Συμπεράσματα -μέρος Α
Η αναπηρία αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης οντότητας και της ευρύτερης κοινωνίας. Δεν σχετίζεται μόνο με ιατρικά ή βιολογικά θέματα, αντίθετα είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο το οποίο προέρχεται και από την αλληλεπίδραση και άλλων παραμέτρων όπως κοινωνικών, πολιτισμικών και περιβαλλοντικών. Λόγω των εξελίξεων στις θεωρητικές προσεγγίσεις της αναπηρίας παρουσιάζεται μια μεταστροφή από το ιατρικό μοντέλο στο κοινωνικό και έπειτα στο βιο-ψυχοκοινωνικό. Το ιατρικό μοντέλο αντιμετωπίζει την αναπηρία ως μια προσωπική υπόθεση του ασθενούς, εστιάζοντας την προσοχή στη διάγνωση και στην αποκατάσταση μέσω της θεραπείας. Το κοινωνικό μοντέλο μετατοπίζει την ευθύνη στην ίδια την κοινωνία, η οποία θέτει εμπόδια, απομονώνοντας και στιγματίζοντας τα άτομα με αναπηρία. Στο βιο-ψυχοκοινωνικό μοντέλο γίνεται μια σύζευξη των δυο αντιλήψεων περί αναπηρίας, καθώς αυτή αντιμετωπίζεται ως ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές παραμέτρους.
Καίριο σημείο συνιστά ο διαχωρισμός των όρων «βλάβη» και «αναπηρία». Η βλάβη σχετίζεται με τη δυσλειτουργία σε σωματικό ή νοητικό επίπεδο, ενώ αντίθετα η αναπηρία προέρχεται από την αποτυχία του κοινωνικού περιβάλλοντος, όταν αυτό δεν μπορεί να εξασφαλίσει ισότιμες ευκαιρίες συμμετοχής και πρόσβασης. Η διάκριση αυτή μεταφέρει την ευθύνη από τον άνθρωπο στη κοινωνία, καθώς με την έλλειψη δομών προάγει τον αποκλεισμό. Υπό αυτές τις συνθήκες, κάνει την εμφάνιση το κίνημα του μισαναπηρισμού με τη μορφή της προκατάληψης, αντικατοπτρίζοντας μια εξιδανικευμένη κανονικότητα και απαξιώνοντας την διαφορετικότητα. Πολλά φαινόμενα μισαναπηρικής συμπεριφοράς παραμένουν στην αφάνεια λόγω φόβου, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη θεσμικών και πολιτειακών παρεμβάσεων.
Γίνεται αντιληπτό πως η αναπηρία αποτελεί μια συνθήκη ομαδικής ευθύνης και δράσης και όχι ένα προσωπικό πρόβλημα. Η εξασφάλιση ισότιμων ευκαιριών και προσβασιμότητας αποτελούν θεμελιώδεις αρχές μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας, αποδομώντας προκαταλήψεις και στερεοτυπικές αντιλήψεις. Η αναγνώριση της διαφορετικότητας και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επίτευξη μιας κοινωνίας που κατοχυρώνει την αξιοπρέπεια των πολιτών, ανεξαρτήτως δεξιοτήτων και περιορισμών.
Μέσα από το νομοθετικό πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής, παρουσιάζεται η εξέλιξη αναφορικά με τις κοινωνικές, παιδαγωγικές και πολιτικές μεταβολές. Σε αρχικό επίπεδο, η Ειδική Αγωγή επικεντρώνονταν στις προσωπικές δυσκολίες και ελλείψεις των μαθητών. Με τη μετέπειτα εξέλιξη της στο εκπαιδευτικό σύστημα και τη θεσμοθέτηση της βάσει του νόμου 3699/2008, η ειδική αγωγή εστιάζει στην υποχρεωτική και δωρεάν εκπαίδευση, παρέχοντας ισότιμες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας ή κοινωνικής κατάστασης.
Επιπρόσθετα, επιβεβαιώθηκε η σημασία και η ανάγκη της διάγνωσης και της αξιολόγησης από τα ΚΕΔΔΥ, με στόχο την ανάπτυξη μια ολοκληρωμένης προσωπικότητας και τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία και με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Επιπλέον, η Ειδική Αγωγή δεν στοχεύει μόνο στην ατομική διδασκαλία των ανάπηρων μαθητών αλλά με σεβασμό στη διαφορετικότητα επικεντρώνεται σε ένα συμπεριληπτικό σχολείο, σεβόμενο την διαφορετικότητα και προάγοντας την ισότητα. Καθώς λοιπόν το πλαίσιο της Γενικής Αγωγής, τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια, αποσκοπεί στην καλλιέργεια των ικανοτήτων των μαθητών και στην ενεργό συμμετοχή τους στην κοινωνία ως υπεύθυνοι πολίτες, η σύνδεση της με την Ειδική Αγωγή αναδεικνύει την ανάγκη ενός συμπεριληπτικού εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο θα παρέχει στους μαθητές ευκαιρίες και μέσα για την ατομική τους και κοινωνική τους ένταξη.
