Νέα μεταμόσχευση κυττάρων δίνει ελπίδα για αποκατάσταση βλαβών του κερατοειδούς
Νέα κυτταρική μεταμόσχευση βελτίωσε την επιφάνεια του ματιού σε ασθενείς με ανιριδία.
Στέλιος Αρτεμάκης
Μια νέα προσέγγιση που συνδυάζει κύτταρα της επιφάνειας του ματιού με κύτταρα του κερατοειδούς έδειξε ότι μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση ασθενών με προχωρημένη κερατοπάθεια που σχετίζεται με την ανιριδία. Τα πρώτα αποτελέσματα μιας μικρής κλινικής δοκιμής στη Βρετανία δείχνουν ότι η τεχνική είναι εφικτή και μπορεί να προσφέρει βελτίωση στην επιφάνεια του ματιού, αν και οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο αυστηρές μελέτες πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Ophthalmology, εξέτασε μια τεχνική με την ονομασία RAFT-OS. Πρόκειται για ένα ειδικά κατασκευασμένο βιολογικό «σκελετό» από κολλαγόνο, πάνω στον οποίο τοποθετούνται κύτταρα που προέρχονται από τον οφθαλμικό ιστό. Στόχος είναι να βοηθηθεί η κατεστραμμένη επιφάνεια του ματιού να ανανεωθεί και να λειτουργήσει καλύτερα.
Η ανιριδία είναι μια σπάνια πάθηση, συνήθως εκ γενετής, κατά την οποία η ίριδα, το έγχρωμο τμήμα του ματιού, απουσιάζει εν μέρει ή σχεδόν πλήρως. Όμως τα προβλήματα δεν περιορίζονται στην εμφάνιση του ματιού. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές βλάβες στον κερατοειδή, τον διαφανή ιστό που καλύπτει το μπροστινό μέρος του ματιού.
Σε προχωρημένες περιπτώσεις, η επιφάνεια του κερατοειδούς χάνει την ικανότητά της να ανανεώνεται φυσιολογικά. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπάρχουν αρκετά υγιή βλαστικά κύτταρα στο όριο ανάμεσα στον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται ανεπάρκεια των βλαστικών κυττάρων του σκληροκερατοειδούς ορίου και μπορεί να οδηγήσει σε θόλωση, χρόνιο ερεθισμό και σημαντική απώλεια όρασης. Οι διαθέσιμες θεραπείες δεν είναι πάντα αποτελεσματικές, ιδιαίτερα όταν η νόσος είναι προχωρημένη.
Πώς έγινε η μελέτη
Οι ερευνητές δοκίμασαν τη νέα μέθοδο σε εννέα ενήλικες με συγγενή ανιριδία και προχωρημένη κερατοπάθεια. Η μέση ηλικία τους ήταν περίπου 51 έτη. Όλοι υποβλήθηκαν σε μεταμόσχευση RAFT-OS στο ένα μάτι και παρακολουθήθηκαν για έναν χρόνο.
Οι επιστήμονες αξιολόγησαν κυρίως την κατάσταση της επιφάνειας του ματιού πριν από την επέμβαση και τρεις και δώδεκα μήνες μετά. Χρησιμοποίησαν μια ειδική βαθμολογία που αποτυπώνει τη σοβαρότητα των προβλημάτων στην οφθαλμική επιφάνεια. Παράλληλα, μέτρησαν την οπτική οξύτητα και ζήτησαν από τους ασθενείς να αξιολογήσουν την καθημερινή λειτουργία και την ποιότητα ζωής τους.
Για να έχουν ένα σημείο σύγκρισης, οι ερευνητές παρακολούθησαν επίσης τα άλλα μάτια των ασθενών, τα οποία δεν είχαν υποβληθεί στη συγκεκριμένη θεραπεία. Δεν επρόκειτο για κλασική τυχαιοποιημένη μελέτη, καθώς όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν την επέμβαση και το μη θεραπευμένο μάτι χρησιμοποιήθηκε ως φυσικό σημείο αναφοράς.
Βελτίωση της επιφάνειας του ματιού
Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά ως προς την κατάσταση της οφθαλμικής επιφάνειας. Πριν από τη θεραπεία, η μέση βαθμολογία των θεραπευμένων ματιών ήταν 9,4. Τρεις μήνες μετά την επέμβαση είχε μειωθεί στο 5,9, γεγονός που αντιστοιχεί σε σημαντική βελτίωση.
Η βελτίωση δεν παρέμεινε ακριβώς στο ίδιο επίπεδο έναν χρόνο αργότερα, όμως ένα σημαντικό μέρος της διατηρήθηκε. Στους 12 μήνες η μέση βαθμολογία ήταν 6,7. Αντίθετα, στα μάτια που δεν είχαν υποβληθεί σε θεραπεία η βαθμολογία παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό σταθερή.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η αλλαγή στην επιφάνεια του ματιού δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα της φυσικής πορείας της νόσου. Ωστόσο, η μελέτη δεν ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να αποδείξει με βεβαιότητα πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία σε όλους τους ασθενείς.
Η εικόνα σχετικά με την όραση ήταν πιο σύνθετη. Η μέση οπτική οξύτητα στα θεραπευμένα μάτια παρουσίασε βελτίωση στους 12 μήνες, αλλά η διαφορά δεν ήταν αρκετά σαφής ώστε οι ερευνητές να μπορούν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο να οφείλεται και στην τύχη. Επομένως, η βασική ένδειξη επιτυχίας της συγκεκριμένης μελέτης αφορά περισσότερο την επιφάνεια του ματιού παρά μια αποδεδειγμένη μεγάλη βελτίωση της όρασης.
Ένα σοβαρό περιστατικό και δύο επίμονα προβλήματα
Η ασφάλεια αποτέλεσε επίσης σημαντικό μέρος της έρευνας. Ένα σοβαρό ανεπιθύμητο περιστατικό εμφανίστηκε νωρίς στη μελέτη και οδήγησε τους ερευνητές σε αλλαγή του τρόπου με τον οποίο κατασκευαζόταν το μεταμόσχευμα. Μετά την τροποποίηση της διαδικασίας δεν καταγράφηκαν άλλα σημαντικά προβλήματα που να συνδέθηκαν με τη θεραπεία.
Ωστόσο, δύο από τους εννέα ασθενείς εμφάνισαν επίμονες βλάβες στο επιθήλιο, δηλαδή στο λεπτό εξωτερικό στρώμα του κερατοειδούς. Το εύρημα δείχνει ότι η τεχνική δεν είναι χωρίς κινδύνους και ότι απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση.
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η RAFT-OS φαίνεται να μπορεί να εφαρμοστεί σε ασθενείς με προχωρημένη κερατοπάθεια που σχετίζεται με ανιριδία και ότι μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική βελτίωση της επιφάνειας του ματιού, τουλάχιστον για ένα μέρος του πρώτου έτους.
Παρά τους όποιους περιορισμούς, τα ευρήματα ανοίγουν έναν διαφορετικό δρόμο για την αντιμετώπιση μιας δύσκολης πάθησης. Αν τα επόμενα στάδια της έρευνας επιβεβαιώσουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της μεθόδου, η συνδυασμένη μεταμόσχευση κυττάρων θα μπορούσε στο μέλλον να αποτελέσει μια νέα επιλογή για ανθρώπους με σοβαρή βλάβη της επιφάνειας του ματιού λόγω ανιριδίας.
Πηγή: www.flash.gr