«ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΜΙΣΟΥΣ»- Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Αλεξάνδρας Ι. Μουτζίκη-Παιδαγωγική Σχολή Α.Π.Θ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Εκπαίδευση, κοινωνία και παιδαγωγική – Κατεύθυνση: Σπουδές για την αναπηρία»-Μέρος 7ο

Ιούλ 28, 2026 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

1.5.         Εξιδανίκευση της κανονικότητας και αφηγηματική μετάδοση

 

Σύμφωνα με την Tarvainen (2019) ως αφηγηματική μετάδοση (narrative transmission) ορίζεται η διεργασία κατά την οποία οι ιδέες, τα βιώματα και οι γνώσεις μεταδίδονται από τον αφηγητή, στον ακροατή, μέσω της διαδικασίας της αφήγησης των προσωπικών εμπειριών. Δηλαδή δεν γίνεται απλή παρουσιάση των ιδεών και των εμπειριών, αλλά μετάδοση συναισθημάτων, κοινωνικών νοημάτων και εμπεριέχει την σχέση του αφηγητή, με τον ακροατή, τον προσωπικό τόνο και το ύφος (Tarvainen, 2019). Βάσει των ερευνητικών δεδομένων που αντλήθηκαν από αφηγήσεις για το πρόγραμμα «Η ζωή των αναπήρων στην Φινλανδία 2013-2014», ως project που υλοποιήθηκε για λογαριασμό της διαθεματικής φιλανδικής οργάνωσης (SKS) που προωθεί τα δικαιώματα των αναπήρων, προέκυψαν τα εξής. Το σώμα αποτελεί την ουσία της εξιδανικευμένης κανονικότητας, μέσω της κατηγοριοποίησης των σωμάτων. Διαχωρίζει τα σώματα σε επιθυμητά και ανεπιθύμητα και κατασκευάζει την αναπηρία ως σωματική διαφορά (Campbell, 2009).

Η εξιδανίκευση της κανονικότητας στην αφηγηματική μετάδοση μπορεί να γίνει κατανοητή από την πλευρά της επιστημονικής αδικίας, η οποία αφορά τις προκαταλήψεις που επηρεάζουν τις ατομικές και κοινωνικές ταυτότητες. Ουσιαστικά, η ανικανότητα κατασκευάζει την ανισότητα, επειδή η επιτέλεση και η πρακτική της ανικανότητας συνεπάγονται «ένα επιστημικό λάθος» και φέρουν ένα κοινωνικό νόημα που υπονοεί ότι το υποκείμενο είναι κάτι λιγότερο από πλήρως ανθρώπινο (Tarvainen, 2019).Μια τέτοια κατασκευή τοποθετεί τους ανάπηρους σε άνιση θέση στην δεδομένη αφηγηματική μετάδοση, επειδή η αφηγηματική αφήγηση για την αναπηρία τροφοδοτεί την κατανόηση της αναπηρίας ως απόκλιση ή ανεπιθύμητη διαφορά.

Σύμφωνα με την Fricker (2007), η επιστημική αδικία αποτελείται από δύο μορφές: την ερμηνευτική και αυτή της μαρτυρίας. Η αδικία της μαρτυρίας αναφέρεται στο γεγονός ότι ο τρόπος με τον οποίο οι ιστορίες γίνονται αποδεκτές είναι γεμάτος με προκαταλήψεις. Αντίθετα, η ερμηνευτική αδικία υφίσταται όταν υπάρχει χάσμα μεταξύ των εμπειριών και των διαθέσιμων πόρων για την αφήγηση τους (Fricker, 2007). Η εξιδανίκευση της κανονικότητας εμπεριέχεται σε θεσμικές πρακτικές και καθημερινές επιδόσεις. Έτσι, αμφισβητείται η αφήγηση διαφορετικών ιστοριών και μπορεί να προκληθεί «αφηγηματικός αποκλεισμός». Οι πολιτισμικά κυρίαρχες αφηγήσεις αναπαριστούν την αναπηρία ως προσωπική τραγωδία και όχι ως αναπηρική εμπειρία. Συνεπώς, δεν δίνεται ο απαραίτητος χώρος για ελευθερία έκφρασης και μοιράσματος της προσωπικής εμπειρίας με άλλους ανθρώπους. Η εσωτερικευμένη καταπίεση μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση της «μη ύπαρξης στέγης», αν το προσωπικό βίωμα του ανάπηρου δεν ακουστεί. Η σιωπή πρέπει να σπάσει, άλλωστε, η διαλεκτική σχέση μεταξύ του σώματος, αλλά και του κοινωνικού/υλικού περιβάλλοντος είναι καθοριστικής σημασίας για την κατανόηση της αναπηρίας (Fricker, 2007).

Μετάβαση στο περιεχόμενο