Αργύρης Κουμτζής: Ο τυφλός επιστήμονας που μετατρέπει την αναπηρία σε γνώση για όλους

Κωστής Ουζούνογλου

Ο Αργύρης Κουμτζής έχει μάθει να ανοίγει δρόμους εκεί όπου για πολλούς άλλους υπήρχαν μόνο εμπόδια. Ήταν ο πρώτος τυφλός φοιτητής που φοίτησε στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μια διαδρομή που δεν ήταν μόνο προσωπικό στοίχημα αλλά και μια μικρή επανάσταση για την προσβασιμότητα στην ανώτατη εκπαίδευση.

Σήμερα ο Αργύρης Κουμτζής είναι διδάκτορας Αστροφυσικής, εργάζεται στη Γερμανία ως data scientist και συνεχίζει να αποδεικνύει ότι τα όρια που συχνά θέτει η κοινωνία είναι πολύ πιο ισχυρά από εκείνα που θέτει μια αναπηρία.

Τους τελευταίους μήνες, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, έχει αποκτήσει μια νέα, διαφορετική σχέση με το κοινό. Με χιούμορ, αυτοσαρκασμό και αμεσότητα, δημιουργεί βίντεο που απαντούν σε ερωτήσεις που πολλοί σκέφτονται αλλά λίγοι τολμούν να κάνουν: Πώς παίζει σκάκι ένας τυφλός άνθρωπος; Πώς χρησιμοποιεί το κινητό του; Πώς αντιλαμβάνεται τον χώρο γύρω του; Μέσα από απλές καθημερινές ιστορίες καταρρίπτει στερεότυπα δεκαετιών, μετατρέποντας την περιέργεια σε γνώση και τη γνώση σε κατανόηση. Χωρίς διδακτισμό, χωρίς καταγγελτικό ύφος, αλλά με μια σπάνια ικανότητα να κάνει τους ανθρώπους να βλέπουν διαφορετικά όσα θεωρούσαν δεδομένα.

Στη συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα μιλά για τη δύναμη του χιούμορ όταν συζητάς δύσκολα θέματα, για την εμπειρία του ως τυφλός δημιουργός σε έναν κόσμο που περιστρέφεται γύρω από την εικόνα, για τα στερεότυπα που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και για τις ευκαιρίες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.

Αν τα περισσότερα εμπόδια δημιουργήθηκαν από έλλειψη σκέψης, τότε μπορούν να λυθούν με περισσότερη σκέψη, περισσότερη συζήτηση, καλή πρόθεση για ουσιαστική συμπερίληψη

Παράλληλα, καταθέτει μια ιδιαίτερα αισιόδοξη ματιά για την κοινωνία, υποστηρίζοντας ότι οι περισσότεροι αποκλεισμοί δεν γεννιούνται από κακή πρόθεση αλλά από άγνοια και έλλειψη σκέψης. Και ίσως γι’ αυτό η δική του φωνή έχει τόση σημασία: γιατί δεν ζητά απλώς να ακουστεί, αλλά μας καλεί να ακούσουμε διαφορετικά.

Η συνέντευξη του Αργύρη Κουμτζή στον Κωστή Ουζούνογλου

Τα βίντεό σας έχουν χιούμορ, αυτοσαρκασμό και άνεση. Είναι συνειδητή επιλογή ή ο μόνος τρόπος να μιλήσετε για «δύσκολα» θέματα χωρίς να κουράσετε;

Νομίζω ότι είναι και τα δύο. Από τη μία, έτσι είμαι ως άνθρωπος. Μου αρέσει να βρίσκω το χιούμορ σε κάθε κατάσταση και στα βίντεο προσπαθώ να μιλάω φυσικά και καθημερινά, γιατί θέλω ο κόσμος να γνωρίσει εμένα και όχι μια αποστειρωμένη εκδοχή του εαυτού μου. Από την άλλη, έχω διαπιστώσει ότι το χιούμορ μπορεί να ανοίξει πόρτες που η σοβαρότητα μόνη της δεν μπορεί καν να πλησιάσει.

Όταν μιλάς για αναπηρία, αποκλεισμό ή δυσκολίες, ο κόσμος συχνά περιμένει είτε ένα δράμα είτε ένα μάθημα ηθικής. Εγώ δεν θέλω να κάνω ούτε το ένα ούτε το άλλο. Θέλω να δείξω την πραγματικότητα όπως είναι: με δυσκολίες, αλλά και με αστείες στιγμές. Αν κάποιος γελάσει με ένα αστείο και μετά σκεφτεί λίγο διαφορετικά για έναν τυφλό άνθρωπο, τότε το βίντεο έχει πετύχει τον σκοπό του 100%.

