2.1. Β. Κοινωνικό Μοντέλο Αναπηρίας
Το κοινωνικό μοντέλο, προσεγγίζει τελείως διαφορετικά το θέμα της αναπηρίας. Δεν αντιμετωπίζει την αναπηρία ως ατομικό πρόβλημα, αλλά εστιάζει και στα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και θεσμικά εμπόδια που περιορίζουν την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία. Σε αυτό το μοντέλο γίνεται διάκριση μεταξύ βλάβης και αναπηρίας. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ,
2.1. Β.1. Βασικές Αρχές του Κοινωνικού Μοντέλου
H Αναπηρία ως Κοινωνική Κατασκευή
Το κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας, προσεγγίζει την αναπηρία ως ένα φαινόμενο το οποίο είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής διάρθρωσης και των περιβαλλοντικών συνθηκών. Βασίζεται στην άποψη ότι η αναπηρία είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ενός ατόμου με κάποιες δυσκολίες και περιορισμούς, με ένα περιβάλλον μη κατάλληλα προσαρμοσμένο σε αυτές τις ανάγκες.(Shakespeare, T.,2013)
Αυτό το μοντέλο εστιάζει επίσης στην διαφορά μεταξύ της βλάβης και της αναπηρίας. Ως βλάβη χαρακτηρίζεται κάθε μη φυσιολογική αλλαγή σε κάποιο χαρακτηριστικό, εξωτερικό και εσωτερικό , ενός ατόμου, ενώ η αναπηρία αφορά την αποτυχία της κοινωνίας να προσαρμόσει το περιβάλλον των ατόμων, στις εκάστοτε ανάγκες τους.
Παράδειγμα αποτελούν οι χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων, που η αναπηρία τους δεν οφείλεται αποκλειστικά στην μη ορθή λειτουργία του σώματος, αλλά στην έλλειψη ράμπας ή ανελκυστήρα σε δημόσιους χώρους, με αποτέλεσμα τα άτομα να καθίστανται τελικώς ‘ανάπηρα’. (Guide, T.,2010)
Η Συλλογική Ευθύνη για την Κατάργηση των Εμποδίων
Σύμφωνα με το κοινωνικό μοντέλο, η κοινωνία καθίσταται υπεύθυνη για την εξάλειψη του κοινωνικού αποκλεισμού. Η κοινωνία έχει την ευθύνη να απομακρύνει κάθε εμπόδιο που περιορίζει την προσβασιμότητα και την ένταξη των ατόμων με αναπηρία, και καλείται να επενδύσει σε αλλαγές και θα φέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, όπως η νομοθέτηση κανόνων σχετικά με την προσβασιμότητα των κτηρίων αλλά και η εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων ενσωμάτωσης και η ευαισθητοποίηση του κοινού.
Η Σημασία της Αυτονομίας και της Αυτοδιάθεσης
Επιπροσθέτως, μία ακόμα κεντρική ιδέα αυτού του μοντέλου σχετίζεται με την αναγνώριση της αυτονομίας και της αυτοδιάθεσης των ατόμων με αναπηρία.(Guide, T.,2010) Αυτά τα άτομα οφείλουν να συμμετέχουν ισότιμα στην λήψη αποφάσεων που άμεσα τους αφορούν, εκφράζοντας τις ανάγκες και τις προτεραιότητές τους. Παράδειγμα αποτελεί η επιλογή του είδους βοήθειας που επιθυμεί να λάβει, ανάλογα με το είδος της αναπηρίας, όπως φυσιοθεραπεία ή τεχνολογική υποστήριξη.
Δικαιοσύνη μέσω της Ισότητας Ευκαιριών
Παράλληλα, κρίσιμο ρόλο παίζει και η προώθηση της ισότητας ευκαιριών για τα άτομα με αναπηρία. Το κοινωνικό μοντέλο, επιδιώκει να καταπολεμήσει τις διακρίσεις κατά των ΑμεΑ, προωθώντας την ισότητα ευκαιριών για όλους, καθώς συνήθως αυτοί αντιμετωπίζουν την ανεργία και την υποαπασχόληση (Zissi, A et.al, 2007) Η δικαιοσύνη στην ισότητα, αφορά τόσο την απασχόληση, όσο και την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές υπηρεσίες. (United Nations (2006)
Η Έμφαση στην Ποικιλομορφία και την Κοινωνική Ένταξη
Σε αυτό το μοντέλο, επίσης, η ποικιλομορφία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και πρέπει να προωθείται. Η αναπηρία, αποτελεί μια φυσιολογική παραλλαγή, η οποία με την σωστή διαχείριση και αντιμετώπιση μπορεί να προσθέσει αξία και προοπτικές στην κοινωνία, εμπλουτίζοντας ακόμα και τον πολιτισμό.
Η Συνεργασία για Συστημικές Αλλαγές
Τέλος, η προσέγγιση το κοινωνικό μοντέλο έχει την βάση του στην συλλογική επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Η συνεργασία κρατών, Μ.Κ.Ο, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων αποτελούν το κλειδί για την δημιουργία μιας περισσότερο ανεκτικής κοινωνίας, η οποία θα είναι σε θέση να προσαρμοστεί στις εκάστοτε ανάγκες και να παρέχει την βοήθεια που απαιτείται στην κάθε περίπτωση. Οι αλλαγές κατ’ επέκταση δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στις φυσικές υποδομές, αλλά και θεσμικές μεταρρυθμίσεις αλλά και εκπαίδευση του κοινού ώστε να διαμορφωθεί η κοινή γνώμη και να περιοριστούν οι προκαταλήψεις, και ειδικά στον δημόσιο τομέα, ο οποίος είναι ουσιαστικά ο κρατικός εκπρόσωπος. (Priestley, M.,1998)