβάνει επιθέσεις με στόχο την οικονομική αποσταθεροποίηση ή την ανισότητα στην πρόσβαση σε πόρους. Οι πράξεις συλλογικής βίας μπορεί να έχουν πολλαπλά κίνητρα (WHO, 2004).