Υπάρχει θέμα που δεν έχετε αγγίξει ακόμη γιατί φοβάστε ότι θα παρεξηγηθεί;

Υπάρχουν αρκετά θέματα που αγγίζουν ευαίσθητες κοινωνικές ισορροπίες και απαιτούν μεγάλη προσοχή για να μην παρερμηνευτούν.

Δεν φοβάμαι τόσο την κριτική όσο το να χαθεί η ουσία μιας συζήτησης επειδή κάποιος απομόνωσε μια φράση ή ένα απόσπασμα. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι αν ένα θέμα αξίζει να συζητηθεί, αργά ή γρήγορα θα το κάνω. Είμαι ακόμη στην αρχή της παρουσίας μου στα κοινωνικά δίκτυα και δεν σκοπεύω να αφήσω καμία γωνία ανεξερεύνητη.

Ζούμε σε μια εποχή όπου όλα βασίζονται στην εικόνα. Πώς είναι να έχετε παρουσία σε μια πλατφόρμα που χτίστηκε πάνω σε κάτι που εσείς δεν βλέπετε;

Είναι λίγο σαν να παίζεις εκτός έδρας σε κάθε αγώνα.

Τα κοινωνικά δίκτυα σήμερα λειτουργούν γύρω από την εικόνα, αλλά η τεχνολογία έχει προχωρήσει αρκετά ώστε να μπορώ να συμμετέχω. Όπως συζητώ και στο κανάλι μου, πλέον εμείς οι τυφλοί μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτόνομα όλες τις πλατφόρμες, να διαχειριζόμαστε τα μηνύματα, τα σχόλια και να παρακολουθούμε τα στατιστικά των αναρτήσεών μας.

Είμαι τυχερός που έχω πολύ καλούς φίλους, όπως ο Ανδρέας Μακρής, σκηνοθέτης και άνθρωπος με εξαιρετική αισθητική, ο οποίος εδώ και χρόνια με βοηθά σε ό,τι έχει να κάνει με την εικόνα μου στα κοινωνικά δίκτυα. Η τεχνολογία μπορεί να λύσει πολλά προβλήματα, αλλά όταν μιλάμε για αισθητική χρειάζεσαι κάποιον που πραγματικά εμπιστεύεσαι.

Αρχικά είχα ξεκινήσει να δημοσιεύω τις σκέψεις μου σε μια προσωπική ιστοσελίδα που έφτιαξα μόνος μου. Στη συνέχεια κατάλαβα ότι, για να φτάσω σε περισσότερο κόσμο, έπρεπε να μιλήσω μέσα από βίντεο. Είναι κάπως αστείο ότι αυτό είναι ένα από τα λίγα πράγματα που δεν μπορώ να διαχειριστώ εντελώς μόνος μου. Μπορώ να γράψω κώδικα, να γράψω κείμενα, να αναλύσω δεδομένα, αλλά εγώ πήγα να ασχοληθώ με τα βίντεο.

Αυτό που έχω μάθει μέχρι τώρα είναι ότι συχνά τα βήματα που μας δυσκολεύουν περισσότερο είναι και αυτά που μας βοηθούν να εξελιχθούμε περισσότερο, τόσο προσωπικά όσο και επαγγελματικά.

Έχετε πει ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει σαν «δεύτερο ζευγάρι μάτια». Τα social media μπορούν να λειτουργήσουν και σαν «δεύτερο ζευγάρι αυτιά» για την κοινωνία;

Μου αρέσει πολύ αυτή η εικόνα. Νομίζω ότι τα social media, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, μπορούν να κάνουν ανθρώπους που συνήθως δεν ακούγονται πιο ορατούς και πιο ακουστούς.

Για παράδειγμα, πριν από λίγα χρόνια οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν μιλήσει ποτέ με έναν τυφλό επιστήμονα ή προγραμματιστή. Σήμερα μπορούν να ακούσουν απευθείας τη δική μας εμπειρία χωρίς μεσολαβητές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα social media λύνουν τα προβλήματα, μπορούν όμως να ξεκινήσουν συζητήσεις που διαφορετικά ίσως να μην ξεκινούσαν ποτέ. Και σίγουρα βοηθούν στην άμεση σύνδεση ανθρώπων που διαφορετικά θα βρίσκονταν στο περιθώριο.

Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν επίσης μια ιδιαίτερη μορφή ειλικρίνειας. Πολλοί μπορεί να λένε ότι ενδιαφέρονται για ένα θέμα, αλλά αν δεν αφιερώσουν πέντε λεπτά για να ακούσουν μια ιστορία ή να δουν ένα βίντεο, τότε το ενδιαφέρον αυτό είναι μάλλον θεωρητικό. Ως δημιουργός μαθαίνεις πολλά αν παρατηρήσεις και αφουγκραστείς πού πραγματικά σταματά ο κόσμος και σου δίνει τον πολύτιμο χρόνο και την προσοχή του.

Τι μαθαίνετε για τους βλέποντες μέσα από τα σχόλια που αφήνουν κάτω από τα βίντεό σας;

Ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πολύ πιο περίεργοι παρά προκατειλημμένοι.

Πολλές φορές οι ερωτήσεις που δέχομαι μπορεί να ακούγονται αφελείς, αλλά πίσω τους κρύβεται πραγματικό ενδιαφέρον. Οι άνθρωποι θέλουν να καταλάβουν πώς διαβάζει ένας τυφλός, πώς χρησιμοποιεί υπολογιστή, πώς παίζει σκάκι ή πώς κυκλοφορεί μόνος του.

Μαθαίνω επίσης ότι πολλοί κουβαλούν στερεότυπα χωρίς να το συνειδητοποιούν. Και όταν τους δοθεί η ευκαιρία να γνωρίσουν έναν άνθρωπο αντί για ένα στερεότυπο, αλλάζουν γνώμη πολύ γρήγορα. Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι στα βίντεό μου που έχουν θέμα φυσικής δεν έχω πάρει κανένα σχόλιο από κάποιον που αμφισβητεί τις γνώσεις μου ως φυσικός επειδή είμαι τυφλός. Φαίνεται ότι έχουμε προχωρήσει λίγο ως κοινωνία και από εκεί που αποκλείαμε έναν τυφλό μαθητή από το να σπουδάσει φυσική, τώρα δίνουμε προσοχή όταν μας μιλάει για φυσική.

Ποιο είναι το πιο εντυπωσιακό πράγμα που μπορεί να κάνει σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη για έναν τυφλό άνθρωπο και ο περισσότερος κόσμος δεν το γνωρίζει;

Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι πλέον μπορεί να περιγράψει και να ερμηνεύσει τον οπτικό κόσμο σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.

Μπορώ να στρέψω το κινητό μου προς ένα αντικείμενο, έναν πίνακα, ένα διάγραμμα ή ακόμη και έναν χώρο και να λάβω μια αρκετά λεπτομερή περιγραφή για το τι υπάρχει μπροστά μου.

Για έναν βλέποντα αυτό μοιάζει με μια ενδιαφέρουσα τεχνολογική δυνατότητα. Για έναν τυφλό άνθρωπο μπορεί να σημαίνει περισσότερη ανεξαρτησία, λιγότερη εξάρτηση από τρίτους και πρόσβαση σε πληροφορίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν πρακτικά απρόσιτες.

Φοβάστε ότι κάποια στιγμή η Τεχνητή Νοημοσύνη θα παράγει τόσο πολύ περιεχόμενο που οι αληθινές ανθρώπινες ιστορίες θα χάνονται μέσα στον θόρυβο;

Είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος.

Από την άλλη, πιστεύω ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να αναζητούν την αυθεντικότητα. Η τεχνολογία μπορεί να γράψει ένα κείμενο ή να δημιουργήσει ένα βίντεο, αλλά δεν μπορεί να έχει ζήσει τη ζωή ενός ανθρώπου.

Η ιστορία ενός παιδιού που έμαθε να καταλαβαίνει τον χώρο μέσα από μια ανάγλυφη σκακιέρα ή ενός φοιτητή που πάλευε να παρακολουθήσει μαθήματα φυσικής χωρίς να βλέπει τον πίνακα και έπρεπε να εφεύρει τον τρόπο να παρακολουθήσει τα εργαστήρια, δεν είναι απλώς πληροφορία. Είναι εμπειρία. Και θεωρώ ότι οι εμπειρίες εξακολουθούν να έχουν αξία.

Τι είναι αυτό που βλέπετε στην κοινωνία και οι υπόλοιποι δεν βλέπουμε;

Ίσως πόσο συχνά θεωρούμε δεδομένα πράγματα που στην πραγματικότητα είναι σχεδιασμένα αποκλειστικά για μία ομάδα ανθρώπων.

Ένας τυφλός αναγκάζεται καθημερινά να παρατηρεί πώς είναι φτιαγμένος ο κόσμος γύρω του: τα πεζοδρόμια, οι ιστοσελίδες, τα μέσα μεταφοράς, τα πανεπιστήμια, οι υπηρεσίες.

Αυτό που έχω μάθει είναι ότι οι περισσότεροι αποκλεισμοί δεν προέρχονται από κακή πρόθεση. Προέρχονται από το γεγονός ότι κάποιος απλώς δεν σκέφτηκε ότι υπάρχουν και άνθρωποι με διαφορετικές ανάγκες.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα: αν τα περισσότερα εμπόδια δημιουργήθηκαν από έλλειψη σκέψης, τότε μπορούν να λυθούν με περισσότερη σκέψη, περισσότερη συζήτηση, καλή πρόθεση για ουσιαστική συμπερίληψη και λίγη περισσότερη φαντασία.

 

Πηγή: www.makedonikanea.gr